Trong những năm gần đây, Trung Quốc nổi lên như một trong những quốc gia tiên phong trong việc khai thác giá trị văn hóa của các bảo tàng để phát triển du lịch và kinh tế sáng tạo. 

Việc đưa các bảo tàng trở thành điểm đến du lịch, nghỉ dưỡng, tham quan và trải nghiệm đang giúp nước này vừa bảo tồn di sản văn hóa, vừa tạo động lực tăng trưởng mới cho kinh tế địa phương. Chùm 2 bài viết của phóng viên TTXVN tại Trung Quốc chia sẻ những kinh nghiệm của Trung Quốc trong việc đẩy mạnh "du lịch hóa" bảo tàng.

Từ năm 2018, sau khi Trung Quốc hợp nhất Bộ Văn hóa và Bộ Du lịch, chính quyền nước này bắt đầu đẩy mạnh chiến lược "kết hợp văn hóa với du lịch". Theo hướng dẫn của Bộ Văn hóa và Du lịch Trung Quốc, các địa phương được khuyến khích biến bảo tàng, di tích và công trình văn hóa thành điểm đến du lịch đặc sắc, kết hợp giữa tham quan, học tập, giải trí và nghỉ dưỡng.

Theo số liệu thống kê, đến cuối năm 2024, Trung Quốc có hơn 7.046 bảo tàng công lập và tư nhân, trong đó khoảng 60% đã triển khai các mô hình kết hợp văn hóa – du lịch. Tại các địa phương như Bắc Kinh, Tô Châu, Tây An, Hàng Châu, Thành Đô, Nam Kinh…, các bảo tàng không chỉ là nơi trưng bày mà còn là không gian sống động để du khách có thể nghỉ ngơi, chụp ảnh, mua sắm và thưởng thức ẩm thực.

Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Trung Quốc, Giáo sư Lục Kiến Tùng (Lu Jiansong), Đại học Phục Đán cho rằng trong hơn một thập kỷ qua, đặc biệt từ sau Đại hội lần thứ XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc, hệ thống bảo tàng của Trung Quốc phát triển với tốc độ rất nhanh. Theo Giáo sư Lục Kiến Tùng, có ba nguyên nhân chính dẫn tới sự tăng trưởng mạnh mẽ này: Thứ nhất, sự quan tâm và đầu tư của Nhà nước đóng vai trò quyết định. Chính phủ đẩy mạnh nguồn lực cho việc xây dựng, quản lý và vận hành bảo tàng, tạo nền tảng để ngành phát triển toàn diện. Thứ hai, kinh tế phát triển kéo theo nhu cầu hưởng thụ văn hóa, du lịch tăng cao. Người dân ngày càng chú trọng giá trị tinh thần và văn hóa, coi bảo tàng là điểm đến quan trọng trong đời sống và trong hành trình du lịch. Thứ ba, thành tựu nghiên cứu khảo cổ học và bảo tồn di sản trong thời gian qua rất phong phú, đòi hỏi phải có thêm không gian trưng bày và giới thiệu tới công chúng. "Nhiều phát hiện khảo cổ lớn liên tiếp được công bố, tạo áp lực nhưng cũng là động lực để xây dựng thêm các bảo tàng mới", Giáo sư Lục Kiến Tùng cho biết thêm.

Hiện nay, tại các địa phương của Trung Quốc đã xây dựng nhiều mô hình kết hợp giữa bảo tàng và du lịch được gọi chung là "Bảo tàng +". Trong đó, mô hình bảo tàng kết hợp sản phẩm sáng tạo được xem là thành công nhất, với việc phát triển các sản phẩm lưu niệm, đồ dùng, mỹ phẩm, thời trang… lấy cảm hứng từ hiện vật trưng bày. Tử Cấm Thành (Cố Cung Bắc Kinh) là ví dụ nổi bật. Các sản phẩm văn hóa sáng tạo của bảo tàng này như son môi, sổ tay, quạt, túi xách… mang hình ảnh long phượng, hoa văn cung đình, đã tạo nên "hiệu ứng văn hóa cung đình" và mang lại doanh thu hàng tỷ Nhân dân tệ mỗi năm.

Bảo tàng kết hợp trải nghiệm công nghệ cũng là mô hình thu hút sự quan tâm của công chúng. Nhiều bảo tàng ứng dụng công nghệ thực tế ảo (VR) và thực tế tăng cường (AR), giúp khách tham quan "trở lại quá khứ", xem các nhân vật lịch sử hoặc di tích được tái hiện sống động. Công nghệ số hóa đã giúp bảo tàng thu hút giới trẻ, biến việc "xem hiện vật" thành "trải nghiệm lịch sử".

Chia sẻ với phóng viên, ông Trần Kiện (Chen Jian), Giám đốc Bảo tàng Lục Duyệt tại thành phố Tô Châu, tỉnh Giang Tô cho biết, nhiều năm qua, nhờ tận dụng hiệu quả các kênh truyền thông và mạng xã hội, du khách ngày càng biết đến bảo tàng và lượng khách tham quan tăng mạnh qua từng năm. Ông cũng nhấn mạnh sự khác biệt của bảo tàng so với mô hình truyền thống: "Tại đây, du khách có thể tiếp cận các hiện vật ở khoảng cách rất gần, thậm chí được trực tiếp chạm vào một số đồ vật để cảm nhận rõ hơn về đời sống của người xưa". Theo ông Kiện, trong khi nhiều bảo tàng khác trưng bày hiện vật phía sau lớp kính, tạo cảm giác cách biệt, thì bảo tàng này chủ yếu lưu giữ và giới thiệu các đồ dùng sinh hoạt xuất phát từ dân gian – từng thuộc về các gia đình quyền quý, giàu có trong lịch sử. Những hiện vật ấy có giá trị văn hóa và đời sống, dù không phải là bảo vật quốc gia.

Với mô hình bảo tàng kết hợp nghỉ dưỡng, một số địa phương như Quảng Tây, Chiết Giang, Tứ Xuyên xây dựng khu nghỉ dưỡng, khách sạn nghệ thuật hoặc homestay gần các bảo tàng. Mô hình này giúp du khách có thể lưu trú lâu hơn, kết hợp tham quan và nghỉ dưỡng. Tại Quảng Tây, khu nghỉ dưỡng Đảo Nghệ thuật Dương Sóc kết hợp không gian triển lãm và khách sạn boutique, thu hút đông đảo khách du lịch trong và ngoài nước.

Trong khi đó, bảo tàng kết hợp giáo dục trải nghiệm là hình thức bảo tàng tổ chức các chương trình học tập, tìm hiểu lịch sử, nghề thủ công truyền thống cho học sinh, sinh viên. Hình thức "du lịch học đường" ngày càng phổ biến, nhất là ở các thành phố có nhiều di sản như Tây An, Nam Kinh, Lạc Dương.

Ngoài ra còn có mô hình baảo tàng kết hợp cảnh quan và sự kiện nghệ thuật. Một số bảo tàng mở rộng không gian ra công viên, vườn tượng, khu triển lãm ngoài trời. Một ví dụ là Bảo tàng Nghệ thuật Đương đại Thượng Hải (PSA) tổ chức thường niên "Lễ hội Ánh sáng bờ Hoàng Phố", thu hút hàng trăm nghìn lượt khách và trở thành điểm hẹn văn hóa của thành phố.

(Còn tiếp)