Bên dòng sông Hồng đỏ nặng phù sa, làng cổ Vạn Phúc (thuộc xã Vạn Phúc, huyện Thanh Trì cũ, nay thuộc xã Nam Phù, Hà Nội) là nơi lưu giữ những lớp trầm tích lịch sử, kiến trúc đình chùa, lễ hội truyền thống và sở hữu một giá trị văn hóa đặc biệt: tục kết chạ với làng Nga My đã tồn tại hàng thiên niên kỷ. Năm 2024, Vạn Phúc được công nhận là Điểm du lịch của TP Hà Nội, mở ra hướng phát triển mới: biến những câu chuyện lịch sử, phong tục cộng đồng và không gian làng quê ven sông thành sản phẩm du lịch văn hóa hấp dẫn, nơi du khách không chỉ đến tham quan mà còn được trải nghiệm chiều sâu của một vùng đất giàu ký ức.

Vùng đất ven sông lưu giữ những lớp trầm tích nghìn năm

Trong hành trình tìm về những làng cổ ven sông Hồng, Vạn Phúc là một điểm đến đặc biệt. Không sở hữu những công trình đồ sộ hay những tuyến phố cổ đông đúc, sức hấp dẫn của ngôi làng nằm ở sự kết nối giữa cảnh quan tự nhiên, di sản văn hóa và những câu chuyện cộng đồng được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Nằm bên hữu ngạn sông Hồng, vùng đất Vạn Phúc được hình thành từ quá trình khai phá của cư dân đồng bằng Bắc Bộ. Dòng sông không chỉ mang lại nguồn phù sa nuôi dưỡng đất đai mà còn tạo nên một không gian văn hóa đặc trưng, nơi con người thích ứng với thiên nhiên, hình thành nên những phong tục, tín ngưỡng và lối sống cộng đồng bền chặt.

Theo các tư liệu lịch sử, đầu thế kỷ XIX, Vạn Phúc là "Vạn Phúc châu" thuộc tổng Vạn Phúc, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam Thượng. Qua nhiều biến đổi về địa giới hành chính, ngôi làng vẫn giữ được những dấu tích quan trọng về lịch sử hình thành và phát triển của vùng đất phía Nam kinh thành Thăng Long xưa.

Di tích Đình - Chùa Vạn Phúc, được công nhận Di tích lịch sử - văn hóa cấp Quốc gia từ năm 1992

Đây cũng là vùng đất gắn với nhiều dấu mốc của lịch sử dân tộc. Tương truyền, vùng đầm Vạn Xuân (nay còn dấu tích tại khu vực đầm Vạn Phúc) từng gắn với thời kỳ Lý Bí dựng nước Vạn Xuân vào thế kỷ VI. Đến thời Lê sơ, khu vực đê Vạn Xuân trở thành một phần trong hệ thống phòng thủ của nghĩa quân Lam Sơn. Cuối thế kỷ XVIII, vùng đầm Vạn Phúc cũng ghi dấu bước tiến quân ra Bắc của nghĩa quân Tây Sơn.

Những câu chuyện ấy không chỉ là ký ức lịch sử, mà còn là những "điểm chạm" để xây dựng các tuyến trải nghiệm văn hóa, giúp du khách hiểu rằng mỗi bờ tre, mái đình, dòng sông nơi đây đều mang trong mình những lớp thời gian.

Kết chạ Vạn Phúc - Nga My: Di sản của tình nghĩa cộng đồng

Nếu những di tích là phần "hữu hình" tạo nên diện mạo của làng cổ thì tục kết chạ Vạn Phúc - Nga My chính là giá trị văn hóa đặc biệt làm nên bản sắc riêng của vùng đất này.

Theo truyền thuyết dân gian, vào thời nhà Lý, khu vực phía Nam kinh thành nhiều năm gặp khó khăn do đê điều liên tục bị vỡ. Nhà vua đã giao cho dân làng Vạn Phúc đảm nhận việc đắp đê. Người dân Vạn Phúc hoàn thành nhiệm vụ trước khi biết rằng đoạn đê ấy vốn thuộc phần việc của làng Nga My (nay thuộc xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai, Hà Nội).

Nhiều sắc phong cổ còn lưu giữ tại làng Vạn Phúc

Cảm phục trước nghĩa tình và sự giúp đỡ của người dân Vạn Phúc, dân làng Nga My đã tâu với nhà vua xin cho hai làng kết nghĩa giao hảo để đời đời tương trợ. Từ đó, mối quan hệ kết chạ giữa Vạn Phúc và Nga My được hình thành, trở thành một nét văn hóa đặc sắc trong đời sống cộng đồng vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Trải qua gần một nghìn năm, mối giao hảo ấy vẫn được các thế hệ gìn giữ thông qua những cuộc gặp gỡ, nghi lễ truyền thống và sự gắn bó giữa nhân dân hai làng.

Trong bối cảnh phát triển du lịch hiện nay, tục kết chạ không chỉ là câu chuyện lịch sử mà còn là một giá trị di sản sống. Bởi điều du khách tìm kiếm ở một làng cổ không chỉ là những công trình kiến trúc, mà còn là cơ hội được gặp gỡ con người, lắng nghe những câu chuyện truyền đời và cảm nhận cách một cộng đồng gìn giữ bản sắc của mình.

Vạn Phúc - Nga My vì thế có thể trở thành một hành trình trải nghiệm độc đáo: từ câu chuyện đắp đê chống lũ của cha ông đến tinh thần tương trợ giữa các làng quê; từ ký ức về dòng sông đến những giá trị văn hóa vẫn đang hiện hữu trong đời sống hôm nay.

Biến di sản thành sản phẩm du lịch văn hóa

Năm 2024, Vạn Phúc được công nhận là Điểm du lịch của Thành phố Hà Nội. Đây là dấu mốc quan trọng, khẳng định giá trị của một làng cổ ven sông trong hệ thống các điểm đến văn hóa của Thủ đô.

Lợi thế của Vạn Phúc nằm ở sự hội tụ nhiều lớp tài nguyên: cảnh quan sông nước, hệ thống di tích lịch sử - văn hóa, lễ hội truyền thống, tín ngưỡng dân gian và những câu chuyện cộng đồng giàu ý nghĩa.

Đình làng Vạn Phúc là nơi thờ Thành hoàng Uy Mang - vị thần được nhân dân tôn kính, hiện còn lưu giữ sắc phong thời Lê. Các di tích như chùa Chung Linh Tự, chùa Tiên Linh cùng những hiện vật cổ như chuông đồng, bia đá góp phần tạo nên không gian văn hóa tâm linh đặc trưng của làng quê Bắc Bộ. Đặc biệt, lễ hội truyền thống diễn ra vào ngày mùng 5 và mùng 6 tháng Giêng âm lịch với nghi thức rước nước là một sản phẩm văn hóa giàu tiềm năng khai thác du lịch. 

Các lễ hội truyền thống đặc sắc được duy trì tại làng Vạn Phúc

Hình ảnh đoàn thuyền ra giữa dòng sông lấy nước thiêng, trong tiếng trống hội và không gian sông nước mênh mang, tái hiện mối quan hệ mật thiết giữa cư dân nông nghiệp với thiên nhiên. Đó vừa là một nghi lễ tín ngưỡng, cũng là câu chuyện về văn minh sông nước, về cách con người ứng xử với dòng sông đã nuôi dưỡng cộng đồng qua hàng nghìn năm. Nếu được tổ chức bài bản, những trải nghiệm như tham quan đình - chùa, tìm hiểu lịch sử làng, tham gia lễ hội, trải nghiệm không gian ven sông, thưởng thức sản vật địa phương, giao lưu cùng người dân có thể trở thành một hành trình du lịch văn hóa đặc sắc.

Làng cổ ven sông - hướng đi mới cho du lịch Thủ đô

Trong xu hướng phát triển du lịch hiện nay, du khách ngày càng quan tâm đến những điểm đến có chiều sâu văn hóa, nơi mỗi trải nghiệm đều gắn với câu chuyện bản địa. Đây cũng là lợi thế của những ngôi làng cổ ven sông Hồng như Vạn Phúc.

Khác với mô hình tham quan đơn thuần, du lịch làng cổ hướng tới việc để du khách "sống trong không gian di sản": đi trên con đường làng, nghe người cao tuổi kể chuyện lịch sử, tham dự một nghi lễ truyền thống, cảm nhận nhịp sống cộng đồng và hiểu hơn về cách những giá trị văn hóa được tiếp nối. Từ góc nhìn đó, Vạn Phúc không chỉ có tiềm năng trở thành một điểm đến tham quan, mà còn có thể trở thành một không gian giáo dục văn hóa, nơi thế hệ trẻ tìm về nguồn cội, nơi du khách quốc tế khám phá chiều sâu của văn hóa Việt Nam.

Những ngôi làng cổ giàu giá trị văn hóa, lịch sử như Vạn Phúc trở thành điểm du lịch hấp dẫn của thủ đô

Giá trị lớn nhất của Vạn Phúc không nằm ở việc tái tạo một không gian quá khứ đóng khung, mà ở khả năng để di sản tiếp tục sống trong đời sống hiện đại. Những câu chuyện về dòng sông, về đắp đê, về tình nghĩa Vạn Phúc - Nga My, về đình làng, lễ hội… chính là những chất liệu quý để hình thành một sản phẩm du lịch mang bản sắc riêng.

Hàng ngàn năm đã đi qua, dòng sông vẫn chảy, ngôi đình vẫn hiện hữu, và nghĩa tình giao hảo giữa những cộng đồng làng quê vẫn được trao truyền. Đó chính là nền tảng để Vạn Phúc bước tiếp trên hành trình trở thành một điểm đến văn hóa tiêu biểu của Hà Nội - nơi du khách tìm thấy không chỉ một vùng đất để ghé thăm, mà còn một câu chuyện để nhớ về.