Là ngành kinh tế gắn liền với tài nguyên thiên nhiên, văn hóa và các điều kiện thời tiết, khí hậu, hoạt động du lịch ở nhiều địa phương đang đối mặt với nhiều khó khăn, thậm chí đe dọa sự tồn tại của một số khu du lịch do các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng biến đổi khí hậu. 

* Định hướng phát triển bền vững

Đồng bằng sông Cửu Long là một trong những đồng bằng châu thổ dễ bị tổn thương nhất thế giới bởi những tác động tiêu cực từ biến đổi khí hậu. Điều này đặt ra vấn đề khai thác tài nguyên gắn với bảo tồn, thích ứng với biến đổi khí hậu để du lịch phát triển theo định hướng xanh, bền vững. Phóng viên TTXVN phản ánh nội dung này trong hai bài viết chủ đề: "Du lịch xanh Đồng bằng sông Cửu Long thích ứng biến đổi khí hậu".

Phát triển các sản phẩm du lịch xanh, đặt trọng tâm vào bảo vệ môi trường và tài nguyên văn hóa là định hướng phát triển bền vững của ngành Du lịch để thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu. Các sản phẩm du lịch khai thác theo định hướng này cũng góp phần tối ưu hóa trải nghiệm của du khách, thể hiện sự thân thiện với môi trường, nâng cao hình ảnh điểm đến, trách nhiệm của cả đơn vị khai thác dịch vụ du lịch và du khách đối với môi trường, tài nguyên thiên nhiên, văn hóa địa phương.

Theo Phó Cục trưởng Cục Du lịch Quốc gia Việt Nam Phan Linh Chi, Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 đã xác định rõ ưu tiên hàng đầu là phát triển du lịch xanh dựa trên nền tảng tăng trưởng bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu và bảo vệ di sản.

Với quan điểm phát triển du lịch bền vững, sáng tạo, trên nền tảng tăng trưởng xanh, tối đa hóa đóng góp của du lịch cho các mục tiêu phát triển bền vững; bảo vệ môi trường, ứng phó linh hoạt và hiệu quả với rủi ro, biến đổi khí hậu, Quy hoạch hệ thống du lịch Việt Nam thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã nêu: Đồng bằng sông Cửu Long là một trong sáu vùng du lịch của cả nước. Vùng tập trung phát triển các sản phẩm du lịch trên cơ sở khai thác thế mạnh từ hệ sinh thái sông nước, cảnh quan thiên nhiên, tài nguyên du lịch biển, đảo, di tích lịch sử văn hóa cùng các giá trị văn hóa truyền thống đa dạng. Vùng ưu tiên phát triển các sản phẩm mang đặc trưng riêng như: Du lịch sông nước miệt vườn; tìm hiểu di sản văn hóa; du lịch nghỉ dưỡng biển, đảo, vui chơi giải trí; đồng thời tăng cường liên kết khai thác tài nguyên du lịch, tận dụng lợi thế về kết cấu hạ tầng theo các cụm và liên kết với các vùng trong nước hay các nước bạn theo các hành lang du lịch hợp lý.

Hiện nay, sau sắp xếp địa giới hành chính, Đồng bằng sông Cửu Long gồm các tỉnh, thành phố: Cần Thơ, An Giang, Cà Mau, Vĩnh Long và Đồng Tháp. Theo lãnh đạo UBND tỉnh Vĩnh Long, ở lĩnh vực du lịch, với tài nguyên đa dạng từ miệt vườn, sông nước cho tới vùng biển, Vĩnh Long tiếp tục mục tiêu phát triển các sản phẩm du lịch theo định hướng xanh, thân thiện môi trường, cân bằng, hài hòa giữa bảo tồn và khai thác các tài nguyên thiên nhiên, văn hóa. Tỉnh phấn đấu đến năm 2030, thu hút đầu tư phát triển một số dự án trọng tâm như: Dự án Khu nghỉ dưỡng khu vực cồn Cái Gà, dự án Trung tâm điều phối Làng Văn hóa Du lịch - Trạm dừng chân K26; dự án Làng Văn hóa - Du lịch Khmer và Khu Văn hóa - Du lịch nghỉ dưỡng Ao Bà Om, thể hiện rõ chiến lược khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên và văn hóa từ thế mạnh đặc thù, bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu.

Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Vĩnh Long Lâm Hữu Phúc cho biết: Vĩnh Long sau hợp nhất có đa dạng sản phẩm du lịch xanh, đậm bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc, từ tài nguyên sông nước miệt vườn, các cồn, cù lao cho đến vùng biển, văn hóa lịch sử, làng nghề, ẩm thực… Tuy nhiên, tỉnh cũng là một trong những địa phương chịu nhiều tác động từ biến đổi khí hậu, nước biển dâng, xâm nhập mặn. Thích ứng linh hoạt, Vĩnh Long tập trung phát triển các sản phẩm du lịch thân thiện môi trường, tôn vinh văn hóa bản địa, tạo nhiều sinh kế cho cộng đồng. Thống kê 7 tháng của năm 2025, du lịch Vĩnh Long đón trên 5,8 triệu lượt du khách, đạt hơn 63% kế hoạch cả năm, trong đó hầu hết du khách chọn đến Vĩnh Long là đến với các điểm du lịch sinh thái, homestay miệt vườn, làng nghề, cù lao, cồn, các điểm du lịch văn hóa, tham quan du lịch biển, di tích, thể hiện sự quan tâm đón nhận của du khách với các sản phẩm du lịch theo định hướng phát triển xanh, bảo tồn và phát huy giá trị của các tài nguyên du lịch.

Thành phố Cần Thơ sau sáp nhập cũng là địa phương hội tụ nhiều sản phẩm du lịch xanh từ hệ thống sông rạch, biển, các vùng chuyên canh lúa, cây ăn trái, nuôi thủy sản, đời sống văn hóa, tạo nên chuỗi trải nghiệm đậm chất miền Tây Nam Bộ cho du khách.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Cần Thơ Nguyễn Văn Bảy khẳng định, đơn vị rà soát các tài nguyên, sản phẩm du lịch, tiếp tục tham mưu lãnh đạo thành phố có những cơ chế hỗ trợ, tạo nhiều thuận lợi các khu, điểm du lịch có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, các dự án hoạt động du lịch gắn với bảo vệ môi trường, bảo tồn hệ sinh thái rừng, biển, sông nước, đậm nét văn hóa, qua đó thể hiện định hướng phát triển du lịch xanh, bền vững.

* Phát triển có trách nhiệm

Đồng bằng sông Cửu Long với sự phát triển đa dạng của những sản phẩm du lịch từ du lịch miệt vườn, văn hóa lịch sử đến sinh thái sông, biển, hai đảo đang tạo sức hút với nhiều du khách. Các mô hình du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng không chỉ đưa du khách khám phá các đặc trưng sinh thái của vùng, mà còn giáo dục ý thức tôn trọng, bảo tồn hệ động, thực vật trong môi trường tự nhiên, thể hiện phát triển du lịch có trách nhiệm, đồng thời thích nghi với những tác động của biến đổi khí hậu.

Tiến sĩ Nguyễn Văn Chất (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh) và cộng sự nêu dẫn chứng: Mô hình du lịch có trách nhiệm, thích ứng biến đổi khí hậu khá tiêu biểu ở Đồng bằng sông Cửu Long là mô hình du lịch cộng đồng Cồn Chim (xã Hòa Minh, tỉnh Vĩnh Long). Cồn Chim được bao bọc bởi dòng sông Cổ Chiên, xung quanh có những rặng bần, hàng dừa nước xanh mát. Người dân ở đây trân trọng, bảo vệ từng cây bần, gốc dừa, bởi họ hiểu, nếu không gìn giữ môi trường, sinh thái, những tác động từ biến đổi khí hậu và thời tiết cực đoan như hạn mặn, xói lở sẽ ngày một trầm trọng, ảnh hưởng đến cảnh quan, đời sống sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp ở địa phương. Người dân trên cồn thích nghi, thuận theo tự nhiên để có những mô hình canh tác lúa - tôm phù hợp, đồng thời giới thiệu đến du khách vẻ đẹp bình dị của quê hương, nét văn hóa đặc sắc để phát triển du lịch mang tính thích ứng, thân thiện môi trường. Các hộ làm du lịch cũng được hướng dẫn sử dụng nhiều sản phẩm thân thiện với môi trường, hạn chế tối đa các sản phẩm từ nhựa như túi nylon, ống hút nhựa, ưu tiên như dùng cây sậy làm ống hút, dùng lá dừa đan giỏ đựng rác, dùng lá chuối để lót chén, đũa, trang trí ở các món ăn... Đầu năm 2025, tại Diễn đàn Du lịch ASEAN 2025 ở Malaysia, điểm du lịch cộng đồng Cồn Chim đã được vinh danh Giải thưởng Du lịch ASEAN năm 2025, hạng mục du lịch cộng đồng.

Một điểm du lịch cũng thể hiện định hướng phát triển du lịch xanh, thân thiện môi trường, góp phần thích ứng biến đổi khí hậu là du lịch cộng đồng ở làng hoa Sa Đéc (phường Sa Đéc, tỉnh Đồng Tháp).

Ông Trần Thanh Hùng, Chủ nhiệm Hội quán "Cùng nhau làm du lịch" ở làng hoa Sa Đéc chia sẻ: "Là địa phương chuyên trồng và cung ứng các sản phẩm hoa, cây kiểng, chúng tôi hiểu bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu để sản xuất bền vững là yêu cầu sống còn giúp nghề tồn tại và phát triển".

Các cấp chính quyền đã đầu tư, hoàn thành cắm mốc hành lang bảo vệ nguồn nước trên địa bàn, công trình đê bao được đầu tư, nâng cấp tránh triều cường, bảo vệ nguồn nước, nâng cấp chống ngập nhiều tuyến đường, tạo thuận lợi cho nghề trồng hoa, kiểng phát triển. Hiện, người dân Sa Đéc cung ứng ra thị trường trên 2.000 chủng loại hoa, kiểng khác nhau, trở thành một trong những vựa hoa kiểng lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long. Kết hợp sản xuất nông nghiệp, nghề trồng hoa, kiểng truyền thống với phát triển, kinh doanh dịch vụ du lịch, ẩm thực, ưu trú, người dân làng hoa lấy vốn quý văn hóa, cảnh quan, môi trường, nghề truyền thống làm nền tảng tạo ra giá trị về kinh tế, khai thác sản phẩm du lịch xanh gắn bảo vệ môi trường, đón mỗi năm khoảng gần 800.000 lượt du khách.

* Nắm bắt cơ hội, hóa giải thách thức

Phát triển du lịch xanh là xu hướng tất yếu trong bối cảnh biến đổi khí hậu. Với tài nguyên thiên nhiên đa dạng và tiềm năng du lịch phong phú, du lịch xanh không chỉ là cơ hội để các địa phương Đồng bằng sông Cửu Long hóa giải những thách thức từ biến đổi khí hậu, mà còn nâng tầm du lịch, phát triển bền vững ngành kinh tế tổng hợp này.

Đề cập về tác động từ biến đổi khí hậu tới phát triển du lịch Đồng bằng sông Cửu Long, Tiến sĩ Đoàn Mạnh Cương (Trường Đại học Nguyễn Tất Thành) cho rằng, biến đổi khí hậu và thiên tai là một trong những thách thức đối với du lịch xanh nước ta, trong đó có Đồng bằng sông Cửu Long. Tình trạng nước biển dâng, xâm nhập mặn và thời tiết cực đoan ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều điểm du lịch. Theo báo cáo của Bộ Tài nguyên và Môi trường (cũ) nay là Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tại Đồng bằng sông Cửu Long, xâm nhập mặn và sụt lún đất làm giảm khoảng 30% diện tích đất canh tác, rừng ngập mặn trong vòng 10 năm trở lại đây, ảnh hưởng đến các tour du lịch sinh thái...

Đồng quan điểm, Tiến sĩ Phan Công Khanh (nguyên Giám đốc Học viện Chính trị khu vực IV, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh) cũng cho rằng: Đồng bằng sông Cửu Long Tây có nhiều sản phẩm du lịch đặc sắc mà ít nơi có được như tài nguyên sông nước, đồng ruộng, vườn cây, chợ nổi, rừng ngập nước, biển, đảo... Tuy nhiên, lợi thế của đồng bằng nhiều thời điểm bị đe dọa bởi biến đổi khí hậu, nước biển dâng. Một số nhà vườn, ruộng lúa ở các địa phương từng "điêu đứng", thiệt hại vì đợt hạn hán nặng nề năm 2019. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu và một số yếu tố khác cũng khiến nguồn nước suy giảm, giảm phù sa từ thượng nguồn sông Mekong.

Tỉnh Cà Mau, một địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long, có ba mặt giáp biển, địa hình thấp, hệ thống sông ngòi dày đặc, thường xuyên chịu ảnh hưởng của triều cường, sóng lớn, nước biển dâng, đặc biệt là biến đổi khí hậu và hạn hán kéo dài. Thống kê của ngành chức năng tỉnh Cà Mau cho thấy, tỉnh có tới hơn 460 km bờ sông bị sạt lở, gần 84 km bờ biển đang tiếp tục sạt lở với các mức độ khác nhau, ảnh hưởng đến hạ tầng thiết yếu, phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau, tỉnh có tiềm năng rất lớn để phát triển du lịch, nhất là du lịch sinh thái, với nhiều điểm đến nổi bật như Vườn quốc gia Mũi Cà Mau, Vườn quốc gia U Minh Hạ, khu bảo vệ cảnh quan cụm đảo Hòn Khoai, Hòn Đá Bạc, bãi biển Khai Long... Tỉnh có khoảng 70% điểm du lịch đang hoạt động kết hợp giữa du lịch sinh thái và du lịch cộng đồng, đưa du khách tham quan phong cảnh, trải nghiệm cuộc sống người dân địa phương. Song, các hoạt động gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn, ngập ngọt rất dễ bị ảnh hưởng bởi các điều kiện thời tiết hay tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu như xâm nhập mặn, mưa bão, triều cường hay hạn hán, sạt lở... Nhiều cơ sở hạ tầng phục vụ phát triển du lịch, các di tích cũng bị ảnh hưởng, xuống cấp nhanh hơn do tác động của biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan.

* Giải pháp đặc thù

Theo Tiến sĩ Đoàn Mạnh Cương, du lịch xanh không chỉ là xu hướng tất yếu mà còn là chiến lược quan trọng để phát triển bền vững, tận dụng tiềm năng thiên nhiên và văn hóa phong phú trong bối cảnh biến đổi khí hậu và áp lực từ đô thị hóa ngày càng tăng. Thúc đẩy du lịch xanh, các địa phương cần triển khai giải pháp đồng bộ, từ nâng cấp hạ tầng, nâng cao nhận thức đến những cơ chế hỗ trợ và ứng phó với biến đổi khí hậu. Từng địa phương cần ưu tiên đầu tư các phương tiện giao thông thân thiện môi trường, giảm thiểu khí thải carbon và ô nhiễm tại các điểm du lịch.

Tại Đồng bằng sông Cửu Long, nơi xâm nhập mặn thường xảy ra, Tiến sĩ Đoàn Mạnh Cương cho rằng chính quyền có thể đầu tư trồng rừng chắn sóng hoặc nghiên cứu, xây dựng các khu du lịch nổi, học tập từ Hà Lan với hệ thống nhà nổi tại Amsterdam. Cùng với đó, cơ quan quản lý cần khuyến khích các khách sạn, homestay áp dụng các tiêu chuẩn tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu chất thải. Một giải pháp quan trọng nữa là các địa phương, doanh nghiệp xây dựng, phát triển nhiều tour du lịch thích ứng với biến đổi khí hậu, kết hợp tham quan với các hoạt động trồng rừng ngập mặn, thả giống thủy sản tại các vùng nước, góp phần phục hồi, tái tạo và phát triển các hệ sinh thái, gìn giữ môi trường.

Với góc nhìn từ thành phố Cần Thơ, quan tâm vấn đề bảo vệ tài nguyên du lịch là các di tích lịch sử, văn hóa trong bối cảnh biến đổi khí hậu, Thạc sĩ Đinh Thị Chinh (Đại học Cần Thơ) đề xuất, biến đổi khí hậu đang gây những thách thức nghiêm trọng, đe dọa đến sự bền vững của các công trình lịch sử, văn hóa tại địa phương. Việc bảo tồn các di sản văn hóa vật thể trước tác động của biến đổi khí hậu tại Cần Thơ là nhiệm vụ cấp thiết, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, cộng đồng và các chuyên gia, không chỉ để bảo vệ các di sản cho thế hệ tương lai, mà còn góp phần phát triển du lịch bền vững, giữ vững bản sắc văn hóa địa phương trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.

Theo Thạc sĩ Đinh Thị Chinh, một trong các giải pháp phù hợp là có thể xem xét đầu tư lắp đặt các trạm quan trắc tự động tại các di tích quan trọng, tập trung ở những khu vực chịu nhiều tác động của biến đổi khí hậu như bến Ninh Kiều, chùa Ông, nhà cổ Bình Thủy. Các trạm này sẽ theo dõi liên tục các thông số môi trường như nhiệt độ, độ ẩm, mực nước, chất lượng không khí. Dữ liệu thu thập được truyền về trung tâm xử lý thông tin trong thời gian thực, cho phép phản ứng nhanh chóng khi có dấu hiệu bất thường. Cùng đó, việc áp dụng công nghệ tiên tiến như viễn thám, mô hình hóa 3D và một số công nghệ mới khác sẽ góp phần nâng cao khả năng đánh giá, dự báo tác động của biến đổi khí hậu, từ đó việc ra quyết định bảo tồn được kịp thời, hiệu quả.

Đóng góp thiết thực phát triển du lịch xanh gắn bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, đại diện Công ty Cổ phần Du lịch Vietravel cho biết, trong các tour, tuyến đưa du khách về Đồng bằng sông Cửu Long nói riêng, các vùng du lịch trong nước và quốc tế nói chung, doanh nghiệp ưu tiên chọn và giới thiệu đến du khách các hoạt động, trải nghiệm gắn bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu, khám phá văn hóa bản địa. Năm 2025, doanh nghiệp này đã phát động Chiến dịch "Giữ cánh sếu - Giữ triệu màu xanh", với mục tiêu hỗ trợ công tác bảo vệ loài sếu đầu đỏ - một loài chim quý hiếm của hệ sinh thái đất ngập nước tại Việt Nam, đặc biệt là tại Vườn quốc gia Tràm Chim (tỉnh Đồng Tháp). Theo đó, du khách đến với các địa điểm tiêu biểu của Đồng Tháp (địa phương thuộc Đồng bằng sông Cửu Long) như: Vườn Quốc gia Tràm Chim - nơi được mệnh danh là "lá phổi xanh vùng Đồng Tháp Mười"; khu du lịch sinh thái Mỹ Phước Thành; khu di tích Xẻo Quýt - nơi lưu giữ các câu chuyện của một giai đoạn lịch sử kháng chiến, trải nghiệm làm tranh từ vỏ cây tràm - một hoạt động kết hợp giữa văn hóa, nghệ thuật và bảo vệ tài nguyên bản địa. Đồng thời, Vietravel cũng hỗ trợ kinh phí lắp đặt hệ thống lọc nước chuyên dụng, tạo nguồn nước sạch cho sếu uống, hỗ trợ phục hồi hệ sinh thái bản địa với các loài thực vật như cỏ lác, cỏ năng, tái thiết môi trường sống tự nhiên của loài sếu đầu đỏ ở vùng đất ngập nước Đồng Tháp Mười.