Trong bối cảnh du lịch toàn cầu ngày càng đề cao trải nghiệm văn hóa, ẩm thực Việt Nam đang nổi lên như một lợi thế cạnh tranh khi giành được nhiều giải thưởng và lọt vào bảng xếp hạng uy tín quốc tế. 

Tuy nhiên, để biến lợi thế này thành động lực phát triển bền vững, các chuyên gia cho rằng cần chuyển từ tư duy quảng bá món ăn sang kiến tạo trải nghiệm văn hóa đặc sắc, lấy ẩm thực làm nền tảng định vị thương hiệu du lịch quốc gia.

Khẳng định vị thế ẩm thực Việt Nam trên bản đồ thế giới

Cùng với sự phát triển của ngành du lịch, vị thế của ẩm thực Việt Nam trên trường quốc tế liên tục được khẳng định. Việt Nam đã nhiều lần được World Culinary Awards (Giải thưởng Ẩm thực thế giới) vinh danh là “Điểm đến ẩm thực hàng đầu châu Á” (2019-2023) và “Điểm đến ẩm thực hàng đầu thế giới” (2022, 2023). Bên cạnh đó, việc Michelin Guide mở rộng hoạt động tại Việt Nam từ năm 2023, ghi danh nhiều nhà hàng tại Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh và Đà Nẵng đã tạo hiệu ứng truyền thông quốc tế mạnh mẽ, góp phần nâng tầm thương hiệu ẩm thực Việt Nam.

Tháng 12/2025, tạp chí du lịch Time Out (Vương quốc Anh) đã đưa Việt Nam vào danh sách 20 điểm đến mùa đông lý tưởng nhất thế giới giai đoạn 2025-2026. Tạp chí này xếp hạng Việt Nam là điểm đến “Best for Food” dành cho những du khách yêu thích khám phá ẩm thực. Theo TasteAtlas 2025/2026, Việt Nam đứng thứ 16 trong số 100 nền ẩm thực ngon nhất thế giới, tăng ba bậc so với trước đây. Kết quả này không chỉ khẳng định sức hấp dẫn của các món ăn Việt Nam mà còn cho thấy tiềm năng to lớn trong việc khai thác ẩm thực như một loại hình tài nguyên văn hóa có khả năng tạo dựng bản sắc và sức cạnh tranh cho điểm đến.

Thống kê của Hiệp hội Du lịch Ẩm thực thế giới cho biết, khoảng 81% khách du lịch mong muốn khám phá ẩm thực địa phương trong các chuyến đi, đồng thời sẵn sàng chi tiêu từ 25-35% tổng ngân sách du lịch cho hoạt động ăn uống. Dự báo, quy mô du lịch ẩm thực Việt Nam có thể tăng lên 20,17 tỷ USD vào năm 2034, với tốc độ tăng trưởng bình quân 13,92%/năm trong giai đoạn 2026-2034.

Theo Thạc sĩ Nguyễn Thị Lan Hương, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam (Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) ẩm thực Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới, từ chỗ là một yếu tố bổ trợ cho hoạt động du lịch trở thành một sản phẩm có khả năng dẫn dắt nhu cầu thị trường. Tuy nhiên, cần nhìn nhận rằng sự ghi nhận của quốc tế mới chỉ phản ánh tiềm năng và lợi thế sẵn có của tài nguyên ẩm thực. Trên thực tế, phần lớn hoạt động khai thác du lịch ẩm thực vẫn chủ yếu tập trung vào việc tiêu dùng món ăn, trong khi các trải nghiệm mang tính tương tác, tham gia và đồng sáng tạo còn chưa thực sự phổ biến. Điều này đặt ra yêu cầu phải chuyển đổi cách tiếp cận trong phát triển du lịch ẩm thực, từ khai thác các món ăn như những sản phẩm đơn lẻ sang kiến tạo những trải nghiệm văn hóa có chiều sâu, trong đó du khách trở thành chủ thể tham gia vào quá trình sáng tạo giá trị cùng với cộng đồng địa phương.

Trong bối cảnh chuyển đổi số, phát triển kinh tế sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng hiện nay, việc khai thác giá trị văn hóa ẩm thực phục vụ phát triển du lịch đang đặt ra nhiều yêu cầu mới cả về tư duy, chính sách và mô hình phát triển. Những yêu cầu đó càng trở nên cấp thiết khi Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực quan trọng hàng đầu cho phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Đây chính là cơ sở quan trọng để thúc đẩy quá trình số hóa di sản văn hóa, xây dựng cơ sở dữ liệu ẩm thực quốc gia, phát triển bản đồ số ẩm thực Việt Nam, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong quảng bá điểm đến và hình thành các sản phẩm du lịch ẩm thực thông minh.

Cùng với đó, Nghị quyết số 68-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân cũng mở ra cơ hội lớn cho việc huy động nguồn lực từ doanh nghiệp du lịch, doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn, doanh nghiệp công nghệ, doanh nghiệp sáng tạo và các startup trong lĩnh vực ẩm thực tham gia xây dựng hệ sinh thái du lịch ẩm thực Việt Nam.

Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 xác định phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trên cơ sở khai thác hiệu quả các giá trị văn hóa dân tộc, nâng cao năng lực cạnh tranh và xây dựng thương hiệu du lịch quốc gia. Trong bối cảnh đó, ẩm thực cần được nhìn nhận không chỉ là sản phẩm phục vụ khách mà còn là một cấu phần quan trọng của thương hiệu du lịch Việt Nam trên trường quốc tế.

Kể câu chuyện văn hóa, biến món ăn thành trải nghiệm

Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Nguyễn Thị Hoa Mai, cạnh tranh điểm đến đang diễn ra rất gay gắt, đặc biệt là tại khu vực Đông Nam Á. Thái Lan, Singapore dành ngân sách nhà nước rất lớn cho việc quảng bá để tạo ra cú hích du lịch sau đại dịch COVID-19. Nếu Việt Nam không thay đổi cách làm và chỉ tập trung vào tệp khách hàng cũ, chắc chắn chúng ta sẽ không thể đột phá được. Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế và xu hướng phát triển du lịch toàn cầu, Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam đã tham mưu Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch trình Chính phủ Đề án xúc tiến, quảng bá du lịch và ẩm thực Việt Nam ra nước ngoài giai đoạn 2026 - 2030 với mục tiêu lấy ẩm thực làm yếu tố cốt lõi để định vị thương hiệu du lịch quốc gia, nâng cao sức cạnh tranh của điểm đến Việt Nam trong khu vực châu Á và trên thế giới.

Phó Cục trưởng Nguyễn Thị Hoa Mai cho biết các quốc gia như Trung Quốc, Thái Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc, Italy… đều xây dựng chiến lược quốc gia bài bản để phát triển du lịch ẩm thực. Trọng tâm không chỉ là quảng bá món ăn mà còn là quảng bá văn hóa ẩm thực, kể câu chuyện về lịch sử, phong tục tập quán và bản sắc dân tộc thông qua mỗi món ăn.

Thạc sĩ Hoàng Đạo Bảo Cầm, Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam cho rằng, kể chuyện văn hóa đằng sau các món ăn đóng vai trò quan trọng trong ẩm thực và phát triển du lịch. Hiện nay, xu hướng du lịch toàn cầu đang dịch chuyển từ việc tham quan, nghỉ dưỡng đơn thuần sang các hoạt động trải nghiệm có hàm lượng văn hóa cao. Trong bối cảnh đó, ẩm thực vừa là sản phẩm tiêu dùng, vừa là tài sản, là công cụ ngoại giao văn hóa. Vì vậy, phát triển du lịch ẩm thực cần lấy trải nghiệm của du khách làm trung tâm, qua đó gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến, góp phần kết nối chặt chẽ giữa bảo tồn và phát huy các giá trị truyền thống.

Về thực trạng, Thạc sĩ Hoàng Đạo Bảo Cầm nhận định, du lịch ẩm thực Việt Nam hiện vẫn chủ yếu tập trung vào việc "nấu cho ngon" mà chưa chú trọng xây dựng những câu chuyện hấp dẫn gắn với mỗi món ăn. Bên cạnh đó, sản phẩm du lịch ẩm thực còn mang tính tự phát, chất lượng dịch vụ chưa đồng đều; các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm, nguồn nhân lực và công tác quảng bá, truyền thông vẫn còn nhiều hạn chế. Trong khi đó, chính những câu chuyện văn hóa đặc sắc phía sau mỗi món ăn mới là yếu tố tạo nên dấu ấn, lưu lại trong tâm trí du khách và trở thành trải nghiệm đáng nhớ để họ chia sẻ với bạn bè, người thân sau mỗi chuyến đi.

Việc kể chuyện giúp gắn kết món ăn với văn hóa bản địa, biến việc ăn uống thành một hành trình khám phá di sản, truyền tải trọn vẹn bề dày lịch sử và cảm xúc đó đến thực khách. Kể chuyện văn hóa chính là "linh hồn" của ẩm thực, từ đó tăng sức hút điểm đến, tạo động lực cho phát triển kinh tế sáng tạo trong giai đoạn mới.