Từ đào tạo nhân lực, xây dựng cơ sở sản xuất đến hỗ trợ nghệ sĩ và mở rộng hợp tác quốc tế, thành phố Toyama đang từng bước biến nghệ thuật thủy tinh thành một nét đặc trưng văn hóa, đồng thời tạo thêm động lực phát triển du lịch địa phương. 

Từ thời Edo, Toyama đã nổi tiếng là một trung tâm sản xuất và phân phối dược phẩm. Bước sang thời Meiji, cùng với sự phát triển của ngành dược, hoạt động sản xuất chai thủy tinh đựng thuốc cũng phát triển mạnh, đưa Toyama trở thành một trong những trung tâm lớn của ngành thủy tinh Nhật Bản.

Tuy nhiên, cuộc không kích Toyama vào cuối Chiến tranh thế giới thứ hai đã phá hủy phần lớn các nhà máy. Sau chiến tranh, sự phổ biến của bao bì nhựa tiếp tục khiến ngành sản xuất thủy tinh địa phương suy giảm.

Đứng trước nguy cơ một ngành nghề gắn liền với lịch sử thành phố bị mai một, Toyama đã lựa chọn một hướng đi mới: chuyển từ sản xuất thủy tinh phục vụ công nghiệp sang phát triển nghệ thuật và thủ công thủy tinh có giá trị văn hóa cao.

Ba trụ cột của "Thành phố thủy tinh"

Từ năm 1985, toàn thành phố bắt đầu thúc đẩy chính sách xây dựng "Thành phố thủy tinh Toyama". Thay vì chỉ tổ chức một vài sự kiện hoặc xây dựng một công trình mang tính biểu tượng, Toyama từng bước hình thành một hệ sinh thái hoàn chỉnh, bao gồm đào tạo nhân lực, cung cấp cơ sở sản xuất, hỗ trợ nghệ sĩ sáng tác, tổ chức triển lãm, bán tác phẩm và quảng bá đến công chúng.

Môi trường học tập chuyên sâu

Một trong những mắt xích quan trọng nhất của mô hình này là Viện Nghệ thuật Thủy tinh Toyama, được thành lập năm 1991. Đây là cơ sở giáo dục công lập đầu tiên và hiện là cơ sở đào tạo công lập duy nhất tại Nhật Bản chuyên về nghệ thuật thủy tinh.

Ông Jin Hongo, Hiệu trưởng Viện Nghệ thuật Thủy tinh Toyama, cho biết viện được thành lập trong bối cảnh thành phố triển khai chính sách xây dựng "Toyama - thành phố thủy tinh". Trong chính sách đó, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực được xác định là một lĩnh vực đặc biệt quan trọng.

Theo ông, mục tiêu quan trọng nhất của viện là đào tạo những người có thể hoạt động chuyên nghiệp trong lĩnh vực chế tác thủy tinh và coi đây là một nghề nghiệp thực sự.

Trong 35 năm hoạt động, cơ sở này đã đào tạo 643 sinh viên tốt nghiệp. Nhiều người sau đó trở thành nghệ sĩ thủy tinh chuyên nghiệp hoặc giảng viên tại các cơ sở giáo dục ở Nhật Bản và nước ngoài.

Chất lượng tuyển sinh cũng phản ánh sức hút của viện. Theo Hiệu trưởng Jin Hongo, nếu chỉ tiêu là 16 người thì thường có khoảng 30 người đăng ký. Nhiều thí sinh từng học về thủy tinh hoặc đã qua đào tạo mỹ thuật. Do đó, không chỉ tỷ lệ cạnh tranh cao mà trình độ thí sinh, đặc biệt trong phần thi thực hành, cũng tương đối cao.

Viện sở hữu hệ thống trang thiết bị thuộc loại tốt nhất Nhật Bản, đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm và tỷ lệ giảng viên trên sinh viên cao. Ngay từ khi thành lập, viện đã tuyển dụng giảng viên nước ngoài nhằm mang đến góc nhìn quốc tế. Hiện trường có hai giảng viên đến từ Mỹ và Cộng hòa Séc.

Hai lần mỗi năm, viện còn mời các nghệ sĩ nổi tiếng trong và ngoài Nhật Bản tổ chức hội thảo chuyên môn. Qua đó, sinh viên không chỉ học kỹ thuật mà còn được tiếp xúc với nhiều trường phái sáng tác và xu hướng nghệ thuật khác nhau.

Okawa Kotone, sinh viên năm nhất của viện, cho biết trước khi nhập học tại đây, em đã có bốn năm học về thủy tinh tại một trường đại học. Hệ thống giảng viên, cơ sở vật chất và môi trường đào tạo chuyên sâu của Toyama vẫn là lý do khiến em quyết định tiếp tục theo học.

Việc đặt một cơ sở đào tạo chuyên nghiệp tại địa phương mang lại giá trị lâu dài hơn so với chỉ xây dựng một điểm tham quan. Sinh viên đến Toyama để học tập, nhiều người sau khi tốt nghiệp tiếp tục ở lại mở xưởng, giảng dạy hoặc sáng tác. Nhờ đó, thành phố có thể duy trì và liên tục bổ sung một cộng đồng nghệ sĩ có chuyên môn cao.

Giúp nghệ sĩ đứng vững với nghề

Đào tạo chỉ là bước đầu. Để nghệ sĩ có thể tiếp tục làm nghề sau khi tốt nghiệp, họ cần có thiết bị, không gian sáng tác, vật liệu, cơ hội triển lãm và thị trường tiêu thụ.

Xưởng Thủy tinh Toyama, nằm bên cạnh viện, được xây dựng để đáp ứng những nhu cầu đó. Cơ sở này cho nghệ sĩ thuê các thiết bị chuyên dụng với mức phí hợp lý, đồng thời hỗ trợ họ tổ chức triển lãm và bán tác phẩm.

Đây là yếu tố đặc biệt quan trọng đối với nghệ thuật thủy tinh, bởi việc xây dựng và vận hành một xưởng riêng đòi hỏi chi phí lớn, từ lò nung, thiết bị chế tác nóng đến hệ thống mài và đánh bóng. Việc có thể sử dụng cơ sở chung giúp những nghệ sĩ trẻ giảm bớt rào cản khi bắt đầu hoạt động độc lập.

Xưởng cũng tổ chức các lớp trải nghiệm chế tác thủy tinh dành cho người dân và du khách. Nhờ đó, cơ sở sản xuất không phải là một không gian khép kín chỉ dành cho giới chuyên môn, mà còn trở thành nơi công chúng trực tiếp tiếp xúc với nghệ thuật.

Sự tham gia của người dân góp phần tạo ra mối liên hệ giữa chính sách văn hóa và cộng đồng. Khi cư dân hiểu cách tác phẩm được tạo ra, gặp gỡ nghệ sĩ và nhìn thấy nghệ thuật thủy tinh trong không gian sống, hình ảnh "Thành phố thủy tinh" sẽ không còn là một khẩu hiệu quảng bá từ phía chính quyền.

Sự kết nối giữa quá khứ, đào tạo, sáng tạo, cộng đồng và du lịch đã giúp Toyama từng bước biến một ngành công nghiệp từng suy giảm thành một nguồn lực văn hóa mới.

(Còn tiếp)