Với lợi thế sở hữu cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ và kho tàng văn hóa phong phú của 20 dân tộc anh em, tỉnh Lai Châu đang triển khai đồng bộ các giải pháp phát triển du lịch theo hướng bền vững, gắn chặt với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa truyền thống. 

Lai Châu đang thực hiện một cuộc chuyển mình khi biến di sản văn hóa và cảnh quan thiên nhiên thành nguồn lực phát triển kinh tế trong giai đoạn tiếp theo.

Tiềm năng lớn, định hướng rõ

Lai Châu là tỉnh miền núi biên giới phía Bắc với diện tích tự nhiên hơn 9.068 km2, có điều kiện thiên nhiên ưu đãi và hệ sinh thái đa dạng. Tỉnh sở hữu và đồng sở hữu 7 trong số 10 ngọn núi cao nhất Việt Nam, trong đó có đỉnh Pu Ta Leng (3.049 m) và Bạch Mộc Lương Tử (3.046 m). Bên cạnh đó, các danh thắng như đèo Ô Quy Hồ, thác Tác Tình, Nậm Lúc cùng hệ thống lòng hồ thủy điện rộng lớn tạo nên bức tranh thiên nhiên kỳ vĩ, là điều kiện lý tưởng để phát triển du lịch sinh thái, thể thao mạo hiểm và nghỉ dưỡng.

Lai Châu còn là nơi sinh sống của 20 dân tộc anh em, mỗi dân tộc lưu giữ những giá trị văn hóa truyền thống đặc sắc, thể hiện qua trang phục, kiến trúc nhà ở, phong tục tập quán, ngôn ngữ, tri thức dân gian, nghệ thuật dân ca, dân vũ và các làng nghề thủ công truyền thống. Đây chính là nguồn lực nội sinh quý giá, là lợi thế so sánh không thể sao chép của Lai Châu trong bản đồ du lịch cả nước.

Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Lai Châu Tống Thanh Hải cho biết, Đảng bộ và chính quyền tỉnh đã sớm xác định phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa là nhiệm vụ chiến lược. Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Lai Châu khóa XIV (nhiệm kỳ 2020-2025) xác định phát triển du lịch là 1 trong 10 nhiệm vụ trọng tâm của toàn khóa. Trên cơ sở đó, Tỉnh ủy đã ban hành Nghị quyết chuyên đề số 04-NQ/TU ngày 17/2/2021 về bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030. HĐND tỉnh tiếp đó ban hành Nghị quyết số 59/2021/NQ-HĐND ngày 10/12/2021 quy định các chính sách hỗ trợ cụ thể về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với du lịch.

Thực hiện đồng bộ các chủ trương, chính sách phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa, giai đoạn 2021-2025, toàn tỉnh Lai Châu ước đón trên 5 triệu lượt khách, tốc độ tăng trưởng bình quân đạt trên 33%/năm. Doanh thu từ du lịch ước đạt trên 3.800 tỷ đồng, đóng góp đáng kể vào ngân sách địa phương và cơ cấu dịch vụ của tỉnh. Đến nay, toàn tỉnh có 2 khu du lịch được công nhận cấp tỉnh (Khu du lịch Cầu Kính Rồng Mây và Khu du lịch sinh thái Đỉnh đèo Hoàng Liên), 20 điểm du lịch được công nhận chính thức và 3 sản phẩm du lịch theo chuyên đề lễ hội cấp tỉnh.

Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa truyền thống gắn với du lịch, tỉnh đã hình thành và phát triển các mô hình du lịch cộng đồng điển hình tại bản Sin Suối Hồ (xã Sin Suối Hồ), bản Sì Thâu Chải (xã Tả Lèng) và bản Lao Chải 1 (xã Khun Há). Đặc biệt, năm 2023, bản Sin Suối Hồ được vinh danh tại Giải thưởng Du lịch cộng đồng ASEAN - danh hiệu quốc tế quan trọng, khẳng định chất lượng mô hình phát triển du lịch gắn cộng đồng của Lai Châu.

Theo Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu Trần Mạnh Hùng, tỉnh xác định mỗi sản phẩm du lịch phải gắn với một giá trị văn hóa thật sự, phải có cộng đồng tham gia và trực tiếp thụ hưởng. Đến nay, các mô hình du lịch cộng đồng trong tỉnh không chỉ tạo sinh kế ổn định cho người dân mà còn trở thành động lực để đồng bào tự nguyện giữ gìn tiếng nói, trang phục, phong tục và nghề truyền thống.

Bản du lịch cộng đồng Sin Suối Hồ với 100% là người dân tộc Mông, nằm ở độ cao khoảng 1.400 m so với mực nước biển. Nhờ du lịch, thu nhập bình quân đầu người đã tăng đáng kể; tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, nhiều hộ gia đình đã thoát nghèo bền vững từ kinh doanh homestay, bán sản phẩm thủ công và dịch vụ du lịch. Điểm đặc biệt của Sin Suối Hồ là người dân vừa là chủ thể làm du lịch, vừa là người gìn giữ văn hóa. Các phụ nữ trong bản vẫn thêu trang phục theo hoa văn truyền thống của người Mông; các lễ hội truyền thống, bài múa được duy trì.

Chị Hảng Thị Sú (chủ một homestay tại bản Sin Suối Hồ) chia sẻ: "Gia đình tôi làm homestay từ năm 2016, đến năm 2022 thì quyết định mở thêm khu nhà tổ ong và quán cà phê Casa. Từ khi làm du lịch, thu nhập của gia đình ổn định hơn nhiều so với trước chỉ làm nương rẫy. Điều tôi vui hơn cả là con cái vẫn biết thêu thổ cẩm, vẫn hát được tiếng Mông. Khách du lịch đến, họ thích xem, thích nghe, nên bọn trẻ cũng tự hào mà giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc mình".

Sau chuyến trải nghiệm tại bản Sin Suối Hồ, chị Lê Ngọc Ánh (du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ: "Điều tôi mang về không chỉ là những bức ảnh đẹp, mà là cảm giác được tiếp xúc với một nền văn hóa thật sự còn nguyên vẹn. Được ngồi cùng người dân thêu thổ cẩm, được nghe tiếng khèn Mông trong sương chiều là những trải nghiệm không thể tìm thấy ở bất kỳ nơi nào khác".

Đồng bộ các giải pháp

Xác định phát triển du lịch gắn với bảo tồn văn hóa là nhiệm vụ chiến lược, mới đây nhất, Lai Châu đã ban hành Nghị quyết số 08-NQ/TU về phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2035, với nhiều mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp đồng bộ nhằm tạo đột phá, đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng của tỉnh.

Nghị quyết xác định phát triển du lịch của tỉnh theo hướng xanh, bền vững, có trọng tâm, trọng điểm; chú trọng phát triển chiều sâu, nâng cao chất lượng dịch vụ trên cơ sở khai thác hiệu quả tiềm năng, lợi thế về tài nguyên thiên nhiên gắn với bảo tồn, phát huy giá trị lịch sử và bản sắc văn hóa truyền thống. Đồng thời, nhấn mạnh sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và sự tham gia của cộng đồng, bảo đảm hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, nhà đầu tư và người dân trong khai thác, sử dụng tài nguyên du lịch.

Trong giai đoạn này, Lai Châu xác định mục tiêu tốc độ tăng trưởng lượt khách du lịch bình quân đạt trên 10%/năm, phấn đấu đến năm 2030 đón trên 2,4 triệu lượt khách, doanh thu du lịch đạt trên 2.700 tỷ đồng. Tỉnh đặt mục tiêu có trên 15 bản được công nhận là điểm du lịch cộng đồng; trong đó, bản Sin Suối Hồ phấn đấu đạt danh hiệu Làng du lịch tốt nhất thế giới của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO); các bản Sì Thâu Chải, Lao Chải 1 tiếp tục được nâng cấp, đầu tư đồng bộ. Tỉnh cũng hướng tới thu hút từ 1 - 3 nhà đầu tư chiến lược phát triển các dự án du lịch sinh thái nghỉ dưỡng quy mô lớn như Khu du lịch sinh thái Nghỉ dưỡng Pắc Ta, Khu du lịch suối Phiêng Phát.

Ngoài ra, tỉnh đặt mục tiêu ngành du lịch tạo việc làm cho khoảng 9.500 lao động. Hệ thống cơ sở lưu trú được mở rộng với trên 3.000 buồng, phòng, trong đó trên 25% đạt tiêu chuẩn từ 3 sao trở lên. Tỉnh cũng định vị thương hiệu du lịch với thông điệp "Lai Châu - Kỳ vĩ và bản sắc", hướng tới trở thành điểm đến hấp dẫn của vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Đến năm 2035, phấn đấu đón trên 3 triệu lượt khách, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 10 - 12%/năm.

Để đạt mục tiêu trên, tỉnh đưa ra nhiều giải pháp về hoàn thiện quy hoạch và cơ chế chính sách đặc thù, trong đó tập trung hình thành hai khu du lịch cấp quốc gia và ban hành các chính sách ưu đãi đầu tư, hỗ trợ chuyển đổi số. Tỉnh chú trọng phát triển đa dạng sản phẩm du lịch đặc thù gồm du lịch thể thao mạo hiểm trekking chinh phục các đỉnh núi cao; du lịch sinh thái nghỉ dưỡng; du lịch canh nông gắn với vùng chè Tân Uyên, mắc ca, ruộng bậc thang; du lịch cộng đồng và du lịch xuyên biên giới qua cặp cửa khẩu Ma Lù Thàng - Kim Thủy Hà (tỉnh Vân Nam, Trung Quốc). Cùng với đó, Lai Châu tăng cường xúc tiến quảng bá, ứng dụng nền tảng số và mạng xã hội để đưa hình ảnh Lai Châu ra thị trường quốc tế; phát triển nguồn nhân lực du lịch chuyên nghiệp, có kỹ năng, ngoại ngữ, đặc biệt là đội ngũ hướng dẫn viên tại bản; bảo tồn văn hóa truyền thống, duy trì và phát triển các lễ hội, nghề thủ công, không gian văn hóa cộng đồng.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lai Châu Trần Mạnh Hùng khẳng định: "Tỉnh không thiếu tài nguyên nhưng điều cần tập trung trong nhiệm kỳ 2025-2030 là tháo gỡ đồng bộ các điểm nghẽn về hạ tầng, nhân lực và quảng bá; đồng thời kiên trì bảo tồn giá trị văn hóa, vì đó vừa là trách nhiệm vừa là nền tảng để du lịch Lai Châu phát triển xanh, bền vững, không thể sao chép".

Để hiện thực hóa mục tiêu đưa du lịch trở thành ngành kinh tế quan trọng, Lai Châu cần sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, sự tham gia chủ động của cộng đồng dân cư và sự hỗ trợ của Trung ương, đặc biệt là thúc đẩy các dự án hạ tầng chiến lược như hầm đường bộ đèo Hoàng Liên Sơn, tuyến kết nối Lai Châu với cao tốc Nội Bài - Lào Cai và cao tốc Bảo Hà - Lai Châu. Đây là những tiền đề không thể thiếu để Lai Châu bứt phá trong giai đoạn 2026-2030 và những năm tiếp theo.