Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh

26/06/2026 18:11 | Điểm đến
Yên Khương

Sa Huỳnh là tên gọi của một nền văn hóa cổ đại cách nay từ 2.500 đến 3.000 năm, một trong ba nền văn minh lớn của Việt Nam cùng với Đông Sơn và Óc Eo. Văn hóa Sa Huỳnh phân bố chủ yếu trên dải đất miền Trung và Tây Nguyên, trải dài từ Thừa Thiên Huế đến các tỉnh Nam Trung Bộ. Trong đó, Quảng Ngãi, đặc biệt khu vực phường Phổ Thạnh, thị xã Đức Phổ (nay là Phường Sa Huỳnh)  - được xem là "cái nôi" và vùng lõi trung tâm tiêu biểu của nền văn hóa này.

Nếu chỉ có một ngày để tìm về "vùng lõi" của văn hóa Sa Huỳnh, hãy dành trọn ngày ấy cho vùng đất ven biển phía Nam Quảng Ngãi, nơi lịch sử không nằm yên trong sách vở mà hiện hữu trong từng hạt cát, từng vạt muối, từng mái nhà, và trong nhịp sống bình dị của những con người vẫn ngày ngày gắn bó với biển.

Bình minh trên đầm An Khê - nơi thời gian bắt đầu chậm lại

Nếu có thể bắt đầu một ngày ở Sa Huỳnh theo cách trọn vẹn nhất, hãy đến đầm An Khê khi trời còn chưa sáng rõ. Đó là lúc mặt nước còn phủ một lớp sương mỏng. Ánh bình minh đầu tiên chạm vào mặt đầm rộng gần 350ha và đánh thức cả một không gian tĩnh lặng.

Bình minh thơ mộng trên đầm An Khê (Ảnh: Thúy Điệp)

Đầm An Khê là đầm nước ngọt tự nhiên lớn nhất tỉnh Quảng Ngãi, nằm cách biển chỉ khoảng 50 mét -  một ranh giới mong manh giữa nước ngọt và đại dương, giữa đất liền và biển cả. Chính sự giao hòa hiếm có ấy đã tạo nên một hệ sinh thái đặc biệt, đồng thời trở thành "trái tim sinh thái" của không gian văn hóa Sa Huỳnh.

Tại đầm An Khê, chúng tôi chọn lưu trú tại Homestay Linh Thủy - một không gian nhỏ xinh với tầm nhìn hướng thẳng ra mặt đầm, nơi có thể ngắm trọn vẹn khoảnh khắc bình minh lên rực rỡ. Ở đó, gió từ mặt đầm thổi vào mát rượi, mang theo hơi nước và sự tĩnh lặng đặc trưng của vùng sinh thái Sa Huỳnh.

Vẻ đẹp bình dị bên đầm An Khê

Ở khu vực thôn Phú Long (xã Phổ Khánh cũ), nơi đầm chạm vào biển, những hàng dừa nghiêng bóng xuống mặt nước, mở ra một khung cảnh vừa nguyên sơ vừa yên ả. Bình minh nơi đây như một lớp ký ức đang từ từ thức giấc sau hàng nghìn năm ngủ yên.

Từ đầm An Khê đến vùng lõi ký ức Sa Huỳnh

Rời khoảnh khắc bình minh, chỉ một quãng di chuyển ngắn là đến Nhà trưng bày Văn hóa Sa Huỳnh - công trình được xây dựng ngay trong vùng lõi của không gian văn hóa cổ.

Nhà trưng bày nằm tại khu vực Gò Ma Vương (thôn Long Thạnh 2, phường Phổ Thạnh cũ), với diện tích khoảng 20ha, gồm không gian trưng bày ngoài trời, khu nhà trưng bày bổ sung và hệ thống bảo tồn các di tích, di vật được khai quật suốt hơn 100 năm qua.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 3.

Hiện nơi đây lưu giữ khoảng 700 hiện vật, hình ảnh và tư liệu quý giá, tái hiện đời sống cư dân Sa Huỳnh cách đây 2.000 – 3.000 năm. Những chiếc mộ chum, đồ gốm, đồ đồng, trang sức đá quý, hạt chuỗi, khuyên tai hai đầu thú… không chỉ là hiện vật khảo cổ, mà là dấu vết của một nền văn minh ven biển rực rỡ.

Cuối năm 2022, quần thể khảo cổ Sa Huỳnh được công nhận Di tích quốc gia đặc biệt, với 6 cụm di tích tiêu biểu, khẳng định vai trò "cái nôi" của một nền văn hóa lớn ở miền Trung Việt Nam.

Ngôi làng cổ ven biển Gò Cỏ - nơi ký ức sống cùng hiện tại

Gò Cỏ là một làng du lịch cộng đồng thuộc phường Phổ Thạnh, nơi vẫn lưu giữ rõ nét dấu tích Sa Huỳnh và Chăm Pa trong đời sống thường nhật.

Trải nghiệm du lịch Làng Gò Cỏ

Ngôi làng nằm giữa núi và biển, với những con đường đá cổ, gành đá hàng trăm triệu năm tuổi, giếng Chăm Pa cổ và những mái nhà nhỏ nép mình trong gió biển. Không gian nơi đây mang một vẻ đẹp mộc mạc, gần như chưa bị "du lịch hóa".

Du khách có thể đi bộ giữa làng, nghe tiếng sóng vỗ từ xa, tham gia hát bài chòi, hoặc đơn giản là ngồi bên hiên nhà ngư dân, quan sát nhịp sống chậm rãi của một cộng đồng ven biển.

Gò Cỏ từng được dàn cast chương trình "Gia đình Haha" ghé thăm, để lại những dấu ấn nhỏ như chiếc xích đu và các khung hình kỷ niệm - như một cách lưu giữ niềm vui giữa người đến và người ở lại.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 7.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 8.

Chiếc xích đu từ chương trình "Gia đình Ha ha"

Đồng muối Sa Huỳnh - nơi nắng gió kết tinh thành hạt ngọc mặn mòi

Đến Sa Huỳnh mà chưa đứng giữa đồng muối thì coi như chưa chạm vào linh hồn của vùng đất này.

Đồng muối Sa Huỳnh rộng hơn 120ha, hình thành từ thế kỷ XIX, với hơn 100 năm lịch sử liên tục sản xuất. Đây là nơi sinh sống và lao động của hơn 500 diêm dân thuộc các tổ dân phố Tân Diêm, Thạch Đức 1 và Long Thạnh 1.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 9.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 10.

Mỗi năm, nơi đây cung cấp từ 6.000 đến 6.500 tấn muối, nuôi sống nhiều thế hệ cư dân ven biển.

Trong truyền thuyết dân gian, nghề muối được khai mở bởi một người đàn ông họ Ngô từ miền Bắc, được tôn kính như Tổ nghề. Hằng năm, vào rằm tháng 7 âm lịch, người dân vẫn làm lễ cúng để tri ân và cầu mùa màng thuận lợi.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 11.

Trải qua thời Pháp thuộc, nghề muối từng được tổ chức theo mô hình canh tác châu Âu, rồi có lúc thăng trầm, khi "muối đắng" vì mất giá, khi đứng trước nguy cơ mai một.

Bước ngoặt đến vào năm 2011, khi "Muối Sa Huỳnh" được cấp chứng nhận chỉ dẫn địa lý. Từ đó, kỹ thuật sản xuất cải tiến bằng nền bạt và xi măng giúp giảm tạp chất tới 95%, nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm.

Nhưng giá trị lớn nhất của đồng muối không nằm ở kỹ thuật.

Nó nằm ở những con người bắt đầu ngày mới từ 5 giờ sáng, trải nước biển, rắc mồi muối, chờ nắng gắt rút dần nước để lại tinh thể trắng tinh. Sau ba ngày phơi nắng, hạt muối kết tinh thành "giọt mồ hôi của biển".

Những diêm dân nơi đây đã cho chúng tôi trực tiếp trải nghiệm cào muối. Tay chạm vào mặt ruộng, lưng áo ướt đẫm mồ hôi, và họ còn tặng chúng tôi những gói muối trắng mang về như một món quà giản dị.

Có lẽ không nghề nào đúng với câu "làm một ngày ăn cả đời" như nghề muối. Nhưng cũng không nghề nào khiến ta hiểu rõ hơn sự nhọc nhằn của con người trước thiên nhiên như thế.

Mồ hôi ở đồng muối Sa Huỳnh, vì thế, dường như mặn hơn cả vị biển.

Bữa trưa hướng biển

Giữa hành trình đi qua ký ức và đời sống lao động ở Sa Huỳnh, chúng tôi dừng lại tại Sa Huỳnh Resort để ăn trưa.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 13.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 14.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 15.

Một bữa ăn giản dị, không cầu kỳ. Nhưng điều khiến người ta nhớ lại chính là không gian. Từ những ô cửa lớn của nhà hàng, biển hiện ra ngay trước mắt: xanh thẳm, rộng và rất gần. Sóng xô vào bờ cát vàng ươm nắng, hàng phi lao đung đưa trong gió, thi thoảng gió biển ùa vào mang theo vị mặn dịu.

Một ngày tìm về miền ký ức Sa Huỳnh - Ảnh 16.

Biển Sa Huỳnh

Ngồi trong nhà, nhưng cảm giác như đang ngồi rất sát biển. Chỉ cần ngẩng lên là thấy trời và nước gặp nhau ở đường chân trời.

Chạm vào chiều sâu của thời gian

Một ngày ở Sa Huỳnh trôi qua rất nhanh.

Nhưng đó là chuyến đi không chỉ để "check-in" hay tìm kiếm những khung hình đẹp - dù quả thực chỉ cần giơ máy lên đã có ảnh đẹp mang về...

Đó là hành trình để chạm vào chiều sâu của thời gian.

Rời Sa Huỳnh và tiếp tục hành trình, có giác mình vừa đi qua một miền ký ức của dân tộc

Ở nơi ấy có những chiếc mộ chum kể câu chuyện về tổ tiên. Có đầm An Khê - nơi mặt nước phản chiếu bầu trời từ hàng nghìn năm trước. Có Nhà trưng bày Văn hóa Sa Huỳnh - nơi lưu giữ ký ức khảo cổ của một nền văn minh cổ đại. Có làng Gò Cỏ với đời sống cộng đồng. Có đồng muối trắng xóa kết tinh từ nắng gió và mồ hôi. Và có những con người mộc mạc, thân thiện, luôn mở lòng với du khách như người thân phương xa.

Tất cả hòa quyện thành một không gian văn hóa đặc biệt, nơi quá khứ và hiện tại không tách rời nhau.

Rời Sa Huỳnh và tiếp tục hành trình, giữ lại trong tim một miền ký ức của dân tộc. Một miền ký ức vẫn đang sống. Và vẫn đang kể những câu chuyện của hàng nghìn năm lịch sử bằng tiếng gió biển, tiếng sóng và vị mặn của những hạt muối trắng trên vùng đất Sa Huỳnh.

Tin cùng chuyên mục

Biến cao tốc 60 năm tuổi thành công viên nghệ thuật trên cao

Biến cao tốc 60 năm tuổi thành công viên nghệ thuật trên cao

Từ một tuyến đường cao tốc cũ kỹ 60 năm tuổi. Tuyến cao tốc cũ KK hay còn được gọi với cái tên quen thuộc là Tokyo Sky Corridor nằm giữa thủ đô Tokyo, Nhật Bản, đã được hoán cải chức năng thành không gian đi bộ dành cho các sự kiện nghệ thuật công cộng. Đây là một mô hình rất đáng học hỏi ở các nước hiện nay.

Đường Lâm – Vẻ đẹp được lưu giữ của một làng Việt cổ

Đường Lâm – Vẻ đẹp được lưu giữ của một làng Việt cổ

Giữa những đổi thay của đời sống, làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội) vẫn lưu giữ được những dấu tích quý giá của một làng Việt cổ với cổng làng, đình, chùa, giếng nước, đường gạch, tường đá ong và những nếp nhà rêu phong. Không chỉ mang giá trị kiến trúc, lịch sử, Đường Lâm còn là nơi lưu giữ những phong tục, tập quán và nếp sống của người Việt qua nhiều thế hệ.

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 3 - Giữ màu xanh đại ngàn trong phát triển du lịch

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 3 - Giữ màu xanh đại ngàn trong phát triển du lịch

Vườn Quốc gia Ba Vì có sức hút riêng từ cảnh quan thiên nhiên và những trải nghiệm theo mùa, từ sắc vàng hoa dã quỳ, những biển mây trên đỉnh núi đến các điểm tham quan tâm linh giữa không gian rừng xanh. Sức hút ấy mở ra tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, đồng thời đặt ra yêu cầu về một định hướng khai thác hợp lý. Làm thế nào để phát huy giá trị thiên nhiên, đáp ứng nhu cầu trải nghiệm của du khách mà vẫn bảo vệ được hệ sinh thái, gìn giữ cảnh quan? Đây là vấn đề có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển lâu dài của du lịch Ba Vì.

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh - Bài 2: Khai thác giá trị rừng gắn với bảo tồn

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh - Bài 2: Khai thác giá trị rừng gắn với bảo tồn

Sở hữu diện tích rừng rộng lớn, hệ sinh thái đa dạng, khí hậu trong lành và cảnh quan thiên nhiên đặc trưng, Vườn Quốc gia Ba Vì có nhiều lợi thế để phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, với đặc thù của một khu rừng đặc dụng, việc khai thác tiềm năng du lịch phải đặt trong yêu cầu bảo vệ tài nguyên rừng và môi trường sống tự nhiên. Phóng viên Báo Thể thao & Văn hóa trao đổi với ông Nguyễn Phi Hùng, Giám đốc Trung tâm Du lịch Vườn Quốc gia Ba Vì, về định hướng phát triển du lịch sinh thái tại đây.

Lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026 - “Sắc màu Di sản"

Lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026 - “Sắc màu Di sản"

Sáng 17/11, tại phường Hội An, UBND thành phố Đà Nẵng, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch thành phố tổ chức họp báo Lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026 - "Sắc màu Di sản"

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 1 - Sức hút những mùa hoa

Ba Vì - Đánh thức giá trị xanh: Bài 1 - Sức hút những mùa hoa

Mùa hoa dã quỳ cùng trải nghiệm săn mây đang đưa Vườn Quốc gia Ba Vì trở thành điểm hẹn hấp dẫn của du khách, đặc biệt là giới trẻ. Sức hút từ cảnh quan thiên nhiên không chỉ tạo nên những mùa du lịch sôi động, mà còn mở ra tiềm năng phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái gắn với trải nghiệm và khám phá hệ sinh thái rừng.

Vì một miền quê đáng sống: Chén trà trong mây ở Tà Xùa

Vì một miền quê đáng sống: Chén trà trong mây ở Tà Xùa

Giữa rất nhiều điểm đến đang chạy theo những công trình đồ sộ và các sản phẩm du lịch na ná nhau, xã Tà Xùa (Sơn La) lại chinh phục du khách bằng điều tưởng như giản dị nhất: Mây, rừng, trà Shan tuyết và con người.

Du lịch Cáp Nhĩ Tân mùa đông: Khám phá "Paris phương Đông" cùng tour thiết kế riêng cho trải nghiệm chuẩn bản địa của Singla Travel

Du lịch Cáp Nhĩ Tân mùa đông: Khám phá "Paris phương Đông" cùng tour thiết kế riêng cho trải nghiệm chuẩn bản địa của Singla Travel

Khám phá Cáp Nhĩ Tân mùa đông cùng Singla Travel với lịch trình tối ưu, nghỉ dưỡng cao cấp và những góc check-in băng tuyết đẹp như cổ tích

Tin mới nhất

"Quán Nhà Haha": Lan tỏa sức hút văn hóa, du lịch Huế từ những trải nghiệm đời thường

"Quán Nhà Haha": Lan tỏa sức hút văn hóa, du lịch Huế từ những trải nghiệm đời thường

Không chỉ mang đến những khoảnh khắc giải trí và câu chuyện tình cảm giữa các thành viên, tập 5 chương trình "Quán Nhà Haha" còn mở ra hành trình khám phá văn hóa, lịch sử và ẩm thực Huế qua những trải nghiệm gần gũi.

Khai mạc Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026: Kể câu chuyện văn hoá Thủ đô qua tà áo dài

Khai mạc Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội 2026: Kể câu chuyện văn hoá Thủ đô qua tà áo dài

Tối 21/11, tại Bảo tàng Hà Nội, Lễ hội Áo dài Du lịch Hà Nội năm 2026 chính thức khai mạc với chủ đề "Nét đẹp truyền thống – Hơi thở đương đại".

Để du lịch Việt Nam thực sự cất cánh

Để du lịch Việt Nam thực sự cất cánh

Sáng 21/11/2026, tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI đã thông qua Nghị quyết số 59/2026/QH16 về một số cơ chế, chính sách đặc thù phát triển du lịch Việt Nam. Cụ thể hóa định hướng của Nghị quyết số 26-NQ/TW của Bộ Chính trị, quyết sách này mở ra cơ hội tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, huy động nguồn lực và nâng cao sức cạnh tranh của du lịch. Cơ hội đã mở ra, nhưng để du lịch thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, điều quyết định vẫn là hiệu quả tổ chức thực hiện, những giá trị văn hóa được gìn giữ và lợi ích thiết thực của người dân.

Biến cao tốc 60 năm tuổi thành công viên nghệ thuật trên cao

Biến cao tốc 60 năm tuổi thành công viên nghệ thuật trên cao

Từ một tuyến đường cao tốc cũ kỹ 60 năm tuổi. Tuyến cao tốc cũ KK hay còn được gọi với cái tên quen thuộc là Tokyo Sky Corridor nằm giữa thủ đô Tokyo, Nhật Bản, đã được hoán cải chức năng thành không gian đi bộ dành cho các sự kiện nghệ thuật công cộng. Đây là một mô hình rất đáng học hỏi ở các nước hiện nay.

Tuần Văn hóa - Du lịch Quảng Trị: Tiềm năng từ miền di sản và vùng đất lửa

Tuần Văn hóa - Du lịch Quảng Trị: Tiềm năng từ miền di sản và vùng đất lửa

Từ ngày 24 đến 30/11/2026, Tuần Văn hóa - Du lịch Quảng Trị, kỳ I năm 2026 với chủ đề "Rực rỡ miền kỳ quan - Linh thiêng vùng đất lửa" sẽ diễn ra tại nhiều địa điểm trên địa bàn tỉnh.

Sa Pa hút khách du lịch mùa Đông

Sa Pa hút khách du lịch mùa Đông

Với sự đa dạng về hình thái thời tiết, khí hậu, cảnh quan, sản phẩm du lịch..., chuỗi Lễ hội theo mùa tại Lào Cai đã thực sự xóa bỏ tính mùa vụ, giúp các điểm đến tại địa phương sôi động quanh năm và thu hút du khách có lý do quay lại nhiều lần trong năm, mỗi lần là một trải nghiệm khác biệt.

Kết nối tinh hoa ẩm thực, thúc đẩy phát triển du lịch

Kết nối tinh hoa ẩm thực, thúc đẩy phát triển du lịch

Chiều 20/11, tại Trung tâm Văn hóa - Triển lãm thành phố Bắc Ninh, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức khai mạc Liên hoan du lịch ẩm thực Bắc Ninh năm 2026 với chủ đề “Tinh hoa ẩm thực hội tụ - Kết nối du lịch Bắc Ninh”.

Vừa số hóa di sản Suối cá thần, vừa gìn giữ văn hóa Mường cổ

Vừa số hóa di sản Suối cá thần, vừa gìn giữ văn hóa Mường cổ

Trước yêu cầu đổi mới trong quản lý và khai thác du lịch, chính quyền địa phương đang đẩy mạnh số hóa cơ sở dữ liệu di sản, ứng dụng công nghệ vào quản trị điểm đến để gìn giữ trọn vẹn bản sắc văn hóa bản địa và phát triển kinh tế du lịch bền vững.

Đường Lâm – Vẻ đẹp được lưu giữ của một làng Việt cổ

Đường Lâm – Vẻ đẹp được lưu giữ của một làng Việt cổ

Giữa những đổi thay của đời sống, làng cổ Đường Lâm (phường Sơn Tây, thành phố Hà Nội) vẫn lưu giữ được những dấu tích quý giá của một làng Việt cổ với cổng làng, đình, chùa, giếng nước, đường gạch, tường đá ong và những nếp nhà rêu phong. Không chỉ mang giá trị kiến trúc, lịch sử, Đường Lâm còn là nơi lưu giữ những phong tục, tập quán và nếp sống của người Việt qua nhiều thế hệ.

Côn Đảo: Hồi sinh 12 loài san hô cứng, giữ trọn nhịp thở di sản

Côn Đảo: Hồi sinh 12 loài san hô cứng, giữ trọn nhịp thở di sản

Từ ngày 27 đến 29/11/2026, tại Đặc khu Côn Đảo, Sở Văn hóa và Thể thao TP.HCM phối hợp cùng Ban Quản lý Vườn Quốc gia Côn Đảo, UBND Đặc khu Côn Đảo và các đơn vị tổ chức chiến dịch "Vì Biển đảo xanh" với thông điệp "Không rác thải nhựa – San hô hồi sinh".