Những khu vườn kiểu Pháp, nổi tiếng với các thảm cỏ, hàng cây và bồn hoa được bố trí cân đối theo những đường nét hình học, đang đứng trước thách thức lớn của biến đổi khí hậu. Nắng nóng và hạn hán khắc nghiệt trong mùa Hè 2026 không chỉ khiến nhiều loại cây chết hoặc suy yếu, mà còn buộc những người chăm sóc các khu vườn lịch sử phải tìm cách thích nghi với khí hậu ngày càng nóng lên.

Theo phóng viên tại Paris, tại khu vườn của Cung điện Versailles, sau 2 tháng nắng nóng và hạn hán, nhiều thảm cỏ chuyển sang màu vàng, cây cối bị suy yếu. Ông Alain Baraton, phụ trách các khu vườn của điền trang Trianon, cho biết trong 50 năm làm việc tại Versailles, đây là lần đầu tiên ông chứng kiến cây hoàng dương chết vì nóng. 

Theo ông, nếu chỉ có hạn hán thì tưới nước có thể giải quyết được vấn đề, nhưng nhiệt độ cao kết hợp với gió khô đã khiến cây cối bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Những cây lớn, vốn đã suy yếu sau đợt hạn hán năm 2022 và các trận bão mùa Đông, chịu thiệt hại nặng nhất. Nhiều cây tại Versailles sớm chuyển màu như vào mùa Thu, trong khi một số khác rụng lá để duy trì sự sống. Ông Baraton ước tính hàng trăm cây có thể không phục hồi vào mùa Xuân 2027. 

Đáng lo ngại nhất là cây dẻ gai, loài cây mà theo ông không còn phù hợp với khí hậu hiện nay. Ông dự báo trong vòng 20 năm tới, loài cây này có thể biến mất khỏi Versailles.

Tình trạng tương tự cũng đang xảy ra tại nhiều khu vườn nổi tiếng khác trên đất nước hình lục lăng. Tại lâu đài Champ-de-Bataille ở tỉnh Eure, khu vườn tư nhân lớn nhất châu Âu với diện tích 45 ha, những người làm vườn phải tưới 3 lần mỗi tuần cho khoảng 5 km hàng cây hoàng dương trang trí. Dù thiệt hại chưa lớn, những người quản lý đã bắt đầu tìm kiếm các loại cây có khả năng thích nghi tốt hơn với điều kiện khí hậu mới.

Tuy nhiên, việc thay thế cây trồng không đơn giản. Những giống cây chịu được khí hậu nóng và khô chưa chắc có thể sống qua mùa Đông lạnh giá của Pháp. Bên cạnh đó còn có yêu cầu bảo tồn giá trị lịch sử của các khu vườn. Ông Jean-Marie Verfaillie, phụ trách khu vườn lâu đài La Motte-Tilly, đặt câu hỏi liệu thay một loài cây truyền thống bằng giống cây khác có làm mất đi bản sắc lịch sử của khu vườn hay không.

Theo ông Geoffroy de Longuemar, Chủ tịch Ủy ban Công viên và Vườn Pháp, điều cần bảo tồn trong các khu vườn kiểu Pháp không nhất thiết là từng giống cây cụ thể, mà chủ yếu là cấu trúc và cách bố trí hình học đặc trưng. Vì vậy, có thể thay thế một số loài cây mà vẫn giữ được tinh thần của khu vườn.

Trên thực tế, đây không phải lần đầu các khu vườn lịch sử phải thay đổi để thích nghi với khí hậu. Trong tài liệu hướng dẫn được công bố mùa Xuân năm nay, Bộ Văn hóa Pháp nhắc lại rằng mùa Đông khắc nghiệt năm 1608 từng làm chết toàn bộ hàng cây bách tại vườn Tuileries ở Paris. Những người làm vườn sau đó đã thay cây bách bằng cây hoàng dương. Theo Bộ Văn hóa, việc một số loài cây biến mất không đồng nghĩa với sự kết thúc của những khu vườn lịch sử.

Biến đổi khí hậu cũng buộc các khu vườn thay đổi cách chăm sóc. Bộ Văn hóa khuyến nghị giảm tần suất cắt cỏ, hạn chế tác động đến đất quanh bộ rễ và để thảm thực vật phát triển tự nhiên hơn. Trong điều kiện hạn hán, việc tưới nước cũng cần được cân nhắc để tạo điều kiện cho những loài cây có khả năng chịu hạn phát triển.

Mùa Hè vừa qua cho thấy nguồn nước đang trở thành một vấn đề lớn. Nhiều khu vườn chấp nhận để thảm cỏ chuyển vàng nhằm dành nước cho những khu vực cần bảo vệ hơn, trong phạm vi các quy định hạn chế sử dụng nước. Tại La Motte-Tilly, những người làm vườn tập trung nguồn nước để cố cứu 150 cây được cắt tỉa tạo hình, dù không chắc chúng có thể sống sót qua nắng nóng.

Chi phí thích ứng cũng là một trở ngại. Tại lâu đài Champs-sur-Marne, những hàng cây hoàng dương trang trí phải chịu nhiệt độ lên tới 41°C và bị khô cháy dưới nắng. Chi phí trồng lại toàn bộ khu vực này từng được ước tính khoảng 300.000 euro (khoảng 349.000 USD) vào năm 2018, một khoản tiền mà người quản lý khu vườn cho biết hiện không đủ khả năng chi trả.

Nắng nóng còn ảnh hưởng đến nguồn thu của các khu vườn. Tại lâu đài Cheverny, lượng khách giảm từ 15-20% trong những ngày nắng nóng. Nhiều địa điểm phải điều chỉnh giờ làm việc, mở cửa sớm hơn hoặc chuyển các hoạt động sang buổi tối. Tại vườn Eyrignac, các màn trình diễn pháo hoa phải hủy bỏ do nguy cơ cháy.

Giới chuyên môn cho rằng việc thích ứng cần được tiến hành trong nhiều thập kỷ, từ lựa chọn những giống cây phù hợp hơn đến tạo thêm các tầng cây xanh để tăng bóng mát, nhưng vẫn phải giữ được nét đặc trưng của những khu vườn lịch sử.

Bà Chantal Colleu-Dumond, Giám đốc điền trang Chaumont-sur-Loire, cho rằng cần tìm giải pháp thích ứng mà không làm mất đi tinh thần của các khu vườn. Tại đây, 27 loài cây đã được trồng thử nghiệm để xác định những loài có khả năng chống chịu tốt hơn với khí hậu nóng lên. Theo bà, trong bối cảnh các thành phố ngày càng nóng, những khu vườn xanh không chỉ cần được bảo vệ trước biến đổi khí hậu mà bản thân chúng cũng có thể trở thành một phần của giải pháp.