Từ những hạt muối kết tinh trên nền đất sét ở Sa Huỳnh, Công ty TNHH MTV Muối Sahu đã phát triển 35 sản phẩm, từ hoa muối, muối hầm, muối tre đến các loại gia vị, hải sản khô và mắm truyền thống. Mỗi sản phẩm có cách chế biến, kết cấu và hương vị riêng, góp phần làm phong phú cách sử dụng loại nguyên liệu quen thuộc này.

Sau khoảng 10 năm phát triển, thương hiệu Sahu do Phạm Hồng Thắm (33 tuổi) sáng lập đã mở rộng từ vài sản phẩm muối hột ban đầu lên 35 mặt hàng.

Hoa muối

Trước năm 2017, khái niệm "hoa muối" dường như chỉ quen thuộc trong các gian bếp cao cấp tại châu Âu. Tại Việt Nam, Sahu là đơn vị tiên phong khai thác và đưa sản phẩm hoa muối đúng chuẩn ra thị trường từ đồng muối Sa Huỳnh.

Khác với muối hột thông thường chìm xuống đáy ruộng, hoa muối là lớp tinh thể mỏng manh kết tinh trên bề mặt nước biển dưới điều kiện thời tiết lý tưởng: nắng gắt, gió lớn và nhiệt độ ổn định. Những người diêm dân phải thức dậy từ sớm tinh sương, khéo léo dùng gáo hớt lấy lớp mỏng tinh khiết này trước khi chúng kịp chìm xuống. Công việc thu hoạch hoa muối cũng nhẹ hơn so với sản xuất muối hạt thông thường, tạo thêm cơ hội để người lớn tuổi tiếp tục gắn bó với nghề.

Toàn bộ quy trình sản xuất của Sahu vẫn giữ nguyên vẹn phương thức thủ công trên nền đất truyền thống cũng như nói không với hóa chất tẩy trắng hay chất chống vón cục. Không chỉ là 1 loại muối hiếm, sản lượng thấp, đắt tiền, hoa muối chứa đựng cả một hành trình nâng cao giá trị muối biển, nâng cao sinh kế cho diêm dân và bảo tồn đồng muối truyền thống.

Trong ẩm thực, hoa muối thuộc nhóm finishing salt - tức loại muối dùng rắc lên món ăn sau khi chế biến để giữ hương vị và tạo điểm nhấn. Khi chạm vào hoa muối Sahu, người dùng sẽ cảm nhận ngay sự khác biệt: hạt muối nhỏ, xốp, nhẹ và bông tơi. Khi nếm thử, vị mặn không hề gắt chát mà dịu nhẹ, lan tỏa từ từ và để lại dư vị ngọt hậu sâu lắng.

Thay vì dùng để ướp nấu từ đầu, người ta thường rắc một nhúm hoa muối lên món ăn ngay trước khi thưởng thức: từ miếng bò bít tết mọng nước, đĩa hải sản nướng thơm lừng cho đến những lát trái cây tươi ngon. Hạt muối tan nhanh trên đầu lưỡi, đánh thức vị giác một cách tinh tế mà không làm lấn át hương vị tự nhiên của món ăn.

Bắt đầu sản xuất từ năm 2017 và đưa ra thị trường năm 2018, đến nay sản phẩm hoa muối của Sahu đã được công nhận OCOP 4 sao. Hiện tại, giá bán của 1kg hoa muối vào khoảng 200.000 đồng. Hoa muối Sahu đã chứng minh rằng: sản phẩm thủ công Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên phân khúc cao cấp, chinh phục những thực khách sành sỏi.

Bên cạnh hoa muối, hai dòng sản phẩm khác của Sahu là muối hầm và muối tre. Muối hầm được chế biến từ muối hột, nung trực tiếp trong nồi đất sét. Phương pháp này vốn được người dân sử dụng từ lâu để làm chín muối, tạo hạt khô, mịn và có mùi thơm của khói. Sahu đã duy trì sản xuất muối hầm khoảng 10 năm, sử dụng nồi đất không nhiễm kim loại nặng và không bổ sung vôi trong quá trình chế biến.

Trong khi đó, muối tre được chế biến theo phương pháp có nguồn gốc từ Hàn Quốc. Muối được cho vào ống tre tươi, bịt hai đầu bằng đất sét rồi đem nung. Quá trình này giúp muối hấp thụ hương thơm từ tre. Nếu muối tre nung bốn lần sẽ nên đặc tính hương vị khác biệt so với muối tre thông thường.

Từ muối biển đến gia vị và đặc sản

Ngoài những sản phẩm muối nguyên bản, Sahu phát triển nhiều loại gia vị kết hợp với nguyên liệu đặc trưng các vùng miền. Muối tỏi sử dụng tỏi Lý Sơn cùng các loại thảo mộc như hương thảo, xạ hương; muối rong biển kết hợp muối Sa Huỳnh với rong biển Lý Sơn; muối gừng, muối ba vị và muối ruốc được làm từ hoa muối trộn với ruốc khô. Một sản phẩm khác là muối chẩm chéo, kết hợp hoa muối với các nguyên liệu thường dùng trong gia vị Tây Bắc như mắc khén, hạt dổi, ớt khô, mùi tây và lá chanh.

Theo chủ thương hiệu - Phạm Thị Hồng Thắm, các sản phẩm được phát triển theo hướng giữ hương vị tự nhiên của nguyên liệu, không sử dụng chất điều vị và chất tạo màu. Ngoài ra, thương hiệu có các bộ sản phẩm kết hợp nhiều loại muối làm quà tặng, đồng thời phát triển bao bì giấy và dạng tiếp nguyên liệu để giảm lượng bao bì.

Một sản phẩm ít phổ biến hơn là nước cốt muối, được thu từ phần nước còn lại trên ruộng sau khi muối biển kết tinh. Thành phần chính là magie clorua, có vị đắng chát và được sử dụng làm chất kết tủa tự nhiên trong quá trình chế biến đậu khuôn hoặc một số loại phô mai tươi. Sản phẩm này không dùng để nêm nếm thức ăn như muối thông thường. Từ một phần phụ phẩm của quá trình sản xuất, Sahu đưa nước cốt muối thành mặt hàng riêng, mở rộng cách khai thác nguyên liệu từ đồng muối.

Việc phát triển hoa muối, muối chế biến và các đặc sản địa phương giúp mở rộng đầu ra, đồng thời tạo thêm những hoạt động kinh tế gắn với cảnh quan đồng muối. Đằng sau những sản phẩm của Sahu là nỗ lực tạo thêm giá trị cho nghề muối, để những cánh đồng truyền thống không chỉ tồn tại trong ký ức của người dân địa phương.