Gõ chiếc búa cao su nhịp nhàng vào cuống dừa, anh Nguyễn Thương (36 tuổi) cho biết đó là cách kích thích cây dừa nước tiết mật. Trên rừng dừa khoảng 12ha ở Tịnh Khê, mỗi vụ anh thu khoảng 4.000 lít mật tươi, tạo nên một trải nghiệm du lịch mới cho du khách. Nguyễn Thương gọi đó là hành trình Kaizen - cải tiến liên tục.

Thương 'Kaizen'

Gương mặt hiền hậu, dáng vẻ chất phát, Thương mặc bộ quần áo lao động len lỏi trong rừng dừa nước rậm rạp, khi chèo thuyền khúc sâu, lúc lại lội bộ nơi nước cạn.

Đến cây dừa có cuống đang tiết mật, anh cúi xuống gỡ túi nilon đầy mật đổ vào can. Lấy mật xong, anh lại dùng búa cao su gõ nhịp đều đặn vào cuống dừa, gọt một lớp mỏng ở vết cắt rồi cột túi mới chờ mật tiết ra. Thương kể, công việc ấy lặp đi lặp lại hằng ngày, đều đặn như nhịp gõ búa.

Không ai nhớ rừng dừa này bao nhiêu tuổi, nhưng Thương lớn lên từ đây. Thuở nhỏ, anh cùng bạn bè hái trái ăn, người lớn cắt lá làm nhà. Lớn lên, Thương chọn đi học xa với mong ước "ly nông". Sau khi tốt nghiệp ngành điện công nghiệp, anh sang Nhật Bản làm việc. Tại đây, anh được giới thiệu nhiều đồ uống làm từ mật dừa nước. Nhớ quê, nhớ rừng dừa, Thương tự hỏi vì sao quê mình chưa ai làm sản phẩm này.

Sau 3 năm ở Nhật, Thương trở về với số vốn tích lũy nhỏ, lại tiếp tục bôn ba làm kinh tế. Đến mãi năm 2022, trong một lần chèo xuồng trên sông Kinh giữa hàng dừa trĩu quả, anh bỗng nhớ về thức uống ở Nhật và tự nhủ có thể làm ra những chai mật dừa nước trên chính quê hương.

Và cuộc chinh phục rừng dừa của Thương bắt đầu. Anh vừa đi làm, vừa học thông qua các tài liệu tiếng Anh trên mạng, và vào rừng quan sát đặc tính của cây dừa nước. Có hôm ở lại trên sông đến giữa đêm. Từ khoá "kaizen" - có nghĩa là liên tục cải tiến - học được ở Nhật, giúp anh không ngại thử nghiệm cách làm phù hợp với hoàn cảnh địa phương.

Thương nhận thấy nếu chỉ chặt buồng quả, cuống dừa tiết rất ít mật và dừng hẳn sau 1 - 2 ngày. Muốn kéo dài thời gian khai thác, anh gõ vào cuống dừa trước khi cắt. Không ít người cho là vô ích, nhưng Thương chứng minh hiệu quả và tự xây dựng quy trình riêng. Đến cuối năm 2025, anh tập trung hoàn toàn vào việc chăm sóc và khai thác mật dừa tại Rừng dừa nước Tịnh Khê.

Dòng mật chảy theo nhịp gõ búa

Dừa nước thuộc họ Cau nhưng có thân dưới bùn, chỉ lá và cuống hoa vươn lên mặt nước. Trên mỗi cụm hoa có hoa cái hình cầu ở đỉnh, các nhánh hoa đực mọc phía dưới. Sau thụ phấn, phần hoa cái phát triển thành buồng quả. Khi buồng dừa khoảng 3 tháng tuổi, Thương bắt đầu dùng búa cao su tự chế gõ dọc cuống mỗi ngày, liên tục trong 46 ngày. Lực tác động vừa đủ kích thích mô nhưng không làm tổn thương cuống.

Sau giai đoạn "massage", Thương cắt buồng quả, bọc túi nilon hứng mật và đi thu hoạch hằng ngày. Sau mỗi lần lấy mật, anh gọt một lớp mỏng ở đầu cuống để mật tiếp tục chảy. Mỗi cây dừa nước cho khoảng 0,7 - 1 lít mật tươi một ngày và tiết mật liên tục trong gần một tháng. Mật dừa có vị ngọt thanh, có thể uống trực tiếp hoặc cô đặc để bảo quản lâu hơn. Trung bình 8 lít mật tươi cho ra 1 lít mật cô đặc.

Từ nguồn nguyên liệu này, Thương phát triển thương hiệu Nipa Home (Nipa: dừa nước, Home: nhà), thể hiện ước mong gắn bó cuộc sống gia đình với khu rừng. Hiện Nipa Home khai thác khoảng 4.000 lít mật tươi mỗi vụ, chế biến thành khoảng 500 lít mật cô đặc. Giá bán 500.000 đồng/lít mật cô đặc, mang lại doanh thu hàng chục triệu đồng mỗi tháng. Một năm qua, sản phẩm Nipa Home thường xuyên xuất hiện tại các hội chợ, chương trình xúc tiến thương mại ở Quảng Ngãi và được người tiêu dùng đón nhận.

Chèo thuyền chở khách đi uống mật dừa tươi

Những ngày cuối tháng 10/2026, miền Trung ít mưa, dừa vào mùa tiết mật, Thương dành phần lớn thời gian trong rừng. Đây cũng là mùa cao điểm đón khách quốc tế. Anh cho biết sắp tới sẽ đón đoàn thanh niên 3 nước Việt Nam - Lào - Campuchia đến trải nghiệm.

Anh Thương chia sẻ, sản phẩm Nipa Home ra đời đúng thời điểm bà con Rừng dừa nước Tịnh Khê chuyển hướng làm du lịch. Nhờ đó, du khách đến đây ngoài thưởng thức bánh xèo tôm đất, xìa hấp còn được chèo thuyền trên sông, tham gia trải nghiệm làm dừa nước và thưởng thức mật dừa tươi tại chỗ.

Ông Lê Văn Tài, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Đầu tư, Thương mại và Du lịch tỉnh Quảng Ngãi đánh giá mô hình khai thác hiệu quả nguồn nguyên liệu địa phương. Qua chương trình khuyến công, Trung tâm đã đề nghị Sở Công Thương hỗ trợ anh Thương 50% chi phí mua máy cô đặc chân không để mở rộng sản xuất.

"Với phương châm cải tiến liên tục, tôi đang mở rộng diện tích vùng nguyên liệu cùng bà con và nghiên cứu tạo ra nhiều dòng sản phẩm hơn từ mật dừa nước", anh Nguyễn Thương cho hay.

Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc HTX Nông nghiệp và Du lịch Cộng đồng Mỹ Khê, mật dừa nước là sản phẩm đặc trưng của HTX, được du khách rất ưa chuộng. "Chúng tôi đã xây dựng tour tham quan trải nghiệm tự tay thu hoạch mật dừa nước, giúp khách tận mắt thấy quy trình làm ra sản phẩm hoàn toàn tự nhiên, không chất bảo quản", ông Dũng nói.

Hiện Chi cục Phát triển Nông thôn tỉnh Quảng Ngãi đang xét duyệt chứng nhận OCOP 3 sao cho sản phẩm mật dừa nước Nipa Home.