Bằng tình yêu nghề dệt được nhen nhóm từ thuở ấu thơ, chị Phạm Thị Sung (SN 1992) ở thôn Làng Teng (xã Ba Động, tỉnh Quảng Ngãi) đã thổi một làn gió tươi mới vào thổ cẩm Hrê. Khi những sản phẩm đạt chuẩn OCOP cấp tỉnh ra đời, cô gái trẻ không chỉ đưa di sản của tổ tiên đến gần hơn với thị trường, mà còn mở ra sinh kế mới cho nhiều phụ nữ trong làng.

Từ khung dệt của bà, của mẹ đến nấc thang OCOP

Trong không gian thanh bình của Khu bảo tồn văn hóa Hrê tại Làng Teng, chị Phạm Thị Sung (Y Sung) vừa thoăn thoắt đưa thoi dệt vải, vừa kể về hành trình gắn bó với nghề. Như bao cô gái Hrê khác, ký ức tuổi thơ của chị đong đầy tiếng dệt lách cách bên bếp lửa. Mới 12 tuổi, chị Sung đã có thể tự dệt nên những tấm vải phẳng phiu làm trang phục và đồ dùng cá nhân. Tình yêu với từng đường nét hoa văn núi rừng cứ thế thấm sâu, trở thành động lực để chị tìm hướng phát triển nghề truyền thống gia đình.

Tốt nghiệp Đại học Quảng Nam, Y Sung trở về quê. Dù công việc chưa như mong muốn, lại bận rộn chăm sóc con nhỏ, nhưng ngọn lửa đam mê với nghề dệt trong chị chưa bao giờ lụi tắt. Ngắm nhìn nếp váy cổ truyền thưa dần trong đời sống thường nhật, chị luôn trăn trở về một hướng đi mới cho thổ cẩm.

Từ khao khát ấy, ý tưởng mở một không gian trưng bày, giới thiệu sản phẩm văn hóa truyền thống dần hình thành. Y Sung dành 3 năm kiên trì: tìm hiểu thị trường, vạch kế hoạch và chọn hướng đi phù hợp.

Những ngày đầu khởi nghiệp, sản phẩm làm ra chưa đúng thị hiếu khách hàng nên khó tiêu thụ. Không nản lòng, Y Sung dành thời gian quan sát nhu cầu của khách du lịch để điều chỉnh mẫu mã, cách phối màu và nâng cao tính ứng dụng. Sự động viên từ gia đình cũng tiếp thêm tự tin cho chị trên con đường đã chọn.

Từ những tấm thổ cẩm vốn chỉ dùng may mặc và phục vụ lễ hội cho chính người trong làng, chị từng bước sáng tạo thành hệ sinh thái sản phẩm: ví, túi xách, khăn quàng cổ, váy nữ và nhiều món phụ kiện thời trang. Cửa hàng nhỏ rộng 20m² của chị trở thành điểm dừng chân thu hút người dân cùng du khách thập phương.

Đặc biệt, Y Sung lựa chọn chiếc khăn quàng cổ thổ cẩm làm mặt hàng chủ lực để tham gia Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP). Đây là sản phẩm chị dành nhiều tâm huyết nhất bởi vừa giữ trọn nét đặc trưng cổ truyền, vừa có tính ứng dụng cho nhiều đối tượng và phù hợp làm quà tặng

"Khăn quàng cổ được đông đảo khách hàng trong và ngoài nước ưa chuộng. Ngoài việc làm phụ kiện thời trang hay giữ ấm, hoa văn thổ cẩm trên khăn còn có thể phối khéo léo với áo dài hoặc các trang phục cách tân cho cả nam và nữ", chị Sung chia sẻ.

Từ sự tiếp nhận tích cực của thị trường, sản phẩm Khăn quàng cổ thổ cẩm Y Sung đã xuất sắc đạt chứng nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh, cùng với Váy thổ cẩm đạt chuẩn OCOP 3 sao. Với Y Sung, những chứng nhận này không chỉ ghi nhận chất lượng mà còn mở ra cơ hội đưa thổ cẩm Làng Teng bước ra khỏi buôn làng.

Giữ nghề truyền thống và tạo sinh kế cho phụ nữ

Nhìn lại hành trình thổ cẩm Làng Teng đi từ làng đến với cộng đồng rộng lớn hơn mỗi ngày, bà Phạm Thị Nhắt (54 tuổi, người dân Làng Teng) cho rằng, việc làm mới sản phẩm chính là cách ngắn nhất để thế hệ trẻ nối dài di sản của tổ tiên.

Cũng theo bà Nhắt, chỉ cần nhìn bộ váy thổ cẩm là nhận ra ngay tay nghề người thợ. Vẻ đẹp ấy không chỉ nằm ở màu sắc, hoa văn mà còn thể hiện sự kiên nhẫn và bàn tay khéo léo của người phụ nữ gửi gắm trong từng thớ chỉ. Do đó, phát triển nghề dệt là cách để văn hoá có không gian hiện diện, trao truyền

Do đó, mô hình của Y Sung không phải là thành công cá nhân, nó đã lan tỏa sức sống mới cho cộng đồng. Theo thống kê của xã Ba Động, hiện có hơn 20 phụ nữ Làng Teng có việc làm và thu nhập ổn định từ nghề dệt. Mỗi thợ dệt trung bình hoàn thành 10 - 12 tấm vải mỗi tháng, thu nhập khoảng 3 triệu đồng. Mức thu nhập tuy chưa cao nhưng mang ý nghĩa lớn đối với phụ nữ vùng miền núi.

Chị Phạm Thị Su (40 tuổi, người dân địa phương) xúc động cho biết, nghề dệt không chỉ mang lại nguồn, giúp chị em bớt phụ thuộc hoàn toàn vào nương rẫy. Qua đó, phụ nữ có thêm cơ hội chủ động kinh tế, khẳng định vai trò trong gia đình lẫn cộng đồng.

Ông Nguyễn Xuân Viễn, Phó Chủ tịch UBND xã Ba Động, đánh giá cao hướng đi này và cho biết địa phương đang tích cực hỗ trợ đưa thổ cẩm Làng Teng tham gia các hội chợ, triển lãm, đồng thời kết nối với thị trường du lịch. Những sản phẩm đạt chuẩn OCOP đã góp phần đa dạng hóa quà tặng bản địa, nâng cao giá trị kinh tế cho nghề dệt.

Dưới chân đèo Lâm, hành trình đưa thổ cẩm Làng Teng vươn xa của chị Phạm Thị Sung vẫn đang tiếp diễn qua từng việc làm tỉ mỉ. Tình yêu di sản gặp gỡ tư duy làm kinh tế nhạy bén từ những con người như chị giúp nghề dệt truyền thống Hrê tìm thấy bệ phóng, có cơ hội phát triển bền vững. Những sợi chỉ màu vẫn tiếp tục nối dài để kể tiếp câu chuyện về Làng Teng và đưa sắc màu văn hóa Hrê đến gần hơn với bạn bè trong nước lẫn quốc tế.