Còn 2 ngày nữa mới tới ngày "mở cổng trời", nhưng ngay trong những ngày đầu xuân Bính Ngọ 2026, hàng vạn người dân và du khách đã hành hương về Khu Di tích lịch sử – Danh lam thắng cảnh quốc gia Địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm Núi Nưa, Đền Nưa, Am Tiên) để du xuân và cầu mong những điều tốt đẹp trong năm mới.

Ngày mùng 9 tháng Giêng hằng năm, chính quyền các xã Tân Ninh, Trung Chính và Mậu Lâm (tỉnh Thanh Hóa) sẽ tổ chức khai hội Đền Nưa - Am Tiên, đồng thời tổ chức nghi lễ cúng trời đất hay còn gọi là lễ “mở cổng trời” tại vị trí huyệt đạo thiêng trên đỉnh núi Nưa. Trong những ngày nghỉ Tết Nguyên đán Bính Ngọ, lượng khách đến khu Di tích lịch sử – Danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm Núi Nưa, Đền Nưa, Am Tiên) tăng đột biến với 18.000 lượt khách đến dâng hương, vãn cảnh.

* Những đổi thay ở vùng đất thiêng

Sáng 23/2 (tức mùng 7 tháng Giêng năm Bính Ngọ), ngay từ sáng sớm, dù thời tiết se lạnh và có mưa nhưng dòng người đổ về Đền Nưa - Am Tiên mỗi lúc mỗi đông. Dường như ai cũng muốn tìm về cõi thiêng để cầu mong sức khỏe, may mắn, bình an, một năm mưa thuận gió hòa, mọi sự thuận lợi. Ghi nhận tại khu vực đền chính, khu vực huyệt đạo thiêng, giếng tiên và các di tích phụ cận, hoạt động dâng hương, chiêm bái của người dân và du khách diễn ra thành kính, trật tự, không có cảnh chen lấn.

Ông Trịnh Hữu Anh, Phó Giám đốc Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa cho biết, ngay sau khi tiếp nhận bàn giao quyền quản lý trực tiếp, toàn diện Di tích lịch sử - Danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (cuối tháng 12/2025), Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã tổ chức lại không gian di tích, chỉnh trang cảnh quan cũng như sắp xếp lại hoạt động vận chuyển du khách và dịch vụ. Toàn bộ các ki-ốt, quán ăn và lều lán tạm bợ gây mất mỹ quan trước đây được tháo dỡ hoàn toàn, chấm dứt tình trạng tự phát, manh mún không có sự quản lý chặt chẽ và không phù hợp với tính chất di tích, thay vào đó là không gian thoáng đãng, đảm bảo tính trang nghiêm của di tích tâm linh trọng điểm của tỉnh Thanh Hóa, góp phần phục vụ tốt nhu cầu tham quan, sinh hoạt văn hóa, tâm linh, tín ngưỡng của nhân dân.

Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã xây dựng và ban hành phương án tổ chức lễ hội, kinh doanh dịch vụ, trông giữ phương tiện, an ninh trật tự phục vụ khách tham quan dịp Tết Nguyên đán và lễ hội năm 2026 một cách đồng bộ, phù hợp thực tế.

Tại khu vực dưới chân núi Nưa (cách khu vực Am Tiên 1km) 25 ki-ốt kinh doanh dịch vụ tạm được lắp đặt tập trung để bán đồ lưu niệm, sản phẩm văn hóa truyền thống, hương hoa, lễ vật, nước uống, đồ ăn nhanh (đảm bảo an toàn thực phẩm)..., phục vụ nhân dân và du khách. Các ki-ốt được thiết kế lắp ghép, dễ tháo dỡ, thuận tiện cho việc hoàn trả mặt bằng sau khi kết thúc lễ hội, đảm bảo mỹ quan và trật tự.

Để giải quyết bài toán ùn tắc giao thông, nỗi lo thường trực mỗi dịp đầu Xuân, Ban Quản lý di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa đã phối hợp với xã Tân Ninh quy hoạch 2 bãi trông giữ xe tập trung và phương tiện đón - trả khách tham quan từ chân núi Nưa lên Am Tiên (và ngược lại). Đặc biệt, quy định nghiêm cấm ô tô cá nhân lên đỉnh Am Tiên giúp giải tỏa áp lực giao thông trên tuyến đường bê tông dốc đứng. Thay vào đó, đội ngũ xe trung chuyển được quản lý chặt chẽ về số lượng hành khách và an toàn kỹ thuật, phòng cháy, chữa cháy, cứu hộ cứu nạn, đảm bảo hành trình vãn cảnh của du khách diễn ra thuận lợi, an toàn.

Anh Trần Thanh Nghĩa, du khách đến từ phường Hạc Thành, tỉnh Thanh Hóa cho biết: "Gần chục năm nay, cứ mỗi dịp đầu Xuân, năm nào tôi cũng cùng gia đình đến Am Tiên để vãn cảnh cũng như cầu mong những điều tốt đẹp trong năm mới. Năm nay, tôi thật sự bất ngờ trước những thay đổi tích cực ở Am Tiên. Từ khuôn viên, cảnh quan đến không gian thờ tự, mọi hạng mục đều được chỉnh trang, tu bổ. Các hàng quán hoạt động sai quy định ngay cổng vào di tích đã được dẹp bỏ, khiến Am Tiên trở nên khang trang, sạch đẹp, tôn nghiêm, phục vụ tốt nhu cầu tham quan, sinh hoạt văn hóa, tâm linh, tín ngưỡng. Tuy nhiên, do lượng khách quá đông nên thời gian chờ đợi xe trung chuyển vẫn kéo dài. Việc chờ đợi quá lâu khiến trẻ nhỏ và nhiều người cao tuổi khá mệt. Đề nghị Ban Quản lý tiếp tục nghiên cứu các giải pháp nhằm hạn chế tình trạng ùn ứ, quá tải tại khu vực bán vé và chờ đợi xe trung chuyển để du khách và nhân dân có những trải nghiệm thú vị khi về với Am Tiên".

Với diện mạo mới, sự đầu tư đồng bộ về hạ tầng, công nghệ và con người, Khu di tích quốc gia Am Tiên không chỉ bảo tồn giá trị lịch sử gắn với Bà Triệu mà còn từng bước xây dựng hình ảnh điểm đến tâm linh văn hóa an toàn, văn minh.

* Tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di tích

Di tích lịch sử - Danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu nằm trên địa bàn các xã Tân Ninh, Trung Chính và Mậu Lâm (tỉnh Thanh Hóa), gắn với cuộc khởi nghĩa của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh năm 248, biểu tượng cho tinh thần quật cường, khát vọng độc lập của dân tộc Việt Nam.

Theo truyền thuyết và thần tích, Bà Triệu - Triệu Thị Trinh là người ở quận Cửu Chân thuộc địa phận xã Định Công, huyện Yên Định (cũ), nay là xã Định Hòa, tỉnh Thanh Hóa. Năm 248, quan lại nhà Ngô tàn ác, khiến nhân dân khổ sở, Bà Triệu đã cùng với anh trai Triệu Quốc Đạt dấy binh khởi nghĩa. Vùng Núi Nưa - Triệu Sơn được Bà Triệu chọn làm căn cứ cho cuộc khởi nghĩa chống quân Ngô. Nơi đây từng là địa điểm Bà Triệu cùng nghĩa sĩ mài gươm, luyện võ, dấy binh khởi nghĩa chống ách đô hộ của quân Ngô. Cuộc khởi nghĩa sau đó tuy đã thất bại, nữ tướng phải tuẫn tiết ở núi Tùng (thuộc xã Triệu Lộc, tỉnh Thanh Hóa) nhưng câu nói của bà: “Tôi muốn cưỡi cơn gió mạnh, đạp luồng sóng dữ, chém cá kình ở Biển Đông, đánh đuổi giặc Ngô giành lại giang sơn, cởi ách nô lệ, chứ không chịu khom lưng làm tỳ thiếp người ta” vẫn còn lưu truyền mãi. Sau khi Bà Triệu mất, nhân dân trong vùng đã lập đền thờ Bà tại quần thể Di tích Núi Nưa - Đền Nưa - Am Tiên.

Đây là địa danh có ý nghĩa về văn hóa, lịch sử, giàu tiềm năng du lịch, được UBND tỉnh Thanh Hóa quy hoạch bảo tồn và phát huy giá trị di tích gắn với phát triển du lịch. Ngày 27/3/2009, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã ký Quyết định số 1215/QĐ BVH-TT-DL công nhận Di tích lịch sử văn hóa và Danh lam thắng cảnh Núi Nưa địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm Núi Nưa, Đền Nưa và Am Tiên).

Đầu tháng 1/2026, UBND tỉnh Thanh Hóa đã ban hành Kế hoạch quản lý toàn diện, bảo vệ, khai thác và phát huy giá trị Di tích lịch sử - Danh lam thắng cảnh quốc gia địa điểm khởi nghĩa Bà Triệu (gồm Đền Nưa, núi Nưa, Am Tiên). Theo đó, tỉnh Thanh Hóa sẽ rà soát quy hoạch, nghiên cứu, đề xuất lập dự án đầu tư tôn tạo, bảo tồn và phát huy giá trị di tích theo hướng hiệu quả, khả thi, đúng quy định; trong đó, chú trọng bảo tồn tối đa, phục dựng nguyên trạng các công trình kiến trúc tâm linh; kiên quyết xóa bỏ các công trình xây dựng trái phép, không phù hợp với cảnh quan tổng thể cũng như có phương án phục hồi, bảo vệ và khai thác hiệu quả các hiện vật, tượng cổ, hạn chế nguy cơ hư hại.

Tập đoàn Sun Group đang triển khai Dự án Quần thể du lịch tâm linh và di tích lịch sử Am Tiên với tên gọi "Huyền tích Am Tiên - Legend of Am Tiên" tại khu vực núi Nưa, thuộc quần thể danh thắng đền Nưa – Am Tiên. Nơi đây cùng với núi Bà Đen (Tây Ninh) và núi Đá Chông (Ba Vì, Hà Nội) được ghi nhận là một trong ba huyệt đạo thiêng của nước Việt Nam, nơi khí thiêng hội tụ, trời đất giao hòa. Toàn bộ dự án Huyền tích Am Tiên sẽ được hoàn thiện trong khoảng thời gian từ năm 2027-2030, trong đó dự kiến sẽ đưa tuyến cáp treo vào vận hành vào năm 2027, kỳ vọng tạo ra một sản phẩm du lịch mới, độc đáo, hấp dẫn, tăng cường khả năng cạnh tranh của du lịch Thanh Hóa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, xã hội địa phương.