Trong bối cảnh hiện đại hóa nông thôn, việc gìn giữ và phát triển các nghề truyền thống không chỉ là nhiệm vụ bảo tồn văn hóa mà còn đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. 

Tại xã Long Điền (TP. Hồ Chí Minh), nghề bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt – những nghề truyền thống lâu đời đang được người dân tiếp tục "giữ lửa", gắn bó và nâng tầm nhờ sự hỗ trợ thiết thực từ chính quyền địa phương và ngành chức năng.

Cuối tháng 6/2025, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) nay thuộc một phần của TP. Hồ Chí Minh đã tổ chức lễ công bố Quyết định đưa nghề thủ công truyền thống nghề bánh tráng An Ngãi và nghề làm bánh hỏi An Nhứt vào danh mục Di sản văn hóa Phi vật thể quốc gia để bảo tồn và giữ gìn.

Gắn bó với nghề làm bánh tráng hơn 40 năm nay, mỗi ngày vợ chồng ông Phan Văn Hên và bà Phan Thị Nhung đã hơn 70 tuổi, ở ấp An Lộc, xã Tam An, huyện Long Đất, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ) nay là xã Long Điền, TP. Hồ Chí Minh vẫn đều đặn tráng hơn 2.000 chiếc bánh, bán cho thương lái ở các chợ trong và ngoài tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu (cũ). Nghề bánh tráng đã theo và nuôi sống gia đình ông gần như cả cuộc đời.

Ông Nguyễn Văn Hên chia sẻ: "Bánh tráng An Ngãi được công nhận làng nghề, bây giờ lại được đưa vào danh mục Di sản văn hóa Phi vật thể quốc gia đó là niềm vinh dự, tự hào của người dân gắn bó cả cuộc đời mình với nghề như tôi. Tôi mong muốn, ngày càng nhận được sự hỗ trợ của nhà nước, cơ quan chức năng tổ chức tập huấn để làng nghề bánh tráng An Ngãi phát triển hơn, vận động người làm nghề vào hợp tác xã để sản xuất ổn định tạo nên thương hiệu hàng hóa, sản xuất có chứng nhận OCOP để sản phẩm có thương hiệu thị trường, từ đó đời sống người dân sẽ khá hơn".

Còn bà Dương Thị Ốm, ngụ cùng xã Long Điền, TP. Hồ Chí Minh, ngày nào 4 giờ sáng bếp của bà đã đỏ lửa để bắt đầu công việc tráng bánh quen thuộc. Với hơn 50 năm gắn bó với nghề, bà Ốm là minh chứng sống động cho sự bền bỉ và tình yêu với nghề truyền thống. Nhờ sự hỗ trợ từ nhà nước, gia đình bà đã được trang bị lò tráng bánh điện, hệ thống mái che, sân phơi, giúp tăng năng suất, giảm sức lao động và đảm bảo chất lượng sản phẩm.

"Từ ngày có lò điện, việc tráng bánh thuận tiện, nhanh hơn và sạch sẽ hơn. Sản phẩm làm ra cũng đều, đẹp, đáp ứng yêu cầu của thị trường", bà Ốm chia sẻ.

Nghề làm bánh tráng An Ngãi là nghề thủ công truyền thống gần 100 năm nay theo hình thức cha truyền con nối. Năm 2013, nghề làm bánh tráng xã An Ngãi đã được UBND tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cũ công nhận là nghề truyền thống. Việc công nhận tạo điều kiện để người dân tiếp cận công nghệ, máy móc, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường. Hiện nay, làng nghề bánh tráng An Ngãi có hơn 130 hộ gia đình tham gia, với nhiều loại bánh tráng đa dạng như bánh tráng nem (lớn, nhỏ), bánh tráng ớt, bánh đa nướng, bánh tráng chuối... Để phát triển hơn nữa, làng nghề đang hướng tới việc ứng dụng khoa học kỹ thuật, cơ giới hóa sản xuất, xây dựng các khu du lịch cộng đồng và đăng ký sản phẩm OCOP….

Nghề làm Bánh hỏi An Nhứt xuất hiện vào khoảng cuối thế kỷ thứ XVII - đầu thế kỷ XVIII, sản xuất theo hình thức cha truyền con nối, từ đó hình thành làng nghề truyền thống. Bánh hỏi An Nhứt có những bí quyết ẩm thực riêng, tạo nên thương hiệu hơn 60 năm qua. Hiện nay, trên địa bàn xã Long Điền có 4 hộ làm bánh hỏi truyền thống. Trong số này, hộ gia đình bà Trần Thị Anh Đào là hộ đã gắn bó 30 năm với nghề. Gia đình bà vừa sản xuất bánh hỏi vừa có quán "Bánh hỏi An Nhứt" tại số 151, ấp An Lạc, xã Long Điền nổi tiếng nhất tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cũ. Được biết đây là nghề được truyền qua các thế hệ của gia đình và bà là thế hệ thứ 3.

"Ban đầu má tôi làm bánh hỏi tươi rồi mang ra chợ Đất Đỏ bán. Sau này, má tôi mở quán bán tại nhà ăn kèm thịt nướng, chả giò. Do vị trí thuận lợi, nằm ngay mặt tiền Quốc lộ 55, nên khách du lịch đến quán khá đông. Ngày thường, quán phục vụ khoảng 200 khách du lịch. Cuối tuần, lượng khách tăng gấp đôi. Nhiều du khách còn xuống tận bếp xem cách làm bánh. Sau khi ăn, khách mua bánh về làm quà. Ngày thường gia đình tôi sản xuất 200kg bánh hỏi, những ngày thứ 7 và chủ nhật thì tăng lên 300kg", bà Đào cho hay.

Bánh tráng An Ngãi và bánh hỏi An Nhứt là hai trong sáu làng nghề, nghề truyền thống đã được UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) công nhận. Nhằm bảo tồn và phát triển những giá trị này, tỉnh đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ về cơ sở hạ tầng, máy móc, thiết bị cho các hộ sản xuất.

Việc ứng dụng công nghệ vào nghề truyền thống là hướng đi đúng đắn. Việc trang bị máy móc hiện đại giúp giảm chi phí, tiết kiệm thời gian, tăng hiệu quả sản xuất, đồng thời vẫn giữ được nét đặc trưng của nghề truyền thống.

Tính đến nay, 30 xã, phường, đặc khu tại khu vực thuộc tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu cũ có hơn 3.400 hộ, cơ sở tham gia hoạt động trong lĩnh vực ngành nghề nông thôn, tạo việc làm cho hơn 11.000 lao động với mức thu nhập trung bình từ 6 – 10 triệu đồng/người/tháng.

Đặc biệt, thời gian qua đã có 6 nghề truyền thống tại khu vực này đã được công nhận, bao gồm: nghề bún Long Kiên, rượu Hòa Long, bánh tráng An Ngãi, bánh hỏi An Nhứt, sản xuất muối Chợ Bến, sản phẩm sò ốc mỹ nghệ. Ngoài ra, cũng đã có 1 làng nghề được công nhận, đó là làng nghề truyền thống bánh tráng An Ngãi, với 130 hộ sản xuất, đóng vai trò quan trọng trong việc giữ gìn giá trị văn hóa và tạo sinh kế cho người dân địa phương.

Việc kết hợp hài hòa giữa gìn giữ giá trị truyền thống và ứng dụng công nghệ hiện đại đang mở ra hướng đi bền vững cho các làng nghề bánh tráng, bánh hỏi tại khu vực Bà Rịa – Vũng Tàu (cũ) nay thuộc TP. Hồ Chí Minh mới. Đây không chỉ là bài toán kinh tế, mà còn là hành trình gìn giữ linh hồn văn hóa của vùng đất giàu truyền thống này.