Từ một thủy đạo che chở lực lượng kháng chiến và à mang đến nguồn thuỷ sản nuôi sống bao thế hệ cư dân xóm chài, dòng Kinh Giang (Tịnh Khê, Quảng Ngãi) nay khoác lên mình diện mạo mới qua mô hình du lịch cộng đồng, mở ra sinh kế bền vững cho người bản địa.

Chuyện đời neo đậu bên dòng sông cũ

Dù đã có nhiều đổi thay, nhưng ngày nay, dưới những tán dừa nước xanh rì uốn lượn bên dòng Kinh Giang, người dân ven sông vẫn sống như ngày cũ, nương tựa vào nguồn lợi tự nhiên để trang trải cuộc sống. Hằng ngày, bà Cao Thị Bé (72 tuổi, xóm Khê Thành B, xã Tịnh Khê) lặng lẽ bơi xuồng qua những vạt bùn quanh gốc dừa để cào sìa bùn (một loài nhuyễn thể giống sò). Công việc kéo dài quanh năm, chỉ tạm dừng khi nước lớn. Những con sìa bùn bán với giá khoảng 20.000 đồng mỗi ký, mang lại cho bà nguồn thu nho nhỏ mỗi sớm mai.

Cùng chung nhịp sống ấy, trên mặt nước Kinh Giang còn có những hộ dân mưu sinh bằng nghề nhủi ốc, bắt tôm đất. Ở trên bờ, cây dừa nước nuôi sống nhiều gia đình qua nghề chằm (đan) lá truyền thống.

Ông Nguyễn Văn Bé (58 tuổi, thôn Trường Định) có ba sào dừa nước, nối nghiệp cha mẹ từ thuở nhỏ. Lá dừa sau khi cắt về phải phơi qua bảy nắng mới đủ độ khô để chằm thành tấm. Công việc đòi hỏi sự kiên nhẫn từ khâu chọn lá, xếp lá đến đan bằng nan tre. Mỗi năm, ông bán ra hàng nghìn tấm lá, thu về khoản lợi nhuận ổn định (90 -100 triệu đồng). Để giữ nguồn tài nguyên, người dân tuân thủ nguyên tắc chỉ thu hoạch lá hai lần mỗi năm vào tháng 3 và tháng 7, giúp những tàu lá già nhường chỗ cho lộc non vươn lên xanh mát.

Khi cựu chiến binh và nông dân làm du lịch

Không chỉ lưu giữ dấu ấn mưu sinh, rừng dừa nước Tịnh Khê còn là một "địa chỉ đỏ", căn cứ cách mạng trong hai cuộc kháng chiến. Nằm sát khu di tích lịch sử ấy là quán nước nhỏ mang tên "Bến Xưa" của bà Đỗ Thị Tiến (70 tuổi). Sinh ra và lớn lên bên dòng Kinh Giang, bà Tiến từng làm giao liên trong kháng chiến, thuộc từng con lạch, bến đò.

Khoảng 5 năm trước, khi rừng dừa bắt đầu thu hút du khách, bà Tiến mở quán nước, đầu tư ghe thuyền để tạo phương tiện cho bà con trong vùng làm du lịch.

Không gian quán rợp bóng mát, tiếng gió sông thổi qua những hàng dừa kết hợp với những câu hò mộc mạc do chính bà sáng tác đã trở thành nét duyên níu chân du khách gần xa: "Rừng dừa xanh biếc hôm nay, là nơi căn cứ chung tay diệt thù. Hôm nay đất nước thanh bình, toàn dân xây dựng quê mình đẹp hơn..."

Từ quán nước của bà Tiến, những chiếc ghe nhỏ thong thả đưa khách len lỏi qua các lạch dừa. Người chèo ghe phần lớn là những nông dân, ngư dân từng gắn bó lâu năm với dòng sông.

Ông Nguyễn Lên hay ông Nguyễn Thanh Hồng (tên thường gọi là Ba Sơn) trước đây quanh năm bám ruộng, đánh bắt cá, làm thợ hồ. Nay khi tuổi cao, công việc chèo ghe đưa khách không chỉ mang lại nguồn thu nhập khá (100.000 đồng/chuyến) mà còn là dịp để họ kể cho du khách nghe những câu chuyện thăng trầm của quê hương.

Không dừng lại ở đó, nhiều người dân còn khéo léo đưa nghề thủ công truyền thống vào chuỗi trải nghiệm. Anh Lê Hồng Hùng (50 tuổi) với đôi bàn tay khéo léo đã biến những chiếc lá dừa đơn sơ thành các món đồ chơi sinh động như cua, chim, sâu... thu hút đông đảo học sinh trong những chuyến học tập trải nghiệm tại đây.

Khơi sinh kế mới cho vùng đất

Khi địa phương định hướng phát triển du lịch cộng đồng, những người từng quanh quẩn với tôm cá nay có thêm hướng đi mới. Theo ông Nguyễn Văn Dũng, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp và Du lịch cộng đồng xã Tịnh Khê, rừng dừa nước hiện có diện tích gần 12 ha. Hợp tác xã hiện quy tụ 45 hộ tham gia, cung cấp các dịch vụ đa dạng từ chèo thuyền, giăng lưới, bắt cua đến thưởng thức ẩm thực nước lợ.

Những người từng mưu sinh bên dòng sông nay trở thành hướng dẫn viên chân chất, dùng chính vốn sống và tình yêu quê hương để quảng bá hình ảnh địa phương. Định hướng sắp tới của địa phương là tiếp tục đầu tư các điểm dừng chân, chòi ẩm thực, kết nối chặt chẽ rừng dừa nước với bãi biển Mỹ Khê, Khu chứng tích Sơn Mỹ và các điểm tham quan ven sông Trà Khúc, tạo thành chuỗi giá trị du lịch đặc sắc cho tỉnh nhà.

Với bà Đỗ Thị Tiến, dòng Kinh Giang không chỉ là nơi từng che chở người dân thời chiến, mà còn là nguồn sống của quê hương hôm nay. Trong quán trà Bến Xưa, bà vẫn đón khách bằng những câu hò, và dòng sông vẫn đang tiếp tục chở theo những nhịp đời bình dị, dù đã bao đổi thay.