Sáng sớm mùa Đông ở Long Hưng (Hưng Yên) mở ra như một tấm lụa mỏng, thấm đẫm hơi sương. Bóng tre rũ xuống mặt đất còn đẫm ướt, dòng sông Thái Sư khẽ lăn mình giữa đôi bờ phù sa, chở theo câu chuyện của những thế kỷ xa xưa. 

Trên miền đất tưởng như bình yên này, có một mạch nguồn chưa bao giờ ngừng chảy - mạch nguồn của hào khí Đông A, của triều Trần hiển hách – triều đại đã để lại dấu son lấp lánh trong lịch sử dân tộc.

Đứng giữa không gian này, con người dễ cảm thấy thời gian như co giãn, khiến bước chân ta vừa đặt trong hiện tại mà lại như chạm tới tầng sâu lịch sử. Bởi nơi đây, từng gò đất, từng khóm cây, từng mùa lúa trổ bông đều thấm vào mình dáng hình của một thời dựng nghiệp.

Cõi thiêng của những bậc đế vương

Một thuở, tổ tiên họ Trần là những người dân chài dung dị, sống với sông nước, lênh đênh giữa sông Hồng - sông Luộc. Thấy Long Hưng đất lành, nước ngọt, cụ Trần Hấp đã đưa gia tộc về Thái Đường - Ngự Thiên an cư, dựng nhà, khai khẩn. Ai có thể ngờ rằng từ sự bình dị ấy, một dòng họ sẽ lớn mạnh, rồi trở thành trụ cột của quốc gia?

Cũng tại Long Hưng, những mối duyên chằng chịt định đoạt lịch sử bắt đầu nhen lửa. Thái tử Sảm nhà Lý về đây lánh nạn, gặp Trần Thị Dung, rồi từ cuộc gặp gỡ gieo nên mối nhân duyên dẫn đến sự chuyển giao quyền lực mềm mại và hiếm có nhất trong lịch sử phong kiến Việt Nam. Năm 1225, Lý Chiêu Hoàng nhường ngôi cho Trần Cảnh, mở đầu cho triều Trần - triều đại sẽ làm nên những trang sử vàng rực rỡ.

Tuy trấn giữ Thăng Long, nhưng Long Hưng vẫn được chọn làm hậu phương lớn. Những cánh đồng nơi đây từng là kho lương thảo; trai tráng Long Hưng từng khoác áo giáp, trở thành quân túc vệ tinh nhuệ; những hành cung, điền trang - thái ấp từng sầm uất như một Thăng Long thu nhỏ, sẵn sàng tiếp sức cho đại cuộc.

Có lẽ vì thế mà ngày nay, khi bước vào vùng đất này, ta dễ cảm nhận được khí chất trầm hùng, phóng khoáng - thứ khí chất đặc trưng của một vùng đất đã từng nuôi dưỡng chí lớn.

Khu lăng mộ và đền thờ các vua Trần tại Long Hưng - được nhân dân trìu mến gọi là Phần Đa, Phần Trung, Phần Bụt - như ba nốt trầm ngân lên giữa cánh đồng rộng. Trong hơn ba vạn mét vuông ấy là nơi yên nghỉ của Trần Thái Tông, Trần Thánh Tông, Trần Nhân Tông - ba vị vua đúc nên nền móng, đưa đất nước vượt qua thử thách, rồi thăng hoa trong ba lần đại thắng quân Nguyên - Mông.

Sử cũ còn ghi rõ: sau mỗi chiến thắng, vua tôi nhà Trần đều trở về Long Hưng cáo yết tổ tiên. Ngày 17 tháng 3 năm Mậu Tý (1288), khi thế nước rực sáng sau chiến thắng Bạch Đằng, vua Trần Nhân Tông đã thốt hai câu thơ khí phách: 

Xã tắc lưỡng hồi lao thạch mã 

Sơn hà thiên cổ điện kim âu 

Nghĩa là: Ðất nước hai phen chồn ngựa đá/ Non sông nghìn thuở vững âu vàng

Hai câu thơ như lời khắc tâm khảm vào lòng đất, để suốt nghìn năm sau, mỗi bước chân vào đền Trần Long Hưng vẫn nghe như có tiếng vọng từ tầng trời cũ.

Mạch nguồn văn hóa không ngừng tuôn chảy 

Từ năm 2014, Lễ hội Ðền Trần ở Long Hưng được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và được cấp Bằng xếp hạng di tích quốc gia đặc biệt Khu lăng mộ và đền thờ các vị vua triều Trần. Đến năm 2023, Lễ hội Đền Trần Long Hưng được tổ chức quy mô cấp tỉnh, trở thành một trong những lễ hội đặc sắc bậc nhất đồng bằng Bắc Bộ. Mỗi độ xuân sang, từ ngày 13 đến 18 tháng Giêng, đất Long Hưng như bừng thức. Tiếng trống hội, màu cờ sắc áo hòa vào nhau tạo nên một bức tranh lễ hội vừa rộn rã, vừa trang nghiêm.

Lễ rước nước - nghi thức linh thiêng từ thuở xưa; thi cỗ cá - món ăn mang hồn ẩm thực thời Trần; thi thả diều, thi nấu cơm cần… Tất cả như đưa người xem trở lại không gian sống của thế kỷ XIII, nơi con người lao động hồn hậu nhưng giàu khí phách. Do vậy, cõi thiêng nơi đây hấp dẫn du khách đến chiêm bái, thưởng ngoạn. Chính nhờ những hoạt động ấy mà lễ hội Đền Trần Long Hưng trở thành niềm tự hào của Hưng Yên.

Với người Long Hưng, lễ hội không chỉ để vui. Đó là dịp để tri ân, để nhắc nhau nhớ về đạo lý "uống nước nhớ nguồn", để các thế hệ trẻ thêm tự hào và hiểu rằng mình đang đứng trên vùng đất mà lịch sử đã từng cúi xuống chạm vào.

Hào khí Đông A từ quá khứ đến tương lai

Đi giữa Long Hưng hôm nay, người ta không chỉ nhìn thấy dấu tích xưa mà còn thấy một miền quê đang từng ngày đổi mới. Bên những lũy tre xanh là những tuyến đường thẳng tắp; bên dòng sông cổ là những cánh đồng mẫu lớn; bên mái đình rêu phong là những công trình văn hóa - giáo dục khang trang.

Xã Long Hưng đã đạt chuẩn nông thôn mới - kết quả của sự đồng lòng từ cấp ủy, chính quyền đến người dân, từ những cuộc vận động kiên trì đến từng đổi thay nhỏ bé mà thiết thực: đường làng sạch hơn, trường học đẹp hơn, kinh tế khấm khá hơn, nụ cười người dân rạng rỡ hơn.

Nơi từng là hậu phương nuôi chí lớn của vương triều Trần nay đang trở thành hậu phương vững chắc của một cuộc kiến thiết mới - cuộc kiến thiết nông thôn giàu đẹp, văn minh, phát triển bền vững.

Long Hưng hôm nay đang bước đi trên con đường mới nhưng không bao giờ lạc mất bóng dáng của quá khứ. Đó là sức mạnh khiến miền quê này trở nên đáng sống: Bởi mỗi người dân đều hiểu mình đang gìn giữ một báu vật vô hình, báu vật của truyền thống, của tự hào, của hào khí Đông A.

Và rồi, khi nhìn những mái nhà mới mọc lên, nghe tiếng trẻ con ríu rít trong sân trường, hay thấy hình bóng các cụ già thong thả trên đường làng, ta hiểu rằng: Long Hưng không chỉ là nơi từng khai sinh một vương triều Trần hiển hách. Long Hưng đang tiếp tục ươm mầm cho kỷ nguyên mới - kỷ nguyên công nghệ số, quyết tâm làm nó rạng rỡ hơn mỗi ngày, nơi con người hôm nay nối dài ánh hào quang của cha ông, dựng xây tương lai từ chính mạch nguồn lịch sử hào hùng.