Phía Tây tỉnh Lâm Đồng đang sở hữu một không gian tự nhiên đặc biệt, nơi những dấu tích núi lửa hàng triệu năm tuổi cùng hệ thống hang động, rừng nguyên sinh, hồ, thác và những giá trị văn hóa lâu đời của các dân tộc bản địa.

Từ những giá trị tưởng như chỉ dành cho nghiên cứu khoa học, địa chất đang dần trở thành nền tảng để địa phương hình thành những sản phẩm du lịch trải nghiệm khác biệt.

* Những giá trị riêng từ lòng đất và đại ngàn

Một trong những giá trị nổi bật của khu vực phía Tây Lâm Đồng là Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông. Với diện tích gần 4.760 km2, trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường, công viên địa chất là nơi hội tụ nhiều giá trị địa chất, địa mạo, cảnh quan, sinh thái và văn hóa đặc sắc. Hàng triệu năm trước, những hoạt động địa chất và núi lửa đã góp phần tạo nên các lớp đá bazan, địa hình đặc trưng cùng hệ thống hang động trong lòng đất.

Theo kết quả khảo sát, khu vực này đã ghi nhận khoảng 65 điểm di sản địa chất, địa mạo. Đặc biệt, hệ thống hang động núi lửa Dray Sáp - Chư B'Luk với gần 50 hang, tổng chiều dài hơn 10 km được đánh giá là một trong những hệ thống hang động núi lửa bazan có quy mô lớn ở Đông Nam Á. Ẩn sâu dưới những cánh rừng và lớp đá bazan là một thế giới hoàn toàn khác với những nhũ đá, dòng dung nham hóa đá và cấu trúc địa chất được hình thành qua hàng triệu năm. Không chỉ có giá trị về địa chất, hệ thống hang động còn lưu giữ dấu tích cư trú của người tiền sử, cùng nhiều giá trị về khảo cổ, khoáng vật và sinh thái.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Trần Tân Văn, Chủ tịch Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Việt Nam đánh giá, Công viên Địa chất Đắk Nông có những nét khác biệt so với các công viên địa chất khác tại Việt Nam. Đây là khu vực từng diễn ra hoạt động núi lửa trẻ, với 6 miệng núi lửa và hệ thống hang động núi lửa độc đáo đã được khảo sát, đo vẽ để phục vụ công tác bảo tồn, phát huy giá trị. Bên cạnh đó, Công viên địa chất Đắk Nông còn sở hữu nhiều thác nước đẹp và nổi tiếng như Liêng Nung, Gia Long, Trinh Nữ... Đây là những giá trị đặc sắc mà nhiều công viên địa chất khác không có.

Nếu hệ thống hang động mang đến sự kỳ bí của lòng đất thì hồ Tà Đùng lại tạo nên vẻ đẹp khoáng đạt của núi rừng Tây Nguyên. Hồ Tà Đùng (xã Tà Đùng) có diện tích mặt nước khoảng 3.600 ha với hơn 40 hòn đảo lớn nhỏ. Những dãy núi trùng điệp bao quanh mặt hồ, kết hợp với hệ thống đảo nhấp nhô giữa làn nước, tạo nên cảnh quan đặc biệt và thường được ví như “vịnh Hạ Long trên Tây Nguyên”. Đến Tà Đùng, du khách có thể trải nghiệm đi thuyền trên lòng hồ, ngắm cảnh, khám phá các đảo, tìm hiểu đời sống cộng đồng và thưởng thức những sản vật địa phương. Sự kết hợp giữa mặt nước, núi rừng và khí hậu đặc trưng tạo điều kiện phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và trải nghiệm thiên nhiên.

Chị Nguyễn Thị Hồng, du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ, lần đầu đi thuyền trên lòng hồ Tà Đùng, chị hoàn toàn bị chinh phục bởi vẻ hùng vĩ nhưng cũng rất đỗi bình yên. Mây trời, rừng núi nhấp nhô và mặt nước xanh ngọc bích hòa quyện tạo nên một khung cảnh thiên nhiên rất đẹp. Đặc biệt, không khí trong lành, nét văn hóa bản địa mộc mạc cùng những món ăn đậm chất Tây Nguyên khiến các thành viên trong gia đình chị thích thú và mong muốn trở lại trong những chuyến đi tiếp theo.

Không chỉ nổi bật về cảnh quan, khu vực Tà Đùng và vùng đệm còn lưu giữ nhiều giá trị văn hóa của các dân tộc M'Nông, Mạ, K’Ho với nghề dệt thổ cẩm, đan lát, không gian cồng chiêng, đàn đá và các nghi lễ nông nghiệp truyền thống. Cộng đồng người H’Mông di cư từ các tỉnh phía Bắc vào mang theo tiếng khèn, trang phục và ẩm thực đặc trưng, tạo nên sắc màu văn hóa riêng cho vùng đất này. Sự giao thoa của nhiều giá trị tự nhiên và văn hóa tạo điều kiện hình thành các chuỗi hoạt động trải nghiệm du lịch cộng đồng đang được các địa phương phát huy.

* Phát huy lợi thế, tạo những trải nghiệm khác biệt

Những giá trị về địa chất, cảnh quan và văn hóa đang tạo cho phía Tây Lâm Đồng một hướng đi riêng trong phát triển du lịch. Theo Quy hoạch tỉnh Lâm Đồng thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 (điều chỉnh), không gian du lịch của tỉnh được tổ chức theo hướng liên kết cao nguyên - địa chất - duyên hải. Trong đó, khu vực Gia Nghĩa - Tà Đùng được định hướng phát triển du lịch cộng đồng, sinh thái, địa chất và thám hiểm.

Theo các chuyên gia du lịch, không gian phát triển được mở rộng sau hợp nhất, cùng sự kết nối giữa cao nguyên, rừng, biển và Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, tạo điều kiện để Lâm Đồng hình thành các chuỗi sản phẩm du lịch liên vùng. Cùng với việc xây dựng và nhận diện thương hiệu “Lâm Đồng - bản giao hưởng xanh”, đây là nền tảng để địa phương từng bước định vị hình ảnh du lịch trên thị trường trong nước và quốc tế. Thay vì khai thác riêng lẻ từng điểm đến, Lâm Đồng định hướng phát triển các chuỗi sản phẩm gắn với thế mạnh của từng khu vực; trong đó lấy địa chất làm nền tảng, cảnh quan tạo không gian trải nghiệm, văn hóa tạo chiều sâu và cộng đồng là chủ thể tham gia phát triển du lịch.

Theo Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Hồ Văn Mười, sau hợp nhất, tỉnh có không gian phát triển đa dạng với sự khác biệt về khí hậu, cảnh quan và văn hóa, từ cao nguyên mát mẻ, vùng biển nắng ấm đến Công viên Địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông và hồ Tà Đùng.

Để phát huy các lợi thế này, Lâm Đồng đang tập trung thu hút đầu tư các dự án du lịch, hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối vùng, trong đó có hệ thống đường cao tốc và sân bay. Khi các công trình được hoàn thành, đưa vào khai thác, thời gian di chuyển giữa Lâm Đồng với các trung tâm kinh tế lớn sẽ được rút ngắn, tạo thêm điều kiện mở rộng không gian và thúc đẩy phát triển du lịch.

Những kết quả đạt được cho thấy dư địa phát triển của ngành Du lịch Lâm Đồng rất lớn. Trong 8 tháng năm 2026, toàn tỉnh đã đón hơn 16,46 triệu lượt khách, tăng 19% so với cùng kỳ; doanh thu du lịch đạt gần 45.600 tỷ đồng, tăng 22,3%. Đây là cơ sở để ngành Du lịch tiếp tục hướng tới mục tiêu đón 25,8 triệu lượt khách trong năm 2026, đồng thời đóng góp vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của tỉnh.