Thị trường du lịch thời gian gần đây ghi nhận nhiều biến động đáng chú ý, phản ánh rõ sự thay đổi nhu cầu của du khách ở cả phân khúc nội địa lẫn quốc tế. Trong bối cảnh chi phí tăng cao, tâm lý thận trọng gia tăng, các xu hướng như du lịch gần, tự túc và trải nghiệm bản địa ngày càng chiếm ưu thế.

Ưu tiên hành trình ngắn, linh hoạt

Theo ghi nhận từ các doanh nghiệp lữ hành, tại thị trường nội địa, du khách có xu hướng ưu tiên các hành trình ngắn ngày, điểm đến gần và thuận tiện di chuyển bằng phương tiện cá nhân. Chị Nguyễn Thu Phương, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Indochina Pride Travel cho biết, xu hướng nổi bật của khách nội địa là lựa chọn các điểm đến gần. Các hành trình ngắn ngày từ Hà Nội tới những địa phương lân cận như Hòa Bình, Mộc Châu, Ninh Bình, Quảng Ninh… đang được ưa chuộng. Nguyên nhân chính là do giá vé máy bay tăng cao, khiến nhiều gia đình cân nhắc, cắt giảm chi phí. Thay vì các chuyến đi xa, du khách ưu tiên những điểm đến có thể di chuyển bằng ô tô, vừa tiết kiệm vừa chủ động về thời gian.

Không chỉ thay đổi về điểm đến, cách thức tổ chức chuyến đi cũng có sự dịch chuyển rõ rệt. Theo bà Trịnh Thu Hường, Giám đốc Công ty Trách nhiệm hữu hạn HappySmiles Vietnam Travel, ngày càng nhiều khách trong nước lựa chọn hình thức du lịch tự túc, tự lái xe và đặt dịch vụ trực tuyến, thay vì mua tour trọn gói từ các công ty lữ hành. Các điểm đến quen thuộc như Phú Quốc, Nha Trang vẫn duy trì sức hút, song phần lớn du khách lựa chọn tự thiết kế hành trình, thậm chí thực hiện các chuyến đi dài ngày xuyên Việt. Trong khi đó, với nhóm khách đi theo tour, xu hướng du lịch nước ngoài lại có chiều hướng gia tăng.

Đại diện doanh nghiệp cho biết, với một số phân khúc khách hàng, chi phí du lịch nước ngoài hiện nay được đánh giá là hợp lý, thậm chí cạnh tranh hơn so với du lịch nội địa. Ở phân khúc trung bình, các điểm đến gần như Trung Quốc, Thái Lan được ưa chuộng nhờ mức giá vừa phải, trong khi nhóm khách có khả năng chi trả cao tiếp tục lựa chọn các thị trường xa như châu Âu, Australia.

Tuy nhiên, hoạt động du lịch quốc tế cũng chịu tác động không nhỏ từ các yếu tố bên ngoài. Chi phí vận hành tăng do giá nhiên liệu, cùng với những bất ổn địa chính trị tại một số khu vực trên thế giới đã ảnh hưởng đến tâm lý du khách. Căng thẳng tại Trung Đông khiến nhiều đường bay bị hạn chế, buộc doanh nghiệp phải điều chỉnh hoặc hủy hoàn toàn một số hành trình, đặc biệt là các tour đến khu vực này.

Ở chiều ngược lại, lĩnh vực du lịch đón khách quốc tế (inbound) cũng đang đối mặt với nhiều khó khăn. Bà Trịnh Thu Hường cho biết, lượng khách quốc tế đến Việt Nam giảm so với cùng kỳ năm trước, do hạn chế chuyến bay và tâm lý e ngại rủi ro. Đặc biệt, với các thị trường châu Á vốn có xu hướng đặt dịch vụ ngắn hạn, mức sụt giảm thể hiện rõ khi lượng yêu cầu đặt tour  đến công ty giảm đáng kể.

Du lịch trải nghiệm, sáng tạo lên ngôi

Tuy nhiên, trong bức tranh nhiều thách thức, du lịch trải nghiệm, du lịch sáng tạo lại nổi lên như một điểm sáng. Theo các doanh nghiệp, thay vì lựa chọn các tuyến điểm truyền thống như Hà Nội, Hạ Long, Ninh Bình hay Sa Pa, khách quốc tế đang có xu hướng tìm đến những địa bàn mới tại Đông Bắc, Tây Bắc như Hà Giang, Cao Bằng, Bắc Kạn, Lào Cai, Điện Biên, hoặc các hành trình khám phá tại miền Trung như Quảng Bình.

Các sản phẩm du lịch mang tính phiêu lưu, khám phá, gắn với trải nghiệm bản địa ngày càng được ưa chuộng, dần thay thế các tour nghỉ dưỡng thuần túy. Xu hướng này phản ánh nhu cầu tìm kiếm trải nghiệm sâu sắc, khác biệt và mang tính cá nhân hóa cao hơn của du khách.

Không chỉ hấp dẫn khách quốc tế, du lịch sáng tạo cũng đang thu hút mạnh thị trường nội địa, đặc biệt là các gia đình có trẻ nhỏ. Nhiều phụ huynh sẵn sàng chi trả cho các hoạt động giúp trẻ tìm hiểu văn hóa, rèn luyện kỹ năng thông qua trải nghiệm thực tế như làm bánh, dệt thổ cẩm, tham gia sinh hoạt cộng đồng.

Đáng chú ý, các mô hình du lịch sáng tạo gắn với bản sắc địa phương đang ngày càng phát triển. Anh Nguyễn Công Tĩnh, chủ một homestay ở Mộc Châu chia sẻ, du khách rất thích tham gia các hoạt động như vẽ sáp ong, giã bánh dày, gói bánh truyền thống, học làm giấy hoặc thu hoạch nông sản như mận, cam. Những hoạt động này mang lại giá trị khác biệt, đồng thời giúp họ "chạm" vào đời sống văn hóa địa phương, thay vì chỉ tham quan đơn thuần. Đây cũng là yếu tố đặc biệt hấp dẫn đối với khách quốc tế, khi mang lại những trải nghiệm khác biệt hoàn toàn so với văn hóa tại quốc gia họ.

Theo các chuyên gia, thời gian gần đây, du lịch thế giới đang chứng kiến sự chuyển dịch rõ nét từ mô hình truyền thống sang mô hình du lịch sáng tạo, trong đó trải nghiệm của du khách, sự tham gia của cộng đồng địa phương và tính độc đáo của điểm đến trở thành những yếu tố cốt lõi. Tại Việt Nam, xu hướng này cũng đang dần trở thành tất yếu trong bối cảnh ngành du lịch cần đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao chất lượng dịch vụ để tăng sức cạnh tranh. Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2030 cũng nhấn mạnh mục tiêu phát triển du lịch theo hướng bền vững, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo tồn di sản văn hóa, gìn giữ môi trường và nâng cao đời sống của người dân địa phương.

Theo Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trung Lương (Liên chi hội Đào tạo Du lịch Việt Nam), chính hoạt động kết nối, tương tác với cộng đồng địa phương trong khám phá, trải nghiệm văn hóa bản địa cũng như học hỏi và phát huy khả năng sáng tạo của chính bản thân đã tạo nên sự hấp dẫn đặc biệt của loại hình "du lịch sáng tạo".

Du khách có được những trải nghiệm đầy đủ nhất về văn hóa địa phương bằng cách kết nối với cộng đồng, tham gia trực tiếp vào các hoạt động giáo dục, sáng tác nghệ thuật, tạo ra các sản phẩm thủ công mỹ nghệ hoặc tham dự các hoạt động biểu diễn văn hóa, văn nghệ cùng người dân địa phương. Điều này sẽ góp phần kéo dài ngày lưu trú, tăng chi tiêu trung bình của khách; tạo thêm cơ hội việc làm, tăng thu thu nhập cho cộng đồng, trực tiếp là người dân, hộ gia đình.

Phó giáo sư, Tiến sĩ Phạm Trung Lương cho rằng, một trong những hạn chế của du lịch Việt Nam, đặc biệt là ở khu vực phía Bắc đó là "tính mùa vụ". "Du lịch sáng tạo" là loại hình du lịch mà hoạt động không bị phụ thuộc vào yếu tố mùa vụ. Du khách tham gia vào hoạt động có thể đến và tương tác với với cộng đồng địa phương để học hỏi kinh nghiệm, trải nghiệm bản sắc văn hóa vào bất cứ thời điểm nào. Chính vì vậy phát triển "du lịch sáng tạo" sẽ làm giảm được ảnh hưởng của "tính mùa" trong hoạt động du lịch.

Sau hơn 30 năm phát triển, du lịch Việt Nam đạt nhiều thành tựu nhưng vẫn đối mặt với hạn chế về hiệu quả, mức chi tiêu của khách và tỷ lệ khách quay lại. Du lịch sáng tạo được xem là một hướng đi tiềm năng, góp phần khắc phục những tồn tại này.

Một số chuyên gia nhận định, trong bối cảnh chi phí du lịch gia tăng và thị trường còn nhiều biến động, ngành du lịch cần linh hoạt điều chỉnh sản phẩm, đẩy mạnh các dòng sản phẩm trải nghiệm, cá nhân hóa để thích ứng với nhu cầu mới. Xu hướng kết hợp giữa nghỉ dưỡng và khám phá văn hóa bản địa được dự báo sẽ tiếp tục phát triển mạnh trong thời gian tới. Đây không chỉ là hướng đi phù hợp với thị hiếu du khách mà còn góp phần khai thác hiệu quả tài nguyên du lịch tại các địa phương, giữ gìn bản sắc văn hóa, đồng thời tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư.