Từ cây quế, Công ty TNHH Hương Quế Trà Bồng (Quảng Ngãi) đã phát triển đa dạng dòng sản phẩm, từ quế nguyên liệu, bột quế, tinh dầu đến các mặt hàng thủ công mỹ nghệ tinh xảo.

Đây là hướng đi giúp nâng cao giá trị cây quế Trà Bồng trong bối cảnh thị trường ngày càng ưa chuộng các sản phẩm tự nhiên, giàu bản sắc địa phương.

Biến vỏ quế thành sản phẩm xuất khẩu

Theo truyền thuyết của người Cor, cây quế Trà Bồng do chim trời gieo xuống. Thấy hương thơm đặc trưng dễ chịu, bà con mang trồng khắp núi rừng. Nếu người Kinh đánh giá sự giàu có qua ruộng đất thì đối với người Cor, những đồi quế chính là thước đo sự giàu nghèo.

Thập niên 80 - 90 của thế kỷ trước được xem là thời "hoàng kim" của cây quế, nhà nào cũng trồng từ vài trăm đến hàng trăm ngàn gốc. Tuy nhiên, đến những năm 2000, trước sự "lấn lướt" của các loại cây lâm nghiệp như keo, bạch đàn và mì (sắn), diện tích quế bị thu hẹp đáng kể, giá vỏ quế cũng rớt thê thảm.

Trăn trở trước nguy cơ mai một của loài cây đặc sản gắn bó lâu đời với quê hương, ông Nguyễn Đức Lương đã đứng ra thu mua vỏ quế và tìm nguồn tiêu thụ giúp người dân thoát cảnh "được mùa mất giá". Năm 2007, trước thực tế tiêu thụ vỏ quế thô giá cả bấp bênh, ông quyết định thành lập Công ty TNHH Hương Quế Trà Bồng, bắt đầu sản xuất các mặt hàng mỹ nghệ từ quế. Đến tháng 9/2010, quế Trà Bồng chính thức được Cục Sở hữu trí tuệ công nhận nhãn hiệu độc quyền, tạo động lực lớn để doanh nghiệp mở rộng quy mô.

Hiện mỗi năm, công ty thu mua 400 - 500 tấn quế nguyên liệu vùng Tây Quảng Ngãi. Từ nguồn nguyên liệu bản địa, doanh nghiệp đã phát triển hơn 30 dòng sản phẩm như: hàng thủ công mỹ nghệ, hộp quà quế, túi thơm, tinh dầu treo xe, tranh quế, đèn ngủ, trà quế, nước lau sàn, nước rửa chén…

Ông Nguyễn Đức Lương cho biết, dù hoạt động ở địa bàn miền núi nhưng doanh nghiệp xác định muốn phát triển bền vững phải gắn liền với đổi mới công nghệ. "Chúng tôi mạnh dạn đầu tư máy móc hiện đại, đồng thời cử người lao động đi đào tạo để làm chủ thiết bị. Nhờ đó, những lao động vốn quen với nương rẫy đã có thể tạo ra các sản phẩm tinh xảo, đáp ứng yêu cầu khắt khe của thị trường", ông Lương chia sẻ.

Đến nay, doanh nghiệp đã có 8 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 sao và 4 sao (trong đó nhang quế, đồ mỹ nghệ từ vỏ quế, tinh dầu quế đạt 4 sao). Nhiều đơn hàng đã xuất khẩu sang thị trường quốc tế, góp phần nâng cao giá trị cây quế và tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương.

Khi vỏ quế mang theo câu chuyện văn hóa

Mới đây, các nghệ nhân của Công ty TNHH Hương Quế Trà Bồng đã chế tác thành công đôi lục bình khổng lồ cao 1,5m từ vỏ quế cổ thụ. Đây là sản phẩm có kích thước lớn nhất mà cơ sở từng thực hiện, đòi hỏi quy trình xử lý, tạo dáng và lắp ghép vô cùng tinh xảo.

Ông Nguyễn Đức Lương cho hay, nguyên liệu làm lục bình được lựa chọn từ vỏ của những cây quế lâu năm, thân thẳng, lớp vỏ đẹp và có độ dày phù hợp. Sau khi xử lý, vỏ quế được ghép từng lớp để định hình thân bình, sau đó chạm khắc tỉ mỉ các họa tiết lên lớp vỏ.

Trên thân bình, hình ảnh cô gái mang gùi quế, núi Thiên Ấn, chùa Minh Đức, sông Trà Khúc cùng những biểu tượng Quảng Ngãi được khắc họa bằng kỹ thuật khắc chạm tinh tế. Nhờ đó, đôi lục bình không chỉ dừng lại ở công năng trang trí mà còn chuyển tải câu chuyện về vùng nguyên liệu, cảnh sắc và con người địa phương khi tham gia các hội chợ OCOP, triển lãm trong và ngoài tỉnh.

Thời gian tới, cơ sở dự kiến đưa thêm nhiều hình ảnh gắn liền với vùng đất quế vào sản phẩm như: cây quế cổ thụ, Quảng trường 28.8, di tích lịch sử văn hóa quốc gia Điện Trường Bà... Giá mỗi cặp lục bình quế dao động khoảng vài triệu đồng.

Cùng với chế biến sâu, doanh nghiệp ngày càng chú trọng đầu tư bao bì, thương hiệu và câu chuyện văn hóa bản địa để hướng tới các thị trường cao cấp. Tuy nhiên, để mở rộng sản xuất, ông Lương đề xuất doanh nghiệp vẫn rất cần một vùng nguyên liệu đủ ổn định, các chứng nhận tiêu chuẩn phù hợp, nguồn lực đầu tư công nghệ cũng như cơ hội tham gia các chương trình giao thương, hội chợ quốc tế về gia vị và thực phẩm.