Giữa thung lũng Bắc Sơn (Lạng Sơn) xanh mướt, có một ngôi làng nhỏ nép mình bên triền núi, nơi những mái ngói âm dương cổ kính đồng loạt hướng Nam đón gió. Đó là làng Quỳnh Sơn - làng du lịch cộng đồng vừa được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) vinh danh "Làng du lịch tốt nhất thế giới năm 2025".

Không chỉ bởi cảnh sắc hữu tình, Quỳnh Sơn còn chạm đến trái tim du khách bằng sự dung dị, chân thành và triết lý sống hài hòa cùng thiên nhiên.

Thung lũng vàng dưới chân Nà Lay giữ hồn Then

Từ đỉnh núi Nà Lay, phóng tầm mắt ra xa, thung lũng Bắc Sơn mở ra như một tấm thảm lúa vàng óng ả. Giữa khung cảnh ấy, làng Quỳnh Sơn hiện ra bình yên, hơn 450 ngôi nhà sàn gỗ lợp ngói âm dương nối tiếp nhau, tựa lưng vào núi, cửa quay về hướng Nam - hướng của nắng ấm, của sự an lành theo quan niệm người Tày.

Tháng Mười, khi lúa chín rộ, hương nếp mới lan trong gió, mùi khói lam bảng lảng giữa chiều thu. Du khách về đây, không chỉ để ngắm cảnh, mà còn để cảm nhận nhịp sống thanh thản của một làng quê vẫn giữ được hồn xưa giữa thời hiện đại.

Người lái xe đưa tôi vào làng khẽ nói, giọng trầm ấm: "Giờ làng Quỳnh Sơn nổi tiếng lắm rồi, được cả thế giới biết đến đấy. Mỗi năm, khoảng 15.000 lượt khách tham quan trải nghiệm và khoảng 4.000 khách lưu trú tại Làng Du lịch cộng đồng Quỳnh Sơn". Chiều rơi chậm trên sân đình Quỳnh Sơn. Anh Dương Doãn Tuấn - Chủ nhiệm Đội văn nghệ bản, chỉnh lại dây đàn tính, nụ cười hiền hòa. "Then là hồn của bà con. Càng hát, càng thương quê mình hơn" - anh nói rồi gảy khẽ một điệu đàn. Tiếng Then ngân lên, bồng bềnh trong làn khói lam chiều, vang qua những mái nhà sàn cổ, thấm đẫm hương lúa mới.

Tôi ngồi lặng, nghe giai điệu ấy chạm sâu vào ký ức. Trong khoảnh khắc, tôi tự nhủ: "Có lẽ, điều quyến rũ nhất ở Quỳnh Sơn không nằm trong khung cảnh, mà nằm trong cách con người nơi đây vẫn hát giữa mùa gặt, vẫn giữ gìn những thanh âm nguyên sơ của dân tộc mình".

Bà Then - người đã ngoài sáu mươi, vẫn miệt mài dạy trẻ trong làng hát Then, hát Sli. Bà nói, đôi mắt ánh lên niềm tự hào: "Du khách đến đông, bà con vừa làm du lịch, vừa giữ nghề. Hát Then bây giờ không chỉ để vui, mà còn để kể chuyện quê hương cho người phương xa nghe".

Hành trình vươn ra ra thế giới

Buổi sáng, tôi theo nhóm du khách đạp xe quanh làng. Con đường nhỏ men theo cánh đồng lúa, từng giọt sương sớm còn đọng trên lá cỏ. Ở xa xa, dòng suối Rá Riềng uốn mình quanh chân núi, phản chiếu mây trời như dải lụa bạc.

Một du khách người Anh tên là Ashley dừng xe, say sưa ngắm khung cảnh trước mắt thốt lên: "It's magical! The valley is all gold. I've never seen such peace anywhere else" (Thật kỳ diệu ! Thung lũng được bao phủ bởi vàng. Chưa bao giờ tôi nhìn thấy sự bình yên như vậy ở bất cứ nơi nào khác). Tôi khẽ đáp, nửa đùa nửa thật: "Đó là sắc vàng của mùa lúa, và cũng là sắc vàng của hạnh phúc nơi đây".

Ở Quỳnh Sơn, mỗi ngôi nhà sàn không chỉ là nơi ở, mà còn là "ngôi nhà mở" - homestay ấm cúng đón khách gần xa. Người dân bảo tồn nguyên bản kiến trúc truyền thống, nhưng vẫn cải tạo sạch đẹp, thân thiện. Cơm Tày dọn ra trên mẹt tre: khâu nhục, bánh chưng đen, lợn quay, rượu ngô men lá… - vừa dân dã, vừa tinh tế.

Không gian làng thanh bình. Giữa mùa du lịch cao điểm, vẫn nghe tiếng gió vi vu thay cho tiếng còi xe, tiếng cười trong trẻo của trẻ nhỏ thay cho ồn ào phố thị. Nơi đây, người và thiên nhiên như đang chung nhịp thở.

Từ một bản làng nhỏ trong thung lũng Bắc Sơn, Quỳnh Sơn đã trở thành biểu tượng của du lịch cộng đồng Việt Nam. Ngày 17/10/2025, Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) chính thức vinh danh Quỳnh Sơn là "Làng du lịch tốt nhất thế giới". Danh hiệu cao quý ấy là kết quả của sự bền bỉ. Chính quyền địa phương chú trọng quy hoạch xanh, xử lý rác thải, bảo vệ nguồn nước, đào tạo người dân kỹ năng đón khách, an toàn thực phẩm, phòng cháy chữa cháy và ứng xử văn minh. Cộng đồng được chia sẻ lợi ích công bằng, phụ nữ và thanh niên được khuyến khích tham gia phát triển sinh kế.

Không chỉ là điểm đến du lịch, Quỳnh Sơn còn là minh chứng cho mô hình phát triển bền vững, nơi bảo tồn văn hóa song hành cùng kinh tế. Cũng nhờ thế, làng vẫn giữ nguyên nhịp sống êm đềm mà vẫn "thức giấc" trong nhịp hiện đại.

Khúc hát nơi cuối hành trình

Chiều muộn, tôi leo lên 1.200 bậc đá dẫn tới đỉnh Nà Lay. Dưới kia, thung lũng Bắc Sơn vàng rực trong nắng cuối ngày, Quỳnh Sơn nhỏ bé nhưng nổi bật giữa sắc vàng của lúa chín. Tôi đứng lặng, gió lùa qua tóc, lòng tự hỏi: "Điều gì khiến một miền quê trở nên đáng sống?"

Không chỉ là cảnh đẹp, không chỉ là danh hiệu quốc tế. Mà là nơi con người biết giữ lấy bản sắc, biết hòa cùng đất trời, biết hạnh phúc với điều giản dị nhất. Tôi nhớ lời bà Then hôm qua: "Người Quỳnh Sơn biết ơn trời đất, biết ơn du khách. Mỗi người về đây, mang theo một lời chúc lành. Thế là đủ"!

Phải, có lẽ chỉ chừng ấy thôi cũng đã khiến ngôi làng này trở thành miền quê đáng sống - nơi hạnh phúc không cần tìm kiếm, vì nó nằm sẵn trong từng hơi thở của cuộc sống.

Đêm xuống, Quỳnh Sơn bừng sáng bên ánh lửa trại. Du khách và người dân quây quần, cùng múa vòng, cùng ngân nga khúc Then bên chén rượu ngô nồng ấm. Giọng hát vang lên giữa không gian núi rừng:

"Ai qua Quỳnh Sơn chớ vội,

Gió núi còn ru, lúa đồng còn đợi

Về đi, ta kể chuyện xưa

Chuyện một miền quê sống cùng đất trời…"

Tiếng hát tan vào gió, ánh lửa lay trên những khuôn mặt hồng. Tôi khẽ nhắm mắt, thấy lòng mình ấm lại. Ở nơi này, vẻ đẹp không ồn ào, không phô trương, mà lan tỏa bằng sự chân thành.

Quỳnh Sơn được vinh danh "Làng du lịch tốt nhất 2025" không chỉ là niềm tự hào của người dân xứ Lạng, mà còn là hình ảnh đẹp của Việt Nam trong hành trình gìn giữ và lan tỏa văn hóa bản địa, hướng đến tương lai xanh - bền vững - nhân văn.

Rời thung lũng Bắc Sơn, tôi ngoái nhìn những mái ngói âm dương ẩn trong làn khói lam. Giữa bốn bề núi non trập trùng, Quỳnh Sơn vẫn ở đó - an nhiên, hiền hòa - như một khúc hát chưa bao giờ dứt của đất trời Xứ Lạng.