Từ tình yêu với văn hóa truyền thống dân tộc, chị Trinh Sơn Uyên, người con Hrê ở xã Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi đã xây dựng mô hình Plây Hrê - Làng Hrê, kết hợp ẩm thực với trải nghiệm văn hóa, du lịch sinh thái và giới thiệu sản phẩm đặc trưng địa phương.

Uyên đang tìm cách đưa văn hóa bản địa trở thành sản phẩm có giá trị, mở ra hướng đi mới cho thanh niên vùng đồng bào dân tộc thiểu số; tạo thêm sinh kế bền vững cho cộng đồng. Mới đây, Dự án Plây Hrê được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao giải Ba tại Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026...

*Từ bản sắc đến sản phẩm

Sinh ra và lớn lên trong cộng đồng Hrê ở Sơn Hà, Trinh Sơn Uyên đã tiếp nhận nhiều tri thức về ẩm thực, phong tục, tập quán và đời sống tinh thần của dân tộc mình. Với cô gái trẻ, những điều tưởng như bình dị ấy không chỉ gắn với ký ức tuổi thơ mà còn trở thành nguồn cảm hứng để hình thành ý tưởng khởi nghiệp.

Trên diện tích khoảng 1ha, Plây Hrê - Làng Hrê được xây dựng theo dáng dấp một không gian làng truyền thống với nhà sàn, ao cá, vườn hoa, vườn rau, khu sinh hoạt chung và sân khấu biểu diễn cồng chiêng, dân ca Hrê. Thay vì chỉ giới thiệu văn hóa qua hiện vật hay các tiết mục trình diễn, mô hình hướng đến những trải nghiệm trực tiếp. Du khách có thể tự tay hái rau, chế biến món ăn mang hương vị núi rừng, tìm hiểu nghề đan lát, học đánh chiêng, đàn tre hoặc nghỉ tại homestay.

Ẩm thực truyền thống là một điểm nhấn của Plây Hrê. Những món ăn dân dã của người Hrê được chế biến từ nguyên liệu địa phương, phục vụ theo hình thức cơm làng và tiệc ngoài trời. Các sản phẩm như: cá lăng, thịt heo đen, thịt trâu, bò gác bếp, cá chuồn tẩm gia vị sả, ớt xiêm... được giới thiệu, bày bán tại đây. Người dân địa phương và các nghệ nhân trực tiếp tham gia vào nhiều hoạt động. Nghệ nhân đảm nhận biểu diễn chiêng ba, đan lát, hướng dẫn trải nghiệm, người am hiểu ẩm thực tham gia chế biến, phục vụ. Những giá trị vốn hiện hữu trong đời sống cộng đồng đã được kết nối thành các sản phẩm, dịch vụ, tạo thêm việc làm và thu nhập ổn định cho bà con.

*Để văn hóa tiếp tục sống

Biến văn hóa thành sản phẩm kinh tế là hành trình không dễ dàng. Chị Trinh Sơn Uyên cho biết, trong quá trình thử nghiệm mô hình đã gặp không ít khó khăn, có lúc nản lòng trước sự cạnh tranh trong lĩnh vực nghỉ dưỡng sinh thái và trải nghiệm văn hóa. Từ thực tế đó, chị nhận thấy bài toán đặt ra là phải giữ được những giá trị truyền thống cốt lõi, linh hoạt trong cách phát triển dịch vụ và mở rộng đối tượng khách hàng.

Theo chị, người làm dự án trước hết phải hiểu mình đang có gì, đâu là lợi thế và làm thế nào để khai thác những giá trị ấy phù hợp. Bởi khi du khách tìm đến một không gian văn hóa bản địa, điều họ tìm kiếm không chỉ là một bữa ăn hay chỗ nghỉ, mà còn là những trải nghiệm đời thường gắn với chiều sâu lịch sử, văn hóa. Đặc biệt hơn là họ cảm thấy đồng tiền mà họ bỏ ra xứng đáng với những gì nhận lại. Văn hóa không mất đi chỉ vì bị lãng quên mà sẽ mất đi khi chính chúng ta không biết làm gì để nó có thể sống lại.

Với cô gái trẻ, khi nghệ nhân có thêm việc làm, nông sản, thực phẩm và hàng thủ công của người dân có thêm đầu ra thì phát triển kinh tế cũng đồng thời tạo môi trường để văn hóa được duy trì. Những người tham gia mô hình có thêm nguồn thu nhập ngoài công việc đồng áng, nương rẫy thường nhật, góp phần cải thiện đời sống. Đó cũng là động lực để Trinh Sơn Uyên tiếp tục tìm kiếm những hướng đi mới, từng bước xây dựng thương hiệu và đưa Plây Hrê đến gần hơn với thị trường du lịch.

Hiện mô hình Plây Hrê - Làng Hrê kết nối với nhiều nhóm khách, từ học sinh tham gia hoạt động ngoại khóa đến khách vãng lai, khách du lịch và người yêu thích khám phá, nghiên cứu văn hóa. Việc liên kết với các đơn vị lữ hành cũng được mở rộng, góp phần đưa trải nghiệm văn hóa Hrê đến gần hơn với du khách.

Ông Giáp Hùng Vương, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Hà cho rằng, địa phương ghi nhận và đánh giá cao sự táo bạo, tinh thần dám nghĩ, dám làm của Trinh Sơn Uyên. Mô hình Plây Hrê là niềm tự hào của xã Sơn Hà khi được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao giải Ba tại Cuộc thi Dự án khởi nghiệp thanh niên nông thôn năm 2026, tổ chức tại Đắk Lắk vừa qua. Thời gian tới, xã sẽ ưu tiên nguồn lực, tạo điều kiện thuận lợi để xây dựng nơi đây thành Trung tâm bảo tồn văn hóa góp phần gìn giữ văn hóa cộng đồng người Hrê. Địa phương cũng tích cực hỗ trợ chủ thể hoàn thiện các thủ tục liên quan đến sản xuất, kinh doanh, an toàn vệ sinh thực phẩm; tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi từ Ngân hàng Chính sách và các Chương trình mục tiêu quốc gia...; đăng ký sản phẩm OCOP 3 - 4 sao; kết nối mô hình với các sự kiện văn hóa, thể thao, du lịch để gia tăng lượng khách đến tham quan. Về lâu dài, xã định hướng phát triển Plây Hrê thành khu du lịch sinh thái cộng đồng bền vững.

Với bước đệm này, dựa trên tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, chị Trinh Sơn Uyên xác định sẽ tiếp tục khai thác những giá trị văn hóa cốt lõi, kết nối sức mạnh cộng đồng và mở rộng loại hình lưu trú để du khách có thêm thời gian trải nghiệm. Khởi nghiệp từ văn hóa, với chị không chỉ là tạo dựng một mô hình kinh tế mà còn là cách để những giá trị truyền thống tiếp tục được trao truyền, được trải nghiệm và sống cùng cộng đồng.