Từ bao đời nay, ruộng bậc thang không chỉ là nơi canh tác phù hợp với địa hình miền núi, mà còn là biểu tượng sống động cho sự kết tinh giữa con người và thiên nhiên nơi địa đầu Tổ quốc. 

Giữa ngút ngàn non cao Tuyên Quang, mỗi mùa nước đổ lại như một bản tình ca mới được ngân lên, lung linh và huyền ảo. Trong bức tranh chung đầy mê hoặc ấy, Khuổi My - thôn vùng cao của phường Hà Giang 1, tỉnh Tuyên Quang mới, lặng lẽ tỏa sáng, mang vẻ đẹp thuần khiết của đất trời giao hòa, của bàn tay người Dao bền bỉ viết tiếp những mùa vàng trên triền núi.

Khuổi My bước vào mùa nước đổ khoảng cuối tháng 6, đầu tháng 7 hàng năm, khi những cơn mưa đầu mùa mải miết trút xuống rẻo cao. Từng bậc ruộng khô khốc sau mùa Đông dài bắt đầu được "đánh thức", đón dòng nước từ suối nguồn đổ về, loang loáng trên mặt ruộng, lấp lánh như gương dưới nắng chiều. Mặt nước phản chiếu mây trời, phản chiếu cả bóng dáng cần mẫn của người Dao lom khom dẫn nước, đắp bờ, dọn ruộng. Cảnh sắc ấy vừa nên thơ, vừa thấm đẫm hồn quê - một thứ hồn mộc mạc mà sâu sắc, khiến ai chỉ cần bắt gặp một lần cũng đủ vương vấn mãi.

Ruộng bậc thang mùa nước đổ là mùa của những gam màu chuyển động. Nơi cao nhất là màu nâu sẫm của đất mới lật, giữa ruộng là màu bạc óng ánh của nước, nơi thấp thoáng mạ non lại điểm chút xanh non mơn mởn. Cả không gian như một tấm thổ cẩm khổng lồ, dệt nên từ bàn tay và ước vọng của những người làm nông vùng cao. Dưới ánh mặt trời dịu nhẹ, mọi thứ như nhòe đi, tan vào nhau trong một giai điệu của sự sống sinh sôi.

Người Dao ở Khuổi My từ lâu đã gìn giữ và phát triển kỹ thuật canh tác ruộng bậc thang truyền thống, không chỉ như một phương thức sản xuất mà còn như một nếp sống, một phần của bản sắc văn hóa. Họ khéo léo dẫn nước từ khe suối, chia đều vào từng ô ruộng bằng những hệ thống máng dẫn bằng gỗ, bằng tre. Từng thửa ruộng được đắp viền gọn ghẽ, vuông thành sắc cạnh, xếp lớp lên nhau như những nấc thang dẫn lên trời xanh.

Ông Lý Văn Sình (sinh năm 1952, dân tộc Dao), gắn bó cả đời với ruộng bậc thang ở Khuổi My, chia sẻ: "Tổ tiên chúng tôi để lại những thửa ruộng này như báu vật. Mỗi năm đến mùa nước đổ, cả bản lại rộn ràng xuống ruộng, người dắt trâu, người vác cuốc như một lễ hội của đất trời. Khách du lịch đến đây nhiều lắm, họ bảo nơi này đẹp như tranh. Còn với chúng tôi, đó là máu thịt, là cuộc sống, là niềm tự hào".

Không ồn ào, không phô trương, Khuổi My mang trong mình một sức hút lặng lẽ. Du khách đến đây vào mùa nước đổ không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh sắc ngoạn mục mà còn để sống chậm lại, để nghe tiếng nước chảy róc rách từ máng tre, tiếng gà gáy vọng từ lưng núi xa xa, tiếng cười trong trẻo của lũ trẻ vùng cao nô đùa bên suối.

Trong đoàn du khách quốc tế vừa ghé thăm Khuổi My, bà Claire Lambert (đến từ thành phố Lyon, Pháp) cho hay: "Tôi đã đi nhiều nơi ở châu Á, nhưng chưa từng thấy nơi nào có những thửa ruộng uốn lượn đẹp đến vậy. Đất, nước, trời và con người hòa quyện hoàn hảo. Mỗi bức ảnh tôi chụp ở đây đều như một bức tranh. Tôi hy vọng nơi này sẽ được bảo tồn nguyên vẹn và trở thành điểm đến không thể bỏ qua của bất kỳ du khách nào".

Mỗi mùa nước đổ trôi qua, lại một mùa lúa mới hình thành. Từng mầm non mọc lên từ lớp phù sa ấm nước, từng giọt mồ hôi thấm vào lòng đất, rồi vụ mùa tới sẽ đơm bông trĩu hạt, mang lại no đủ cho biết bao gia đình. Nhưng hơn cả lúa gạo, chính những giá trị tinh thần - từ lao động, gắn bó với thiên nhiên đến nếp sống cộng đồng, mới là điều làm nên chiều sâu văn hóa của ruộng bậc thang Khuổi My nói riêng và Hoàng Su Phì nói chung.

Mùa nước đổ ở Khuổi My không chỉ làm đầy ruộng đồng mà còn "làm đầy" lòng người bằng vẻ đẹp, bằng tình người và bằng những điều mộc mạc tưởng chừng đã lùi xa trong nhịp sống hiện đại. Giữa tháng Bảy nồng nàn, hãy thử một lần tìm về nơi ấy để thấy đất trời giao thoa trên mặt nước ruộng bậc thang, để chạm tay vào "hồn cao nguyên", nơi vẻ đẹp mộc mạc và tình người vẫn nguyên vẹn như thuở ban sơ.