Tiếp tục chương trình Kỳ họp, sáng 11/11, Quốc hội thảo luận ở hội trường về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù về phát triển du lịch.

Nêu ý kiến thảo luận, đại biểu Nguyễn Văn Huy (Hưng Yên) cho rằng phát triển du lịch không chỉ là khai thác tài nguyên để thu hút khách, tăng doanh thu, quan trọng hơn phải tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, đồng thời nâng cao đời sống của cộng đồng dân cư tại điểm đến.

Theo đại biểu, khai thác du lịch gắn với văn hóa không đồng nghĩa với việc văn hóa đương nhiên được bảo tồn. Thực tế ở một số nơi, lễ hội bị sân khấu hóa, phong tục tập quán bị biến đổi để phục vụ nhu cầu của khách, không gian văn hóa truyền thống bị thu hẹp, thậm chí có những nơi có những giá trị vốn làm nên bản sắc của cộng đồng lại bị thương mại hóa trong quá trình khai thác du lịch.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Văn Huy đề nghị, cần bổ sung tại khoản 1 Điều 2 dự thảo Nghị quyết nguyên tắc bảo đảm việc khai thác các giá trị văn hóa phục vụ phát triển du lịch không làm biến dạng, mai một bản sắc văn hóa, phong tục, tập quán và không gian sinh hoạt văn hóa truyền thống của cộng đồng dân cư.

Đại biểu cũng đề nghị, bổ sung yêu cầu các dự án du lịch cộng đồng, du lịch nông nghiệp, du lịch sinh thái, du lịch làng nghề phải có phương án bảo tồn những giá trị văn hóa đặc trưng và đánh giá tác động của hoạt động du lịch đối với đời sống văn hóa của cộng đồng. Bởi nếu chỉ chú trọng khai thác mà không có cơ chế bảo vệ thì chính những giá trị tạo nên sức hấp dẫn của điểm đến có nguy cơ bị mất đi.

Góp ý về chính sách phát triển nguồn nhân lực tại Điều 10 của dự thảo Nghị quyết, đại biểu Nguyễn Hoàng Giang (Đắk Lắk) nhấn mạnh, trong các yếu tố quyết định sự cạnh tranh, ngoài hạ tầng và tài nguyên, nguồn nhân lực cũng là một yếu tố hết sức quan trọng, góp phần đem lại hiệu quả cho du lịch. Nguồn nhân lực chính là yếu tố quyết định khả năng biến tiềm năng thành sản phẩm, biến sản phẩm thành thị trường và biến du lịch thành động lực phát triển kinh tế.

Tại khoản 1 Điều 10 dự thảo Nghị quyết quy định ngân sách nhà nước hỗ trợ đào tạo nhân lực chất lượng cao, ngoại ngữ, kỹ năng nghề, quản trị du lịch, chuyển đổi số và nhân lực tại chỗ. Thống nhất với chính sách này nhưng đại biểu Nguyễn Hoàng Giang cho rằng, quy định chưa làm rõ mối quan hệ giữa đào tạo nhân lực với việc hình thành sản phẩm và phát triển thị trường du lịch.

Do đó, đại biểu đề nghị bổ sung nguyên tắc: hỗ trợ đào tạo theo nhu cầu phát triển sản phẩm du lịch đặc thù, tạo thị trường lao động chất lượng cao đối với các vùng chưa có điều kiện phát triển về du lịch. Đặc biệt, cần ưu tiên đào tạo đội ngũ quản trị điểm đến, chuyên gia phát triển sản phẩm, marketing du lịch quốc tế và hướng dẫn viên chuyên sâu.

Thảo luận về cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch, đại biểu Lê Hữu Trí (Khánh Hoà) cho rằng, chính sách ưu đãi trong dự thảo hiện chủ yếu dựa vào quy mô vốn đầu tư, diện tích và tính chất dự án, trong khi chưa gắn chặt với hiệu quả kinh tế - xã hội. Điều này có thể dẫn đến tình trạng ưu đãi lớn cho nhà đầu tư nhưng giá trị đóng góp thực chất cho địa phương, đất nước lại không tương xứng.

Thực tế, không phải dự án nào có tổng vốn đầu tư lớn cũng tạo ra nhiều khách du lịch, nhiều việc làm hay đóng góp lớn cho ngân sách. Có dự án sử dụng diện tích đất rất lớn, thời gian triển khai kéo dài nhưng hiệu quả khai thác thấp, thậm chí gây lãng phí đất đai, tài nguyên, không hình thành được sản phẩm du lịch đủ sức thu hút khách và ít liên kết với doanh nghiệp, người dân địa phương.

Từ thực tế này, đại biểu Lê Hữu Trí đề nghị chuyển mạnh từ đánh giá điều kiện đầu vào sang đánh giá hiệu quả đầu ra của dự án. Các tiêu chí cần được bổ sung gồm: Số lượt khách thực tế thu hút hằng năm; doanh thu và mức đóng góp ngân sách; số lượng việc làm ổn định, có chất lượng; tỷ lệ lao động tại chỗ; mức độ liên kết, tiêu thụ sản phẩm và dịch vụ của doanh nghiệp, người dân địa phương; hiệu quả sử dụng đất; cam kết bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

Đặc biệt, cần có cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ và thu hồi hoặc điều chỉnh ưu đãi đối với những dự án không thực hiện đúng cam kết, chậm đưa dự án vào khai thác hoặc không đạt tiêu chuẩn, hiệu quả đã đăng ký mà không có lý do chính đáng. "Ưu đãi đầu tư du lịch không nên được xem là phần thưởng cho quy mô vốn mà phải là sự ghi nhận đối với những giá trị mà dự án tạo ra cho nền kinh tế và cộng đồng", đại biểu nhấn mạnh.

Giải trình, làm rõ thêm ý kiến đại biểu Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, cơ quan soạn thảo đã rà soát, chỉnh lý dự thảo theo hướng chỉ lựa chọn những vấn đề cấp bách, có tính đặc thù; một số chính sách mới sẽ được thực hiện thí điểm có thời hạn thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Về địa bàn áp dụng, Bộ trưởng khẳng định nghị quyết nhằm phát triển du lịch trên phạm vi cả nước, không chỉ dành cho một số địa bàn trọng điểm. Ngoài 3 cực tăng trưởng là Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng, các địa bàn khác cũng được xác định theo quy hoạch hệ thống du lịch, bảo đảm mục tiêu của Nghị quyết số 26-NQ/TW và phù hợp với tài nguyên du lịch của Việt Nam.

Đối với du lịch cộng đồng, doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh, dự thảo đã tách các nhóm chính sách riêng, không đặt ngưỡng về mức lao động, bổ sung hợp tác xã vào nhóm được tham gia hưởng lợi. Các chính sách hỗ trợ còn bao gồm phát triển hạ tầng giao thông kết nối từ trục giao thông chính đến điểm du lịch cộng đồng; hỗ trợ xúc tiến, pháp lý, thủ tục hành chính, đầu tư, cải tạo cơ sở lưu trú cộng đồng và các chính sách ưu đãi phù hợp với dự án du lịch cộng đồng, du lịch sinh thái.

Về tiêu chí áp dụng chính sách ưu đãi, Bộ trưởng cho biết, có 5 tiêu chí gồm: loại hình, địa bàn, quy mô, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững. Trong đó, hiệu quả kinh tế - xã hội và phát triển bền vững là 2 tiêu chí quan trọng đối với các chính sách ưu đãi, hỗ trợ.

Đối với các dự án du lịch quy mô lớn, Bộ trưởng giải thích dự thảo thiết kế 3 nhóm dự án, bổ sung 1 nhóm dự án so với Nghị quyết số 26-NQ/TW là dự án du lịch chiến lược nhằm hướng tới những dự án có quy mô, sức lan tỏa mạnh và tầm ảnh hưởng quốc tế, góp phần thực hiện mục tiêu đến năm 2045, Việt Nam thuộc nhóm 30 quốc gia có năng lực cạnh tranh du lịch hàng đầu thế giới. Hiện nay, Việt Nam đang ở vị trí thứ 52 theo thông tin Bộ trưởng nêu tại phiên thảo luận.

Bộ trưởng cũng cho biết, dự thảo đã quy định hạng mục du lịch phải chiếm tối thiểu 50% tổng vốn đầu tư, đồng thời không bao gồm casino, trò chơi điện tử có thưởng, đặt cược và kinh doanh bất động sản. Quy định này nhằm hạn chế nguy cơ trục lợi chính sách trong các dự án được hưởng ưu đãi.

Đáng chú ý, tiếp thu ý kiến đại biểu, cơ quan soạn thảo đã thống nhất các tiêu chí về bảo vệ môi trường, hiệu quả kinh tế cho cả 3 nhóm dự án và bổ sung yêu cầu giải ngân tối thiểu 30% trong 3 năm. Đồng thời, sẽ tiếp tục nghiên cứu điều kiện về thời hạn đưa dự án vào hoạt động nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Liên quan đến các mô hình kinh doanh du lịch mới và thử nghiệm có kiểm soát, Bộ trưởng làm rõ, kinh tế đêm đã và đang được triển khai, do đó không phải toàn bộ hoạt động kinh tế đêm đều cần đưa vào diện thử nghiệm. Nội dung thử nghiệm chỉ áp dụng đối với việc vận hành 24/7, do có ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Bộ trưởng nhấn mạnh quan điểm phát triển du lịch phải gắn với sản phẩm du lịch thực chất, hài hòa giữa bảo tồn và phát triển di sản văn hóa, bảo đảm người dân được hưởng lợi và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. "Dự án du lịch thì xác định không chỉ là dự án mà dự án phải tạo ra sản phẩm du lịch và cái tiêu chí để đánh giá đây chính là cái hiệu quả của sản phẩm du lịch đó", Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh.

Bộ trưởng cho biết cơ quan soạn thảo sẽ tiếp tục rà soát đồng bộ, kỹ lưỡng các ý kiến đại biểu Quốc hội để hoàn thiện dự thảo nghị quyết trước khi trình Quốc hội xem xét.