Thảo luận tại tổ về dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, các đại biểu Quốc hội Đoàn TP Hà Nội đề nghị làm rõ ranh giới pháp lý, tránh xung đột với các văn bản pháp luật khác, minh bạch cơ chế hỗ trợ tài chính và bảo vệ du khách, đồng thời kiến nghị khơi thông nguồn lực cho các dự án động lực, kinh tế đêm và du lịch biển đảo.

Theo chương trình kỳ họp, ngày 11/11, Quốc hội sẽ thảo luận ở hội trường về Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, trước khi dự kiến biểu quyết thông qua vào ngày 21/11.

Tránh chồng chéo, xung đột thẩm quyền các văn bản luật

Góp ý vào tổng thể dự thảo, đại biểu Nguyễn Phương Thủy đề nghị cơ quan soạn thảo xác định rõ bản chất của Nghị quyết là cơ chế đặc thù mang tính ổn định lâu dài hay là nghị quyết thí điểm các chính sách khác với luật hiện hành. Dự thảo hiện quy định thời hạn áp dụng 10 năm (từ ngày 1/1/2027 đến 31/12/2036), nhưng các điều khoản bên trong lại đan xen cả quy định thí điểm lẫn chính sách ưu đãi theo nhóm đối tượng mà không nói rõ thời gian thực hiện, dễ gây lúng túng khi vận dụng.

Bên cạnh đó, đại biểu Nguyễn Phương Thủy lưu ý cần rà soát kỹ ranh giới giữa dự thảo Nghị quyết này với dự án Luật Phát triển Công nghiệp văn hóa và Luật Du lịch (sửa đổi).

Lấy ví dụ tại Điều 4 và Điều 8 của dự thảo, đại biểu Nguyễn Phương Thủy cho rằng nhiều loại hình như tổ hợp biểu diễn nghệ thuật, công viên chủ đề, khu phức hợp du lịch - văn hóa - thể thao đang có sự chồng chéo, vừa được quy định ở trong Nghị quyết này, nhưng lại cũng đang được quy định ở trong các văn bản pháp luật khác nữa.

Theo đại biểu, việc các đối tượng này đồng thời chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật khác nhau nhưng thiếu rà soát đồng bộ sẽ dễ tạo ra 2 hệ thống chính sách chồng chéo về điều kiện, cơ quan quản lý và ưu đãi.

"Nếu doanh nghiệp lại phải xây dựng các bộ điều kiện, thủ tục khác nhau, thực hiện các quy trình khác nhau và với các cơ quan quản lý đầu mối khác nhau thì có khi chính sách hỗ trợ của chúng ta lại trở thành một tầng thủ tục mới, tạo thêm rào cản", đại biểu cảnh báo.

Bà Thủy nhấn mạnh ưu đãi không chỉ dừng ở thuế hoặc các chính sách riêng lẻ, mà "tạo điều kiện thuận lợi về mặt thủ tục hành chính, đơn giản hóa thủ tục hành chính cũng chính là một ưu đãi rất lớn" để thu hút doanh nghiệp tham gia đầu tư.

Ghi nhận tầm nhìn chiến lược của dự thảo luật, song đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà chỉ ra 2 bất cập lớn khi đối chiếu dự thảo với Luật Thủ đô. Thứ nhất, về thẩm quyền phê duyệt thử nghiệm và kinh tế đêm, đại biểu dẫn chứng cụ thể, khoản 2 Điều 9 quy định đề án thử nghiệm có kiểm soát bao gồm kinh tế đêm 24/7 phải do UBND cấp tỉnh xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ chấp thuận. Trong khi đó, khoản 1 Điều 9 và điểm b khoản 2 Điều 27 Luật Thủ đô đã phân quyền trực tiếp cho HĐND thành phố tự quyết định thí điểm cơ chế, chính sách mới và quy định các hoạt động kinh doanh dịch vụ ban đêm trên địa bàn Thủ đô.

"Như vậy, quy định của dự thảo Nghị quyết có hạn chế thẩm quyền đặc thù mà Quốc hội đã giao cho thành phố Hà Nội không?", đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đặt câu hỏi.

Thứ hai, về nguyên tắc áp dụng pháp luật, theo đại biểu, khoản 2 Điều 14 dự thảo quy định ưu tiên áp dụng Nghị quyết này nếu khác với luật, nghị quyết khác, nhưng khoản 1 Điều 5 Luật Thủ đô lại quy định ưu tiên áp dụng Luật Thủ đô khi có quy định khác nhau với luật, nghị quyết khác của Quốc hội. "Do đó, cần có điều khoản xử lý mối quan hệ pháp lý giữa hai văn bản để không thu hẹp thẩm quyền đặc thù của Hà Nội", đại biểu nói.

Trước những ý kiến này, Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng nêu rõ, Luật Thủ đô được ban hành trên cơ sở Nghị quyết 02 của Bộ Chính trị, trong đó xác định nguyên tắc xuyên suốt là ưu tiên thực hiện theo Luật Thủ đô; trường hợp văn bản pháp luật khác có quy định ưu việt hơn thì được áp dụng, còn nếu không vẫn thực hiện theo Luật Thủ đô.

Trưởng đoàn Đại biểu Quốc hội TP Hà Nội đề nghị dự thảo Nghị quyết lần này cần thể hiện rõ nguyên tắc đó nhằm bảo đảm tính phân cấp, đồng thời áp dụng thống nhất tinh thần này đối với TP.HCM và các thành phố thực hiện theo Luật Phát triển đô thị vừa được thông qua.

Khơi thông nguồn lực cho dự án động lực, phát triển kinh tế đêm

Khẳng định ý nghĩa của các cơ chế đột phá đối với việc thu hút nhà đầu tư chiến lược, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt bày tỏ sự ủng hộ mạnh mẽ đối với việc phân nhóm các dự án động lực quy mô 3.000 tỷ, 10.000 tỷ và 30.000 tỷ đồng.

Đại biểu dẫn chứng thực tế tại Hà Nội, nếu có cơ chế đủ mạnh để thu hút nguồn lực khoảng 10.000 tỷ đồng đầu tư vào trục kết nối tuyến di sản Mỹ Đình - Ba Sao - Bái Đính, gắn kết cảnh quan Chùa Hương, khu vực Hồ Quan Sơn, An Phú (Mỹ Đức) với các làng nghề, di tích tại Ứng Hòa, Thanh Oai và Hoàng thành Thăng Long, sẽ tạo ra động lực phát triển vùng rất lớn.

Về cơ chế thử nghiệm, đặc biệt là đối với kinh tế đêm, đại biểu Nguyễn Ngọc Việt bày tỏ sự đồng tình với ý kiến của đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà. Theo các đại biểu, kinh tế đêm không phải là một ngành nghề cụ thể mà bao gồm nhiều loại hình đa dạng về thời gian, không gian và phương thức tổ chức. Quy định thiếu rõ ràng sẽ gây khó khăn khi xác định đối tượng thí điểm và trách nhiệm quản lý nhà nước.

Mặt khác, hoạt động kinh tế đêm và lưu trú liên quan trực tiếp đến an ninh trật tự, phòng cháy chữa cháy, quản lý cư trú, người nước ngoài và phòng chống tội phạm. Do đó, đại biểu đề nghị cần quy định rõ yêu cầu bảo đảm an ninh trật tự, không để phát sinh khoảng trống quản lý.

Liên quan đến cơ chế thử nghiệm có kiểm soát tại Điều 9, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao tư duy đột phá của cơ quan soạn thảo đối với các mô hình du lịch 24/7 và thủ tục hành chính rút gọn. Tuy nhiên, theo ông, cần quán triệt tinh thần chỉ đạo lấy người dân và du khách làm trung tâm, không để rủi ro thể chế đè nặng lên quyền lợi hợp pháp của người dân.

Ông chỉ ra 2 nội dung cần hoàn thiện và phân tích. Thứ nhất, các dịch vụ 24/7 và sản phẩm công nghệ mới luôn tiềm ẩn rủi ro ngoài dự báo; việc chấp nhận rủi ro kinh doanh không đồng nghĩa với việc bỏ ngỏ cơ chế bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản của du khách. Thứ hai, dù Báo cáo 1005 của Chính phủ đã bỏ quy định miễn trừ trách nhiệm pháp lý của cán bộ, dự thảo vẫn thiếu cơ chế dự phòng tài chính đối ứng. Nếu phát sinh thiệt hại thực tế khi thử nghiệm mô hình chưa có luật điều chỉnh, du khách và các bên liên quan sẽ thiếu cơ sở pháp lý để yêu cầu bồi thường kịp thời.

Vì vậy, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 9 quy định: Đề án thử nghiệm bắt buộc phải có phương án bảo hiểm rủi ro hoặc ký quỹ tài chính cam kết bồi thường thiệt hại cho du khách và tổ chức, cá nhân chịu ảnh hưởng theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và kinh doanh bảo hiểm.

Về cơ chế hỗ trợ tài chính trực tiếp từ ngân sách địa phương cho doanh nghiệp, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đánh giá cao tinh thần kiến tạo, phản ứng chính sách linh hoạt của cơ quan soạn thảo tại khoản 2 và khoản 3 Điều 7 nhằm kích cầu du lịch, hỗ trợ hãng hàng không mở đường bay mới và thúc đẩy tiêu thụ sản phẩm OCOP.

Tuy nhiên, đại biểu cho rằng việc giao từng HĐND cấp tỉnh tự quy định mức hỗ trợ trực tiếp tại khoản 4 Điều 7 mà chưa có khung kiểm soát chung từ trung ương sẽ làm phát sinh 2 bất cập. Thứ nhất, thiếu khung tiêu chí chung dễ dẫn đến tình trạng cạnh tranh chính sách không lành mạnh giữa các địa phương, gây phân tán và lãng phí nguồn lực ngân sách nhà nước. Thứ hai, đối chiếu với Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất) đang trình Quốc hội xem xét thông qua và pháp luật về cạnh tranh, việc dùng ngân sách địa phương trợ cấp trực tiếp cho một số doanh nghiệp cụ thể nếu thiếu quy định công khai, minh bạch và mức trần hỗ trợ tối đa sẽ tạo ra nguy cơ bất bình đẳng thương mại.

Để khắc phục 2 bất cập trên, đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung vào khoản 5 Điều 7 quy định giao Chính phủ ban hành khung tiêu chí, điều kiện, nguyên tắc công khai, minh bạch và mức trần hỗ trợ tài chính tối đa, làm căn cứ để HĐND cấp tỉnh quy định theo khoản 4 Điều 7. Theo đại biểu, quy định này sẽ giúp các địa phương áp dụng thống nhất, bảo đảm phù hợp với khoản 2 Điều 5 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, giữ vững nguyên tắc bình đẳng cạnh tranh và phù hợp với khả năng cân đối ngân sách nhà nước.

Mở rộng thí điểm du lịch biển đảo

Nhấn mạnh du lịch biển đảo hiện đóng góp tới 70% nguồn thu từ du lịch của cả nước, đại biểu Tạ Đình Thi đề nghị cơ quan soạn thảo cần thiết kế một điều hoặc một chương riêng về cơ chế, chính sách đặc thù cho lĩnh vực này trong dự thảo Nghị quyết.

Cụ thể, đối với quy định về thử nghiệm có kiểm soát tại Điều 9, đại biểu kiến nghị bổ sung cơ chế thí điểm cho các tổ hợp du lịch biển quy mô lớn, hoạt động 24/7, kinh tế đêm trên biển và mô hình du lịch tàu biển quốc tế. Về chính sách thị thực tại Điều 11, cần mở rộng cơ chế đặc thù cho khách du lịch tàu biển và khách lưu trú dài ngày trên các đảo hoặc đặc khu du lịch biển.

Đại biểu Tạ Đình Thi cũng đề xuất áp dụng thí điểm cơ chế, chính sách tại Nghị quyết cho Quảng Ninh và Khánh Hòa. Theo đại biểu, 2 địa phương này có kinh nghiệm thí điểm cùng nhiều vùng giàu tiềm năng như Vân Đồn, Cô Tô (Quảng Ninh) hoặc vịnh Vân Phong, Nha Trang (Khánh Hòa), giúp hiện thực hóa mục tiêu quốc gia biển mạnh.

Gắn phát triển du lịch biển đảo với bảo vệ môi trường và sinh kế người dân, đại biểu Tạ Đình Thi lưu ý các dự án nghỉ dưỡng quy mô lớn ven biển phải có quy định ràng buộc về giới hạn sinh thái, bắt buộc đánh giá tác động môi trường chiến lược hoặc đánh giá tác động tích lũy, cùng các ưu đãi xanh (Điều 12) nhằm bảo vệ hệ sinh thái biển. Đồng thời, cần có chính sách bảo đảm quyền tiếp cận biển cho cộng đồng ngư dân và cư dân ven biển; hỗ trợ người dân chuyển đổi nghề bền vững, trực tiếp tham gia cung cấp dịch vụ du lịch cộng đồng, homestay và trải nghiệm cùng ngư dân để phát huy tri thức bản địa.