Bắc Ninh là một trong những địa phương tích cực triển khai chương trình "Mỗi xã một sản phẩm" (OCOP). Đây cũng là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn, tái cơ cấu ngành nông nghiệp và xây dựng nông thôn mới theo hướng văn minh, hiện đại. 

Qua 6 năm triển khai, chương trình OCOP tại Bắc Ninh đã tạo nhiều dấu ấn rõ nét, không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân, nâng tầm sản vật địa phương mà còn tạo đột phá trong xây dựng nông thôn mới.

Nâng tầm sản vật quê hương

Chương trình OCOP tỉnh Bắc Ninh gắn liền với sự phát triển của nhiều ngành nghề nông thôn, tiểu thủ công nghiệp, du lịch cộng đồng và thương mại dịch vụ nông thôn. Nhờ định hướng đúng đắn, sự chỉ đạo quyết liệt và đồng bộ của các cấp chính quyền, đến nay toàn tỉnh đã có 302 sản phẩm OCOP được công nhận, trong đó có 208 sản phẩm đạt 3 sao và 94 sản phẩm đạt 4 sao.

Tại xã An Thịnh, huyện Lương Tài, cây tỏi tía, loại cây trồng truyền thống của địa phương đã được đưa vào xây dựng thương hiệu OCOP. Từ khi tham gia chương trình, sản phẩm tỏi tía An Thịnh không chỉ được nâng cao giá trị mà còn mở rộng thị trường tiêu thụ. Đặc biệt, Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại Dịch vụ Du lịch và Giáo dục Gia An do bà Hán Thị Lý làm Giám đốc đã tiên phong xây dựng chuỗi giá trị cho sản phẩm tỏi địa phương. Với tinh thần khởi nghiệp từ nông sản quê hương, bà Lý đã phát triển thành công nhiều sản phẩm từ tỏi như tỏi bóc vỏ, bột tỏi, tỏi ngâm mật ong, giấm tỏi, rượu tỏi… đáp ứng thị hiếu tiêu dùng, đồng thời đạt chuẩn an toàn thực phẩm.

Theo chị Lê Thị Phương Dung, đại diện Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại Dịch vụ Du lịch và Giáo dục Gia An, từ năm 2020 đến nay, mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn trong sản xuất, nhất là khâu bảo quản và vận chuyển, nhưng với sự nỗ lực không ngừng, doanh nghiệp đã đưa ra nhiều giải pháp đổi mới sáng tạo để khắc phục, từ đó sản phẩm ngày càng được thị trường đón nhận và đánh giá cao. Nhiều người dân không chỉ mua tỏi An Thịnh để sử dụng mà còn làm quà tặng, làm quà biếu trong các dịp lễ Tết.

Là một trong những chủ thể sớm tham gia Chương trình OCOP của tỉnh Bắc Ninh, Hợp tác xã Liên Ấp (xã Việt Đoàn, huyện Tiên Du) chuyên sản xuất các loại rau củ quả an toàn đã có 4 sản phẩm đăng ký đạt 3 sao OCOP cấp tỉnh. Tham gia Chương trình OCOP đã giúp các sản phẩm nông sản sạch của hợp tác xã được nhiều khách hàng trong và ngoài tỉnh biết đến và tin dùng. Nhiều cửa hàng, siêu thị, bếp ăn tập thể bao tiêu đầu ra, nên sản xuất sản phẩm ra đến đâu tiêu thụ hết đến đó. Bình quân mỗi ngày, Hợp tác xã Liên Ấp cung cấp ra thị trường khoảng 1 tấn rau, củ, quả các loại.

Ông Nguyễn Văn Hiệp, Giám đốc Hợp tác xã Liên Ấp cho biết, hiện tại hợp tác xã đang sản xuất theo mô hình VietGAP. Hợp tác xã đang định hướng cho bà con chuyển dần sang sản xuất theo phương pháp hữu cơ. Bởi sản xuất theo mô hình này sẽ đảm bảo sức khỏe cho người sản xuất trực tiếp cũng như cộng đồng và xã hội sau này.

Bên cạnh đó, nhiều chủ thể đã tận dụng lợi thế địa phương để đưa sản phẩm lên tầm cao mới, tiêu biểu như Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Chế biến thực phẩm Nem 99 Kinh Bắc tại xã Quảng Phú, huyện Lương Tài.

Với mong muốn phát triển món ăn truyền thống nem bùi Kinh Bắc, anh Phạm Văn Tiến, Giám đốc Công ty trách nhiệm hữu hạn Thương mại và Chế biến thực phẩm Nem 99 Kinh Bắc đã đầu tư công nghệ chế biến hiện đại, đồng thời tham gia chương trình OCOP để nâng cao chất lượng sản phẩm. Đến nay, 3 sản phẩm gồm: nem 99 vị bùi truyền thống, nem tai Kinh Bắc, nem 99 vị tỏi đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, khẳng định thương hiệu trên thị trường.

Theo anh Tiến, trước và sau khi tham gia OCOP, sản phẩm nem của đơn vị đã có nhiều thay đổi, từ mẫu mã bao bì đến quy trình sản xuất và tiêu chuẩn chất lượng. Việc được đánh giá xếp hạng OCOP giúp sản phẩm dễ dàng tiếp cận thị trường hơn, đồng thời tăng sức cạnh tranh trên thị trường nội địa.

Động lực xây dựng nông thôn mới

Phát triển sản phẩm OCOP không chỉ góp phần cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với phát triển tiểu thủ công nghiệp, ngành nghề dịch vụ và du lịch nông thôn mà còn góp phần tích cực xây dựng nông thôn mới tại Bắc Ninh.

Để đạt được những kết quả ấn tượng như hiện nay, tỉnh Bắc Ninh đã triển khai nhiều cơ chế chính sách đồng bộ, từ công tác tuyên truyền, đào tạo nâng cao năng lực cho các chủ thể, đến hỗ trợ kinh phí xúc tiến thương mại, nâng cấp bao bì, nhãn mác và xây dựng thương hiệu. Tại nhiều địa phương, OCOP đã trở thành tiêu chí bắt buộc trong xây dựng nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu.

Xã An Thịnh được lựa chọn là địa phương đầu tiên của huyện Lương Tài tham gia chương trình xây dựng nông thôn mới nâng cao. Để tạo đột phá cho phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho người dân, xã đã tập trung vận động, hướng dẫn người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, hướng tập trung cho diện tích cây tỏi tía mang thương hiệu đặc trưng địa phương và theo đó đã có chủ thể đăng ký thương hiệu OCOP cho cây tỏi.

Xã Trung Kênh, huyện Lương Tài những năm gần đây đã có sự thay đổi rõ nét. Đó là diện mạo một vùng nông thôn mới với những cánh đồng cà rốt, hành, tỏi, rau xanh trải dài bát ngát, đan xen là các vườn cây ăn quả theo mô hình VAC (vườn - ao - chuồng), những tuyến đường bê tông kiên cố nối liền khắp xóm làng. Nhà cửa khang trang mọc lên san sát, minh chứng cho diện mạo nông thôn mới ngày càng khởi sắc. Trung Kênh vừa được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao năm 2024, là địa phương có bước phát triển mạnh về nông nghiệp, chăn nuôi và thủy sản của tỉnh Bắc Ninh.

Năm 2023, trong số 7 sản phẩm OCOP của xã Trung Kênh được xếp hạng, sản phẩm tỏi khô Đại An của Hợp tác xã rau an toàn Đại An được công nhận đạt 3 sao. Đón đầu xu hướng tiêu dùng thực phẩm sạch, hợp tác xã đã mạnh dạn chuyển đổi sang sản xuất rau, củ, quả, hành, tỏi theo hướng an toàn, không sử dụng hóa chất độc hại. Nhờ vậy, sản phẩm của hợp tác xã dần chiếm được niềm tin người tiêu dùng và mỗi tháng cung ứng hàng tấn nông sản an toàn ra thị trường.

Nhiều hộ dân sau khi được vận động tham gia hợp tác xã, được hướng dẫn kỹ thuật trồng tỏi tía theo phương pháp hữu cơ, kết hợp sử dụng hệ thống tưới tự động, đã nâng cao chất lượng nông sản, đồng thời cải tạo đất hiệu quả. Phân hữu cơ giúp đất tơi xốp, thoáng khí, giảm độc tố và chi phí đầu tư, qua đó tạo sản phẩm sạch, được thị trường ưa chuộng. Tỏi tía Đại An đạt OCOP 3 sao đã mở ra cơ hội mở rộng sản xuất cho hợp tác xã.

Ông Trần Văn Bình, Giám đốc Hợp tác xã rau an toàn Đại An cho biết, không để lãng phí đất, trong thời gian tới hợp tác xã chú trọng mở rộng diện tích cây tỏi được trồng theo hướng hữu cơ. Đồng thời, thử nghiệm trồng thêm các loại cây mà thành phẩm được thị trường ưa chuộng như dâu tằm, sắn dây lấy củ làm bột.

Chương trình OCOP giúp các sản phẩm địa phương được chuẩn hóa theo tiêu chí rõ ràng, tạo điều kiện cho sản phẩm nông thôn tiếp cận thị trường lớn hơn. Đồng thời, chương trình cũng thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo và liên kết trong sản xuất kinh doanh nông sản sạch, đặc sản địa phương. OCOP đã khẳng định là hướng đi đúng đắn trong phát triển kinh tế nông thôn, dựa trên lợi thế của từng địa phương. Từ đó, tạo ra những vùng sản xuất hàng hóa tập trung, phát triển chuỗi giá trị nông sản bền vững, góp phần nâng cao chất lượng đời sống người dân.