Nhờ việc kết hợp bảo tồn văn hóa và thúc đẩy phát triển du lịch, sự phát triển của ngành bảo tàng Trung Quốc đã kéo theo nhiều ngành nghề khác phát triển như văn hóa sáng tạo, thiết kế, truyền thông, sản xuất và dịch vụ…, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo thêm việc làm cho hàng trăm nghìn lao động.

Theo Chính phủ Trung Quốc, năm 2024, ngành văn hóa đạt doanh thu hoạt động 19,14 nghìn tỷ Nhân dân tệ (khoảng 2,7 nghìn tỷ USD), tăng 37,7% so với năm 2020. Trong khi đó, Bộ Văn hóa và du lịch Trung Quốc cho biết, năm 2024, các cơ sở di tích văn hóa của Trung Quốc đã tổ chức tổng cộng 30.000 cuộc triển lãm, bao gồm 13.000 cuộc triển lãm chính và 17.000 cuộc triển lãm chuyên đề. Các cơ sở này đã đón 1,55 tỷ lượt khách, tăng 10,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, 350 triệu lượt khách là trẻ vị thành niên, tăng 9,6% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 22,6% tổng số lượt khách. Các bảo tàng quốc doanh đón 1,33 tỷ lượt khách, tăng 11,2% so với cùng kỳ năm trước, chiếm 85,8% tổng số lượt khách đến tham quan các cơ sở di tích văn hóa.

Các chuyên gia cho rằng việc "du lịch hóa" bảo tàng đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng ngành công nghiệp văn hóa sáng tạo, tạo thêm việc làm cho hàng trăm nghìn lao động trong lĩnh vực thiết kế, truyền thông, sản xuất và dịch vụ. Nhân dân Nhật báo đánh giá, mô hình này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn giúp người dân, đặc biệt là giới trẻ, quan tâm hơn đến lịch sử và di sản dân tộc. "Trước đây, bảo tàng là nơi yên tĩnh, ít người lui tới. Nay chúng trở thành điểm đến hấp dẫn, nơi mọi người đến để học hỏi, vui chơi và tận hưởng văn hóa", bài viết nhận xét.

Chia sẻ với phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, chị Y Thục (Yi Shu) – một du khách tỉnh Hà Nam, Trung Quốc cho biết, chị rất thích tham quan bảo tàng và đã từng ghé thăm nhiều bảo tàng tại nhiều tỉnh, thành của Trung Quốc. Điều tạo nên sức hút của bảo tàng chính là khả năng mang đến trải nghiệm gần gũi với đời sống cổ truyền và các giá trị văn hóa. Các hiện vật đều là đồ dùng quen thuộc trong sinh hoạt của người xưa, mang đậm dấu ấn văn hóa truyền thống. Hiện vật đa dạng, đầy đủ, thể hiện sự tinh tế của văn hóa Trung Hoa 5.000 năm, lại rất gần gũi với đời sống của người dân. Việc bảo tồn và trưng bày những hiện vật như vậy góp phần truyền tải giá trị văn hóa truyền thống đến đông đảo công chúng, đặc biệt là giới trẻ.

Bên cạnh những kết quả tích cực, việc đưa bảo tàng trở thành điểm du lịch cũng vấp phải nhiều ý kiến trái chiều trong xã hội Trung Quốc. Một số chuyên gia lo ngại tình trạng thương mại hóa quá mức, khi nhiều bảo tàng đẩy mạnh bán hàng và tổ chức sự kiện giải trí, khiến giá trị học thuật và giáo dục bị lu mờ. Báo Quang Minh Nhật Báo dẫn lời giáo sư Lý Nhuận Sinh (Đại học Phúc Đán) nhận xét: "Nếu chỉ chạy theo thị hiếu, bảo tàng có nguy cơ biến thành trung tâm mua sắm, mất đi sứ mệnh bảo tồn và giáo dục văn hóa".

Bên cạnh đó, lượng khách tăng nhanh gây áp lực lên công tác bảo tồn hiện vật và hạ tầng phục vụ. Nhiều bảo tàng lớn phải áp dụng hình thức đặt vé theo khung giờ để hạn chế quá tải. Một số chuyên gia đề xuất cần sớm ban hành quy chuẩn thống nhất về việc tổ chức sự kiện, triển lãm thương mại trong khuôn viên bảo tàng để bảo đảm tính chuyên nghiệp và an toàn.

Ngoài ra, dư luận xã hội Trung Quốc cũng bày tỏ lo ngại về hiện tượng "bão hòa văn hóa sáng tạo". Sau thời gian bùng nổ, nhiều sản phẩm lưu niệm bị đánh giá là thiếu đổi mới, thiết kế lặp lại, khiến công chúng dần "ngán ngẩm". Nhiều ý kiến cho rằng các bảo tàng nên tập trung nâng cao nội dung trưng bày thay vì chạy theo xu hướng thương mại ngắn hạn.

Theo Viện Quy hoạch Du lịch Trung Quốc, để việc phát triển du lịch bảo tàng bền vững, cần chú trọng năm yếu tố: Thứ nhất, chính sách và hạ tầng đồng bộ. Các địa phương cần đưa bảo tàng vào quy hoạch tổng thể du lịch, bảo đảm kết nối giao thông, bãi đỗ xe, khu dịch vụ và lưu trú. Thứ hai, đa dạng hóa sản phẩm trải nghiệm. Không chỉ dừng ở trưng bày, bảo tàng nên tổ chức hoạt động trải nghiệm, hướng dẫn tương tác, trình diễn nghệ thuật, ẩm thực văn hóa, hội chợ thủ công… Thứ ba, phát triển thương hiệu và sản phẩm riêng. Mỗi bảo tàng nên xây dựng hình ảnh nhận diện riêng, hợp tác với các doanh nghiệp thiết kế và truyền thông để tạo sản phẩm chất lượng, tránh trùng lặp. Thứ tư, ứng dụng công nghệ số hóa bảo tồn. Việc số hóa dữ liệu, quét 3D, phát triển tour ảo giúp mở rộng tiếp cận công chúng và giảm áp lực cho hiện vật thật. Thứ năm, đào tạo nhân lực văn hóa – du lịch. Cần đội ngũ chuyên môn có khả năng vừa hiểu văn hóa, vừa có kỹ năng tổ chức sự kiện và quản lý du khách.

Theo kế hoạch phát triển ngành văn hóa – du lịch giai đoạn 2025–2030, Trung Quốc đặt mục tiêu xây dựng hệ thống "bảo tàng thế hệ mới", kết hợp ba chức năng: giáo dục, giải trí và phát triển kinh tế sáng tạo. Các bảo tàng trọng điểm sẽ được khuyến khích hợp tác với doanh nghiệp công nghệ, hãng phim, công ty du lịch và nền tảng thương mại điện tử để mở rộng ảnh hưởng.

Nhìn chung, kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy, việc kết hợp bảo tồn văn hóa với phát triển du lịch nếu được thực hiện hợp lý sẽ mang lại lợi ích kép, vừa thúc đẩy kinh tế, vừa lan tỏa ý thức gìn giữ di sản trong cộng đồng. Tuy nhiên, sự thành công của mô hình này phụ thuộc vào khả năng giữ cân bằng giữa thương mại hóa và bảo tồn, đảm bảo rằng mỗi bảo tàng vẫn là nơi lưu giữ ký ức dân tộc, chứ không chỉ là điểm đến giải trí.