Nhiều quốc gia trên thế giới lựa chọn phát triển đô thị hiện đại dựa trên lợi thế sẵn có từ các con sông tự nhiên chảy qua vùng lõi. Đối với chính quyền thủ đô Moskva của Nga, việc quy hoạch kiến trúc tổng thể và xây dựng các tuyến đường sông, cũng như các điểm tham quan ven sông đã trở thành một trong những động lực thúc đẩy phát triển du lịch.

Cầm trên tay chiếc vé tàu trị giá 750 ruble (khoảng 9,5 USD) được mua ngay tại bến tàu Kitay-Gorod/Ustinsky nằm ở trung tâm Moskva, gần quảng trường Đỏ, chúng tôi bắt đầu chuyến du ngoạn bằng đường sông để tận mắt chứng kiến sự phát triển vượt bậc của thủ đô nước Nga trong quy hoạch đô thị ven sông.

Moskva có khoảng 20 bến tàu du lịch. Chúng tôi lựa chọn một trong những tuyến đường sông đẹp và nhộn nhịp nhất, đi qua các khu vực nổi tiếng, quan trọng và được yêu thích của thủ đô nước Nga, cũng như các địa danh nổi tiếng như Điện Kremlin, Nhà thờ Thánh Basil, Nhà thờ Chúa Cứu Thế, tượng Peter Đại đế, công viên Văn hóa, đồi Chim sẻ, sân vận động Luzhniki. Chuyến hành trình này được thiết kế để du khách được chiêm ngưỡng những khung cảnh tuyệt đẹp của các cây cầu nổi tiếng và các công trình kiến trúc lịch sử và hiện đại.

Trái tim của tuyến đường là quần thể kiến trúc Điện Kremlin và Nhà thờ Chúa Cứu Thế. Đây là lần đầu tiên chúng tôi được chứng kiến toàn bộ vẻ đẹp nguy nga, tráng lệ của công trình này từ mặt sông Moskva. Một góc nhìn khác đã mang lại những cảm xúc mới mẻ cho những thước phim quay chậm về địa điểm và danh lam thắng cảnh quen thuộc của thủ đô nước Nga. Cũng nhờ sự nổi tiếng của những công trình mang thương hiệu Moskva, tuyến đường này được nhiều hãng tàu thuyền khai thác với các mức giá vé khác nhau, từ phổ thông đến hạng thương gia.

Có một gợi ý cho những ai muốn trải nghiệm vẻ đẹp Moskva về đêm có thể lựa chọn các tàu hai tầng tiện nghi và an toàn hiện đại. Boong trên có không gian mở, có mái hiên để che chắn gió và mưa. Boong dưới kín, với cửa sổ lớn bằng kính trong suốt, có quán cà phê hoặc nhà hàng, nơi du khách có thể ngắm nhìn toàn cảnh từ trên tàu, hít thở không khí trong lành của dòng sông và tận hưởng những bản nhạc Nga du dương trong suốt hành trình.

Trao đổi với chúng tôi, chị Elena Kozhemyakina - hướng dẫn viên du lịch trên tàu du lịch – cho rằng du lịch đường sông giúp Moskva trở nên cởi mở hơn với người dân địa phương và du khách quốc tế. Đó là một lựa chọn thời thượng và thông minh thay thế cho các hoạt động giải trí truyền thống, mọi du khách có thể tận hưởng không khí trong lành, những địa điểm chụp ảnh sống động. Du lịch đường sông gắn kết mọi người, cải thiện môi trường và giúp hiểu rõ hơn về Moskva hiện đại.

Theo Ủy ban Du lịch Moskva, năm 2025, thủ đô nước Nga đón 26,5 triệu lượt du khách, trong đó có 2,8 triệu lượt người nước ngoài. Đáng chú ý, Việt Nam nằm trong Top 4 quốc gia có lượt du khách đến thăm Moskva nhiều nhất, sau Trung Quốc (473.000), Ấn Độ (109.000) và Thổ Nhĩ Kỳ (75.000). Trong ba tháng đầu năm 2026, Moskva đã đón gần 6 triệu lượt khách du lịch, trong đó hơn 550.000 lượt du khách nước ngoài, tăng 5% so với cùng kỳ năm ngoái. Du khách quốc tế luôn đánh giá cao cơ sở hạ tầng phát triển, ngành dịch vụ khách sạn và mức độ an toàn cao của thành phố, đặc biệt là những chuyến khám phá thủ đô của Nga bằng đường sông.

Theo Chương trình Phát triển du lịch Moskva đến năm 2030, hệ thống giao thông đường sông của thủ đô nước Nga là hệ thống đường thủy hiện đại đầu tiên trên thế giới sử dụng động cơ điện và hoạt động quanh năm, hoàn toàn thân thiện với môi trường. Moskva đã có kinh nghiệm vận hành hình thức vận tải này hơn một thế kỷ. Ngay từ những năm 1920, các nhà khoa học Liên Xô trước đây đã thiết kế một số tàu con thoi hoạt động trên tuyến đường thủy chính của sông Moskva. Những bến cảng xưa giờ là nơi neo đậu của cả tàu du lịch và những con tàu điện hiện đại.

Sở Giao thông vận tải Moskva cho rằng việc sử dụng phương tiện giao thông đường sông thường xuyên mỗi ngày có thể tiết kiệm được từ 30-40 phút so với di chuyển bằng phương tiện giao thông công cộng đường bộ. Các tuyến đường sông được tích hợp hoàn toàn vào hệ thống giao thông của thủ đô nước Nga. Hành khách có thể thanh toán bằng bất kỳ phương thức nào thuận tiện: thẻ Troika, thẻ đi lại Ediny (thống nhất), thẻ ngân hàng, sinh trắc học hoặc hệ thống thanh toán nhanh.

Vận tải đường sông là phương thức hấp dẫn nhất đối với khách du lịch, vì chúng vừa mang đến những trải nghiệm sống động vừa là cách di chuyển thuận tiện. Phó Thị trưởng Moskva phụ trách giao thông và công nghiệp Maxim Liksutov cho biết kể từ khi ra mắt, đã có gần 3 triệu chuyến đi được thực hiện. Những con tàu điện độc đáo này không chỉ thu hút người dân Moskva mà còn cả du khách đến thủ đô.

Bên cạnh đó, thành phố đang cải thiện hệ thống đê, bờ kè và sửa chữa cầu, nâng cấp bến tàu, hiện đại hóa các cơ sở xử lý nước thải, giám sát chất lượng nước sông và đầu tư vào phát triển vận tải đường sông cũng như tạo ra các tuyến đường mới, hấp dẫn. Theo ông Liksutov, sự hiện diện của một hệ thống giao thông đường sông phát triển là một lợi thế rất lớn đối với một thành phố hiện đại.

Theo Ủy ban Du lịch Moskva, mỗi ngày có khoảng 500 chuyến tham quan trên sông có hướng dẫn viên du lịch. Hướng dẫn viên đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ấn tượng đầu tiên của du khách về thủ đô. Thành phố tiến hành bồi dưỡng kiến thức, cấp chứng chỉ cho hướng dẫn viên và phiên dịch viên theo hình thức trực tuyến tiện lợi và mời họ tham quan những điểm du lịch độc đáo của thành phố mà bình thường không mở cửa cho công chúng. Ngoài ra, hướng dẫn bằng âm thanh cũng có sẵn dưới dạng podcast trên dịch vụ Russpass dành cho những du khách có nhu cầu. Ứng dụng này giúp lựa chọn bến khởi hành và bến đến, ga tàu điện ngầm gần nhất, ngày và giá của chuyến tham quan.

Không dừng lại ở những thành công hiện tại, chính quyền thành phố Moskva quyết tâm thực hiện chiến lược Phát triển du lịch Moskva đến năm 2030 song hành với phát triển hệ thống giao thông đường sông tương lai. Mới đây, chính quyền thủ đô Nga đã tổ chức hội thảo bàn tròn với chủ đề "Phát triển giao thông đường sông ở Moskva: Hệ thống giao thông đô thị mới cho một thủ đô tiện nghi và kết nối".

Hội thảo diễn ra ngay tại Nhà máy đóng tàu Moskva, nơi đang sản xuất những chiếc tàu chở khách đường sông chạy bằng điện hiện đại nhất ở Nga. Các chuyên gia đã thảo luận về những thành tựu của Moskva trong việc phát triển giao thông đường sông, cũng như kế hoạch đầy tham vọng của thủ đô nước Nga nhằm tạo ra một đội tàu thuyền độc đáo phục vụ cả hoạt động thường nhật và giải trí trên sông Moskva.

Bà Sabina Tsvetkova, Chủ tịch Ủy ban Giao thông và Phát triển cơ sở hạ tầng đường bộ thuộc Hội đồng Thành phố Moskva cho biết, việc đi lại bằng đường sông trở nên thuận tiện và thoải mái hơn cho người dân và du khách. Hiện đã có 4 tuyến vận tải đường sông chạy điện thường xuyên hoạt động trong thành phố, và nhu cầu sử dụng đã vượt quá cả những kỳ vọng lớn nhất của chính quyền. Với việc khánh thành Xưởng đóng tàu Moskva hiện đại nhất ở Nga, thủ đô đang nhanh chóng xây dựng một đội tàu hiện đại, không gì sánh kịp trên thế giới về sự tiện nghi và trang thiết bị.

Theo ông Alexander Asafov, giao thông đường thủy được tích hợp vào các mô hình di chuyển đô thị quen thuộc, một chuyến đi dọc sông cần trở thành một phần mở rộng của tuyến đường trên tàu điện ngầm, tuyến đường vòng trung tâm Moskva (MCC), tuyến đường vành đai trung tâm Moskva (MCD) hoặc phương tiện giao thông đường bộ. Cách tiếp cận này cải thiện khả năng kết nối giữa các quận, giúp việc đi lại thoải mái hơn và giúp khai thác tiềm năng của sông Moskva theo những cách thức mới, các dịch vụ kỹ thuật số đi kèm lại dễ tiếp cận với người dân ở mọi lứa tuổi.

Việc phát triển dịch vụ vận tải đường sông thường xuyên hiện đang đi kèm với việc hiện đại hóa các khu vực ven sông. Trong tầm nhìn này, việc cải tạo bến tàu Trung tâm Luzhniki vào năm 2025 là một ví dụ thành công của Moskva. Bến tàu này kết hợp chức năng của cả phương tiện giao thông và khu vực giải trí ven sông, được tích hợp liền mạch vào công viên thể thao hàng đầu của Nga thông qua các tuyến đường dành cho người đi bộ.

Vấn đề đảm bảo an toàn cao nhất trong vận tải đường sông hiện đại cũng được chính quyền Nga đặc biệt quan tâm. Theo chuyên gia Alexander Shelkovoy, các vấn đề về độ tin cậy của thiết bị và hoạt động liên tục phải luôn là trọng tâm của các chuyên gia trong ngành vận tải. Theo ông, nguyên tắc cơ bản của vận tải điện đường sông tương lai là tuyệt đối an toàn, mỗi chuyến đi đều được hỗ trợ bởi một cơ sở hạ tầng kỹ thuật số đáng tin cậy: từ các cảm biến định vị và hệ thống định vị đến phần mềm tính toán tuyến đường theo thời gian thực.  Trên cơ sở này, Sở Giao thông Vận tải Moskva đã triển khai hệ thống thông tin tự độnghệ thống điều khiển, định vị, quản lý giao thông, phân bổ bến và giám sát vi phạm hoạt động liên tục không bị gián đoạn.

Có thể nói vận tải đường sông ở Moskva ngày càng trở nên dễ tiếp cận và thú vị hơn mỗi năm. Thành công của thủ đô nước Nga trong việc phát triển du lịch trên cơ sở tận dụng lợi thế tổng thể của giao thông đường thủy trong nội đô có thể là bài học hữu ích đối với nhiều quốc gia có cùng lợi thế tự nhiên tương tự, trong đó có Việt Nam.