Ủy ban Di sản thế giới UNESCO phê duyệt mở rộng ranh giới Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long sang Quần đảo Cát Bà vào tháng 9/2023, đánh dấu mô hình di sản liên tỉnh, thành phố đầu tiên tại Việt Nam. 

Tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng đang đẩy mạnh hợp tác thực chất, khơi thông cơ chế quản lý và hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật nhằm thiết lập hành lang bảo vệ bền vững cho không gian di sản liên vùng.

Hành trình liên thông vịnh di sản và giải pháp giảm tải vùng lõi

Giải pháp và cơ chế phối hợp trong quản lý, bảo vệ di sản liên tỉnh, thành phố sau khi được ghi danh là một trong 4 câu hỏi từ Ủy ban Di sản thế giới khi xét hồ sơ đề cử mở rộng ranh giới. Do đây là mô hình liên tỉnh, thành phố đầu tiên, cơ chế phối hợp giữa Quảng Ninh và Hải Phòng vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Một số nội dung liên quan đến đánh giá sức tải toàn diện, hoàn thiện kế hoạch ứng phó trước áp lực phát triển kinh tế - xã hội, gia tăng khách du lịch, giao thông trên biển, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường vẫn là những bài toán cần nghiên cứu sâu rộng để bảo đảm tính đồng bộ. Bên cạnh đó, áp lực từ phát triển đô thị ven di sản luôn tiềm ẩn nguy cơ tác động trực tiếp đến hệ sinh thái và cảnh quan tự nhiên của vùng lõi.

Để tháo gỡ khó khăn và đưa chuỗi di sản trở thành một điểm đến thống nhất, từ tháng 4 năm 2026, Quảng Ninh và Hải Phòng đã chính thức vận hành tuyến du lịch biển kết nối Vịnh Hạ Long - Lan Hạ gắn với 4 tuyến chung gồm VHL3, VHL4, VHL5 và VHL6. Ông Vũ Kiên Cường, Phó trưởng ban Quản lý Di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Yên Tử, việc vận hành tuyến du lịch biển kết nối cùng Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch liên vùng từ tháng 4/2026 tạo bước tiến quan trọng trong liên kết không gian du lịch và quản trị di sản theo hướng thống nhất. Nền tảng hợp tác đã có từ năm 2018 khi Ban Quản lý ký quy chế phối hợp với Đặc khu Cát Hải và Ban Quản lý các vịnh thuộc Quần đảo Cát Bà để điều phối khu vực giáp ranh. Ngay sau khi được UNESCO ghi danh, hai bên đã tăng cường trao đổi thông tin, kiểm tra, giám sát các hoạt động có nguy cơ tác động đến di sản; hợp tác nghiên cứu khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý du lịch.

Việc kết nối không gian di sản góp phần điều tiết dòng khách tham quan. Nhiều năm qua, các tuyến tham quan truyền thống trên Vịnh Hạ Long thường tập trung mật độ phương tiện rất đông tại một số điểm nổi tiếng khu vực vùng lõi như Thiên Cung, Đầu Gỗ, Sửng Sốt, Ti Tốp, Trống Mái. Các tuyến ở khu vực giáp ranh chỉ đón khoảng 200-400 lượt khách mỗi ngày (khoảng 6.000 -12.000 lượt khách mỗi tháng), nay được phân bổ lại dòng khách ra các khu vực xa hơn, yên tĩnh hơn, giàu giá trị sinh thái, giúp giảm tải áp lực cục bộ tại vùng lõi truyền thống, tối ưu hóa tài nguyên sẵn có và mở ra biên độ trải nghiệm có chiều sâu cho du khách.

Từ tháng 4-6/2026, các tuyến liên thông đã phục vụ 4.562 lượt khách. Khi khai thác đồng bộ, các tour "Hai điểm đến - Một hành trình" dự kiến đón khoảng 5.000-6.000 lượt khách mỗi ngày, với hơn 50 tàu lưu trú hoạt động thường xuyên.

Hoàn thiện khung quản trị, hướng tới phát triển bền vững

Hai bên đang tăng cường áp dụng các giải pháp quản lý như quan trắc môi trường, thu gom rác thải, bán vé điện tử, quản lý hành trình tàu bằng thiết bị định vị và chia sẻ dữ liệu dùng chung.

Tại Đặc khu Cát Hải, từ ngày 1/4/2026, Quy chế phối hợp quản lý tàu du lịch được áp dụng đã góp phần tháo gỡ những vướng mắc trong điều phối phương tiện giữa hai khu vực. Quan điểm xuyên suốt của Hải Phòng là phát triển không đánh đổi di sản; kiểm soát chặt tải lượng khách, bảo vệ môi trường biển và hạn chế rác thải nhựa nhằm giữ gìn hệ sinh thái đặc thù của quần đảo.

Liên quan đến công tác bảo vệ di sản, tại Hội nghị phối hợp quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản thiên nhiên thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà đã thống nhất nhiều giải pháp trọng tâm nhằm chuẩn bị cho Kỳ họp lần thứ 48 của Ủy ban Di sản thế giới tại Hàn Quốc vào cuối tháng 7/2026. Hai địa phương cam kết tiếp tục bảo vệ nghiêm ngặt tài nguyên, môi trường, đa dạng sinh học; kiểm soát chặt chẽ tàu du lịch; chia sẻ dữ liệu số dùng chung; chú trọng nghiên cứu sản phẩm du lịch xanh, chất lượng cao và nâng cao tính tham gia của cộng đồng vào công tác bảo tồn.

Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hoàng Đạo Cương ghi nhận những nỗ lực phối hợp đồng bộ, trách nhiệm của Quảng Ninh và Hải Phòng trong thời gian qua, đề nghị hai bên khẩn trương chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu và các điều kiện cần thiết. Quảng Ninh và Hải Phòng cần phối hợp chặt chẽ hơn nữa trong việc thực hiện các khuyến nghị của UNESCO, nâng cao hiệu quả quản lý tổng thể nhằm bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn di sản và phát triển bền vững.

Hiện nay, tỉnh Quảng Ninh và thành phố Hải Phòng đang tập trung xây dựng và hoàn thiện Kế hoạch quản lý và Quy chế bảo vệ di sản thế giới Vịnh Hạ Long - Quần đảo Cát Bà nhằm hướng tới một mô hình quản trị thống nhất, hiệu quả trong giai đoạn mới. Mục tiêu là bảo đảm hài hòa mối quan hệ giữa bảo tồn và phát huy giá trị dưới góc độ quản trị vùng trên cơ sở đảm bảo tính hệ thống, kết nối của hoạt động quản trị, không bị chia cắt bởi không gian, địa giới và thủ tục hành chính, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại địa phương.

Sự liên kết chặt chẽ và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về di sản văn hóa giữa Quảng Ninh và Hải Phòng không chỉ bảo đảm tính toàn vẹn về mặt tổng thể cho hơn 65.000ha vùng lõi di sản, mà còn thể hiện trách nhiệm quốc gia trước các cam kết quốc tế, đưa vị thế của danh hiệu UNESCO hội nhập sâu rộng và phát triển bền vững.