Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được UNESCO công nhận là Công viên địa chất toàn cầu vào tháng 7/2020. Công viên có diện tích 4.760 km2, trải rộng suốt địa giới 22 xã, phường phía Tây của tỉnh Lâm Đồng. 

Hiện, UBND tỉnh đang chỉ đạo các cơ quan chức năng hoàn thiện quy chế quản lý công viên phù hợp với tình hình thực tế, vừa bảo tồn di sản địa chất, lại không làm ảnh hưởng đến phát triển kinh tế bền vững trên địa bàn.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng, việc ban hành quy chế nhằm hoàn thiện cơ sở pháp lý, tạo khung quản lý đồng bộ giữa các cấp, ngành, địa phương và cộng đồng; khắc phục tình trạng chồng chéo, thiếu nhất quán trong công tác quản lý hiện nay. Đồng thời, việc ban hành quy chế nhằm tăng cường bảo vệ tài nguyên địa chất, môi trường, bảo tồn các giá trị cảnh quan, đa dạng sinh học và văn hóa truyền thống trong vùng Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông; tạo nền tảng cho phát triển bền vững, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, thúc đẩy sinh kế cộng đồng và mở rộng hợp tác quốc tế.

Đây là yêu cầu cần thiết để đáp ứng các tiêu chí của UNESCO trong việc duy trì danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, đặc biệt trong các kỳ tái thẩm định. Qua phối hợp đến nay, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh đã nhận được 39 ý kiến góp ý của đơn vị; trong đó 10 đơn vị có ý kiến góp ý, 29 đơn vị thống nhất với nội dung Dự thảo quy chế quản lý, bảo vệ và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông.

Nội dung quy chế quy định không gian công viên được tổ chức thành các vùng với chức năng khác nhau, bao gồm: Vùng di sản (vùng lõi) là các khu vực nằm trong ranh giới công viên, nơi tập trung các điểm di sản địa chất, di sản văn hóa, di sản thiên nhiên và đa dạng sinh học tiêu biểu; được khoanh định để bảo vệ theo quy định của pháp luật về di sản văn hóa, bảo vệ môi trường, đa dạng sinh học và các quy định pháp luật có liên quan.

Vùng đệm là các khu vực bao quanh hoặc có liên kết chức năng với vùng di sản; được xác định nhằm bảo vệ, hỗ trợ vùng di sản và hạn chế các tác động tiêu cực từ bên ngoài. Vùng phát triển bền vững là khu vực còn lại trong phạm vi công viên ngoài vùng di sản và vùng đệm; là không gian tổ chức các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội theo hướng bền vững, phù hợp quy hoạch và quy định của pháp luật, bảo đảm không gây tác động tiêu cực đến di sản, môi trường và cảnh quan.

Theo đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Xây dựng, diện tích tổng thể của công viên quá rộng; đồng thời nằm hoàn toàn trên vùng quy hoạch khoáng sản bô-xít của địa phương. Nếu xây dựng quy chế thiếu phù hợp với thực tế, toàn bộ hoạt động khai thác khoáng sản, xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động phát triển kinh tế bền vững của khu vực sẽ bị "tê liệt".

Tại buổi làm việc với các đơn vị liên quan chiều 13/4, ông Đinh Văn Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng nhấn mạnh, việc xây dựng quy chế phải bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu bảo tồn và khai thác, phát huy giá trị di sản. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cần nghiên cứu, học tập kinh nghiệm từ các mô hình hiệu quả trong và ngoài nước để vận dụng phù hợp vào thực tiễn địa phương; góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn.

Lãnh đạo UBND tỉnh Lâm Đồng yêu cầu, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch chủ trì, phối hợp với các sở, ngành, đơn vị, địa phương liên quan tiếp thu đầy đủ các ý kiến góp ý, hoàn thiện dự thảo quy chế bảo đảm đúng quy định, chặt chẽ về nội dung và chuẩn xác về thuật ngữ; rà soát kỹ phạm vi điều chỉnh, đánh giá đầy đủ tác động khi ban hành quy chế; tăng cường phối hợp với các địa phương trong việc phân định ranh giới, khoanh vùng các khu vực thuộc công viên địa chất.

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông là công viên địa chất toàn cầu duy nhất tại khu vực Tây Nguyên. Bản sắc riêng của công viên là cấu trúc địa chất bazan hình thành từ quá trình phun trào của hệ thống núi lửa cổ xưa, với hệ thống 5 miệng núi lửa, bao gồm cả núi lửa âm và núi lửa dương. Điểm nhấn là hệ thống 50 hang động dung nham được tạo ra bên trong núi lửa Chư B'Luk, có tổng chiều dài hơn 10.000m. Tại đây, các nhà khoa học đã tìm ra những di chỉ khảo cổ của người tiền sử ở trong hang động núi lửa, trong đó có 1 bộ di cốt người tiền sử cách đây 6.000 - 7.000 năm. Đây là điểm đặc biệt, có giá trị toàn cầu về khảo cổ học, thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu, du khách trong nước và quốc tế…