Ngày Du lịch thế giới (27/9) năm 2026 có chủ đề “Chương trình nghị sự số và trí tuệ nhân tạo tái định hình du lịch” phản ánh một trong những chuyển đổi mang tính thời đại khi công nghệ ngày càng tác động sâu rộng đến cách du khách tìm kiếm, lựa chọn điểm đến và trải nghiệm dịch vụ.

Du lịch bước vào kỷ nguyên dữ liệu và công nghệ

Trong thông điệp nhân Ngày Du lịch thế giới, Tổng Thư ký Liên hợp quốc António Guterres nhấn mạnh AI đang thay đổi cách du khách lựa chọn điểm đến, cách ngành du lịch vận hành, thiết kế các trải nghiệm. Công nghệ có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo ra những cơ hội mới. Tuy nhiên, nếu không được kiểm soát và định hướng phù hợp, AI có thể khiến du khách tập trung vào một số ít điểm đến và nền tảng, trong khi nhiều điểm đến giàu tiềm năng khác có nguy cơ bị bỏ lại phía sau.

Tổng Thư ký Liên hợp quốc cho rằng công nghệ phải phục vụ con người. Người lao động trong ngành du lịch, cộng đồng địa phương cùng các điểm đến mới nổi cần cùng nhau định hình tương lai. Điều này đòi hỏi đầu tư đào tạo kỹ năng số, mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ, bảo đảm đổi mới sáng tạo mang lại lợi ích cho các điểm đến và cộng đồng làm du lịch.

Kim ngạch thương mại của ngành du lịch ngang bằng hoặc thậm chí vượt qua xuất khẩu dầu mỏ, thực phẩm, ô tô, trở thành một trong những ngành chủ chốt trong thương mại quốc tế, là một trong những nguồn thu nhập chính của nhiều quốc gia đang phát triển. Sự tăng trưởng này đi kèm với quá trình đa dạng hóa và cạnh tranh ngày càng tăng giữa các điểm đến.

Tại Việt Nam, Nghị quyết số 26-NQ/TW ngày 22/8/2026 của Bộ Chính trị về phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới, đặt mục tiêu đến năm 2030 hình thành đồng bộ hệ sinh thái du lịch thông minh, cơ sở dữ liệu du lịch quốc gia, nền tảng số du lịch quốc gia.

Thực tế trong hơn hai thập kỷ qua, ngành du lịch đã trải qua hai làn sóng chuyển đổi lớn, từ quá trình toàn cầu hóa, mở rộng thị trường đến chuyển đổi số và công nghệ hóa. Du lịch ngày nay không chỉ là trải nghiệm, cảm xúc và khám phá mà trở thành ngành của dữ liệu, công nghệ và năng lực thích ứng. Trong bối cảnh đó, số hóa giữ vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, tối ưu trải nghiệm của du khách, góp phần bảo vệ tài nguyên.

Theo Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch (Hiệp hội Du lịch Việt Nam), trên thế giới hiện nổi lên ba xu hướng chuyển đổi số rõ nét. Đó là chuyển từ số hóa từng khâu, từng dịch vụ riêng lẻ sang xây dựng hệ sinh thái du lịch số tích hợp ở cấp quốc gia. Thay vì chỉ bán tour trực tuyến, quảng bá trên mạng xã hội, sử dụng phần mềm quản lý khách sạn, nhiều nước đã xây dựng nền tảng dữ liệu du lịch quốc gia, hệ thống quản lý điểm đến thông minh và hệ sinh thái kết nối cơ quan quản lý, doanh nghiệp với du khách.

Trong xu hướng này, dữ liệu đang trở thành một nguồn tài nguyên mới của ngành du lịch. Singapore được đánh giá là một trong những quốc gia đi đầu trong xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin về thị trường, hành vi tiêu dùng và xu hướng dịch chuyển của du khách. Nhà nước không làm thay doanh nghiệp mà chỉ đóng vai trò kiến tạo hệ sinh thái số, tạo điều kiện để các chủ thể cùng khai thác và phát triển.

Xu hướng thứ hai là AI trở thành công nghệ lõi của ngành du lịch tương lai, có thể được ứng dụng trong nhiều khâu như phân tích hành vi du khách, dự báo nhu cầu, cá nhân hóa hoạt động quảng bá, tư vấn khách hàng 24/7 bằng nhiều ngôn ngữ. Đặc biệt, trong quản lý điểm đến, AI có thể hỗ trợ phân tích dòng khách theo thời gian thực, qua đó góp phần điều tiết lượng khách, hạn chế tình trạng quá tải, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. AI vì vậy được đặt trong yêu cầu vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa hướng tới cách thức phát triển thông minh và bền vững hơn.

Xu hướng thứ ba là phát triển du lịch thông minh gắn với tăng trưởng xanh, bền vững, tạo thành xu hướng “chuyển đổi kép”. Công nghệ được sử dụng như một công cụ kỹ thuật, đồng thời góp phần kiểm soát lượng khách, giảm áp lực lên tài nguyên, hạn chế quá tải tại các điểm đến, tối ưu hóa năng lượng và điều tiết giao thông, dịch vụ.

Xây dựng hệ sinh thái du lịch số quốc gia

Nhìn vào thực tế, ngành du lịch đã đạt được những kết quả bước đầu trong chuyển đổi số. Nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng các nền tảng OTA, marketing số, bán hàng trực tuyến. Một số địa phương xây dựng bản đồ số, cổng thông tin du lịch, bán vé điện tử và hình thành các trung tâm điều hành thông minh.

Tuy nhiên, xét trên tổng thể, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn cho rằng, chuyển đổi số và ứng dụng AI vẫn còn nhiều hạn chế như chưa hình thành được hệ sinh thái dữ liệu thống nhất; ứng dụng AI còn manh mún, chủ yếu tập trung vào hoạt động quảng bá, truyền thông. Năng lực chuyển đổi số giữa các doanh nghiệp cũng chưa đồng đều, đặc biệt đối với nhóm doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ vốn chiếm tỷ trọng lớn trong ngành du lịch. Hạn chế về tài chính, nhân lực, khả năng kết nối dữ liệu khiến nhiều doanh nghiệp gặp khó khăn trong tiếp cận và ứng dụng công nghệ. Bên cạnh đó, ngành du lịch còn thiếu những cơ chế, chính sách đủ mạnh để thúc đẩy chuyển đổi số đồng bộ.

Từ thực tế đó, Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn đề xuất bốn định hướng lớn. Trước hết, cần xây dựng hệ sinh thái du lịch số quốc gia với dữ liệu mở, có khả năng kết nối đa bên giữa cơ quan quản lý, doanh nghiệp và du khách. Bên cạnh đó là đẩy mạnh ứng dụng AI trong dự báo thị trường, cá nhân hóa dịch vụ, đặc biệt là quản trị điểm đến. Việc khai thác AI cần hướng tới những bài toán thực tế của ngành, thay vì chỉ dừng ở hoạt động truyền thông, quảng bá. Ngoài ra, phát triển du lịch thông minh phải gắn với tăng trưởng xanh, chuyển đổi số cần đồng hành với mục tiêu sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm áp lực môi trường, nâng cao tính bền vững của điểm đến; đồng thời thúc đẩy chuyển đổi toàn diện trong doanh nghiệp, từ bán sản phẩm đến vận hành. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ cần được hỗ trợ về nguồn lực, đào tạo, kết nối dữ liệu để có thể tham gia vào hệ sinh thái số, ứng dụng AI, qua đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và năng lực cạnh tranh.

Tiến sĩ Nguyễn Anh Tuấn nhấn mạnh, trong kỷ nguyên số, lợi thế cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng làm chủ dữ liệu, công nghệ và tổ chức hiệu quả hệ sinh thái số. Với du lịch, muốn phát triển nhanh cần đẩy mạnh chuyển đổi số; muốn phát triển bền vững cần ứng dụng AI một cách thông minh, có trách nhiệm; muốn đi xa hơn phải bắt đầu từ tư duy mới, thể chế mới và hành động mới.

Hiện nay, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đang triển khai xây dựng hệ sinh thái dữ liệu du lịch quốc gia theo mô hình “1+1+34+N” (trong đó: 1 - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 1 - Bộ Công an, 34 - địa phương, N - Bộ, ngành, doanh nghiệp, tổ chức liên quan). Theo đó, Trung ương xây dựng nền tảng dùng chung, địa phương tổ chức phát triển, cập nhật, khai thác dữ liệu tại chỗ, doanh nghiệp tham gia kết nối, phát triển dịch vụ trên dữ liệu được chuẩn hóa. Mô hình này giúp hạn chế đầu tư dàn trải, tránh hình thành các hệ thống riêng lẻ, thiếu kết nối, đồng thời bảo đảm dữ liệu được cập nhật thường xuyên, phục vụ trực tiếp công tác quản lý, điều hành, phát triển sản phẩm.

Việc chuẩn hóa dữ liệu tạo nền tảng để ngành du lịch xây dựng hệ sinh thái số đồng bộ, qua đó ứng dụng trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn trong dự báo nhu cầu, nhận diện thị trường tiềm năng, đánh giá hiệu quả xúc tiến và nâng cao chất lượng quản lý điểm đến. Theo Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam, trong bối cảnh cạnh tranh điểm đến ngày càng gay gắt, tận dụng hiệu quả các thành tựu của khoa học, công nghệ và chuyển đổi số sẽ giúp du lịch Việt Nam cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cao năng lực cạnh tranh, phát triển theo hướng hiện đại, thông minh, bền vững. Đây cũng chính là nền tảng để ngành du lịch bứt phá trong kỷ nguyên số, góp phần hiện thực hóa mục tiêu trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của đất nước.