Du lịch tâm linh không chỉ tạo động lực tăng trưởng cho ngành du lịch mà còn góp phần gìn giữ, lan tỏa các giá trị văn hóa truyền thống của người Việt.

Với 9 ngày nghỉ Tết Nguyên đán và khoảng thời gian lễ hội sau Tết, nhu cầu du Xuân, lễ chùa đầu năm gia tăng mở ra cơ hội bứt phá cho nhiều điểm du lịch tâm linh. Bên cạnh đáp ứng nhu cầu tín ngưỡng, nhiều địa phương, điểm đến luôn chú trọng nâng cấp hạ tầng, tổ chức lễ hội văn minh, đa dạng hóa trải nghiệm, khai thác hành trình mới, tạo điểm nhấn để phù hợp thị hiếu du khách trong nước và từng bước hướng tới thị trường quốc tế.

Nâng cấp dịch vụ, thêm điểm đến mới

Với không gian tâm linh trang nghiêm, cảnh quan núi non hùng vĩ và chiều sâu văn hóa, Yên Tử (Quảng Ninh) từ lâu là điểm du xuân đầu năm thu hút đông đảo du khách. Hệ thống cáp treo, tuyến hành hương cùng các khu dịch vụ được quy hoạch đồng bộ, góp phần giảm ùn tắc trong những ngày cao điểm, phù hợp với cả khách lẻ và đoàn đông.

Yên Tử phát triển hệ thống lưu trú và các chương trình trải nghiệm tìm hiểu Thiền phái Trúc Lâm, khám phá không gian di sản, giúp du khách lưu lại lâu hơn và tiếp cận sâu hơn với giá trị tinh thần của điểm đến. Đặc biệt, sau khi quần thể di tích Yên Tử – Vĩnh Nghiêm – Côn Sơn – Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh Di sản Văn hóa Thế giới, Quảng Ninh tiếp tục đa dạng hóa sản phẩm, kết hợp nghệ thuật biểu diễn và trải nghiệm cộng đồng tạo cho hành trình du xuân Yên Tử không chỉ là hành trình hành hương truyền thống, mà đang được định vị như một sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc.

Tại Ninh Bình, quần thể Bái Đính – Tràng An – Hoa Lư – Tam Chúc tạo thành một hành trình du xuân tổng hợp. Ngoài lễ chùa đầu năm, du khách kết hợp tham quan di sản thế giới Tràng An, tìm hiểu lịch sử Cố đô Hoa Lư, trải nghiệm du thuyền, khám phá sinh thái, nghỉ dưỡng, thưởng thức ẩm thực địa phương. Đặc biệt, cách chùa Bái Đính 3km, Thung Ui là điểm đến du lịch mới, với diện tích khoảng 270ha, sẽ chính thức mở cửa đón khách vào dịp Tết Nguyên đán 2026. Tại đây tập trung nhiều công trình kiến trúc tiêu biểu, nổi bật là Đàn kính Thiên, Đàn kính Địa, Đàn kính Nhân nơi các triều đại phong kiến thực hiện nghi cúng tế quan trọng. Bên cạnh không gian kiến trúc cung đình-tâm linh, Thung Ui còn tái hiện không gian sinh hoạt truyền thống của đồng bào Mường thông qua hệ thống nhà sàn Mường cổ. Ngoài ra, khung cảnh như phim cổ trang tại Thung Ui là điểm hút hút giới trẻ đến check-in. Theo bà Dương Thị Thanh, Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Ninh Bình, mùa Xuân luôn là cao điểm của du lịch tâm linh. Trong quần thể di thích Bái Đính, năm nay du khách có thêm hành trình khám phá Thung Ui. Điểm đến mới không chỉ là chứng tích về cội nguồn dân tộc, gắn với công lao dựng nước của các bậc tiền nhân, mà còn mở ra không gian trải nghiệm mới, góp phần đa dạng hóa sản phẩm và tạo thêm động lực tăng trưởng cho du lịch Ninh Bình trong năm 2026.

Ở Phú Thọ, sản phẩm "Về miền đất Tổ" được làm mới thông qua việc tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian, trình diễn hát Xoan, tái hiện nghi lễ truyền thống gắn với Đền Hùng. Điều này tạo nên không gian Tết đậm bản sắc, giúp du khách cảm nhận sâu sắc hơn ý nghĩa cội nguồn thay vì chỉ tham quan đơn thuần. Trong khi đó, Bắc Ninh đang khai thác lợi thế hệ thống chùa cổ gắn với lễ hội truyền thống để xây dựng các tour chuyên đề về văn hóa Kinh Bắc, tín ngưỡng dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ. Địa phương chú đều trọng công tác tổ chức lễ hội theo hướng văn minh, hạn chế tình trạng chèo kéo, nâng giá dịch vụ, đồng thời tăng cường thuyết minh, hướng dẫn nhằm nâng cao chất lượng phục vụ.

Ở khu vực phía Nam, Tây Ninh là một ví dụ thành công của sự kết hợp giữa tâm linh và công nghệ dịch vụ hiện đại. Quần thể du lịch Núi Bà Đen không chỉ là điểm hành hương đầu năm mà còn là điểm ngắm cảnh, trải nghiệm văn hóa, nghệ thuật. Hệ thống cáp treo hiện đại, các hoạt động biểu diễn nghệ thuật dịp Tết, không gian check-in được thiết kế bài bản đã giúp điểm đến này thu hút đông đảo du khách trong nước và quốc tế.

Sức hấp dẫn của các điểm đến này nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa giá trị tâm linh, cảnh quan thiên nhiên và chiều sâu di sản. Theo đánh giá của Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Việt Nam Vũ Thế Bình, du lịch tâm linh là dòng sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của Việt Nam có nhiều tiềm năng để khai thác, phát triển, mang đến những sản phẩm đặc trưng cho các địa phương. Nhiều khu du lịch tâm linh hiện nay đã đầu tư đồng bộ hệ thống nghỉ dưỡng, khách sạn, nhà hàng và các dịch vụ đi kèm, tạo điều kiện thuận lợi cho du khách, từ đó nâng tầm trải nghiệm hành hương theo hướng văn minh, hiện đại hơn. Du lịch tâm linh khi được đầu tư khai thác tốt, sẽ góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị văn hóa, mang đến công việc cho người dân bản địa, tạo động lực cho phát triển kinh tế du lịch bền vững.

Khai thác hiệu quả tiềm năng du lịch tâm linh

Thống kê sơ bộ, Việt Nam có khoảng 50.700 cơ sở tín ngưỡng và 8.000 lễ hội, phần lớn đều gắn với hoạt động tín ngưỡng, tôn giáo. Những con số này cho thấy tiềm năng phát triển du lịch tâm linh ở Việt Nam là rất lớn. Du lịch tâm linh không chỉ giúp du khách khám phá chiều sâu văn hóa, tín ngưỡng truyền thống mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho nhiều địa phương.

Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả và bền vững tiềm năng này, theo ông Phạm Hải Quỳnh, Viện trưởng Viện Phát triển du lịch châu Á, chính quyền địa phương, doanh nghiệp đầu tư cần có chiến lược tổng thể phát triển hệ thống điểm đến tâm linh. Trước hết, cần phải xây dựng các quy định rõ ràng về bảo tồn di sản văn hóa, lịch sử gắn với các địa điểm tâm linh; đồng thời tổ chức khảo sát, đánh giá định kỳ nhằm bảo đảm giá trị nguyên gốc của di tích. Bên cạnh đó, cần chú trọng đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên có kiến thức chuyên sâu về văn hóa, tín ngưỡng để truyền tải đúng và đủ giá trị của điểm đến tới du khách. Ngoài yếu tố bảo tồn và nhân lực, hạ tầng giao thông, cơ sở lưu trú, dịch vụ ăn uống tại khu vực xung quanh các điểm tâm linh cũng cần được nâng cấp đồng bộ nhằm nâng cao chất lượng trải nghiệm. Đồng thời, cần đẩy mạnh công tác tuyên truyền, giáo dục về văn hóa và giá trị của du lịch tâm linh thông qua các phương tiện truyền thông và trong hệ thống trường học, góp phần hình thành nhận thức đúng đắn và thái độ ứng xử văn minh đối với loại hình du lịch đặc thù này.

Với đặc trưng ít chịu tác động của thời tiết và không mang tính thời vụ rõ rệt, có khả năng thu hút du khách quanh năm, ông Vũ Văn Tuyên, Giám đốc Công ty du lịch Travelogy đánh giá, du lịch tâm linh là loại hình giàu tiềm năng phát triển, đặc biệt tại những địa phương sở hữu bề dày giá trị văn hóa, tín ngưỡng. Là một "nốt trầm sâu lắng" trong nhiều hành trình du lịch, các điểm đến tâm linh cần được chú trọng đầu tư bài bản, từ bảo tồn, tôn tạo hệ thống di tích, xây dựng lễ hội mang dấu ấn riêng đến hoàn thiện hạ tầng và dịch vụ đi kèm. Chỉ khi được phát triển đồng bộ, loại hình này mới có thể góp phần tạo dựng thương hiệu du lịch đặc sắc, bền vững cho từng địa phương.

Trong xu hướng du khách tìm kiếm sự cân bằng, hồi phục, chữa lành và làm phong phú đời sống tinh thần, du lịch tâm linh khi kết hợp với nghỉ dưỡng, sinh thái hoặc trải nghiệm văn hóa sẽ làm đa dạng hành trình và gia tăng chiều sâu trải nghiệm cho du khách. Do vậy, du lịch tâm linh nếu được đầu tư bài bản, gắn với bảo tồn giá trị văn hóa, lịch sử sẽ tạo ra lợi ích kinh tế, xã hội bền vững. Không chỉ hấp dẫn thị trường nội địa, du lịch tâm linh có thể trở thành dòng sản phẩm đặc thù quảng bá hình ảnh Việt Nam, thu hút khách quốc tế khám phá chiều sâu văn hóa dân tộc, góp phần cùng ngành du lịch hoàn thành mục tiêu đón 25 triệu lượt khách quốc tế, 150 triệu lượt khách nội địa và đạt tổng thu khoảng 1,1 triệu tỷ đồng trong năm 2026.