Tại Hòa Bình, dân tộc Mường chiếm hơn 60% dân số, cùng đồng bào các dân tộc khác tạo nên một nền văn hóa đa dạng với những nét riêng biệt về bản sắc. Trong đó, các lễ hội mùa Xuân mang đậm tín ngưỡng dân gian của mỗi dân tộc là tài sản vô giá cần được bảo tồn, gìn giữ, đồng thời là tiềm năng, lợi thế thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch của địa phương.

Những lễ hội tiêu biểu

Vào mùa Xuân, nhiều địa phương ở Hòa Bình tổ chức lễ hội truyền thống, thu hút sự quan tâm đông đảo của nhân dân và du khách. Các lễ hội như: Khai hạ, Chùa Tiên, Đình Kênh của dân tộc Mường thể hiện sự kết nối của cộng đồng, tinh thần đoàn kết. Thông qua đó, người dân gửi gắm ước nguyện về năm mới với nhiều sức khỏe cho bản thân, ấm no, hạnh phúc, bình yên cho bản làng.

Trong lễ hội, các phần lễ được tổ chức rất trang trọng và linh thiêng. Người Mường thường thờ những vị thần, thánh, có thể là thần đất, thần nước, tổ tiên hoặc người có công lao dựng làng, dựng mường…

Lễ hội Khai hạ hay còn gọi là lễ xuống đồng, lễ mở cửa rừng là lễ hội lớn, tiêu biểu nhất của cộng đồng người Mường, nét sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng không thể thiếu trong những ngày đầu năm mới. Đây cũng là dịp để đồng bào 4 vùng mường là Mường Bi (Tân Lạc), Mường Vang (Lạc Sơn) Mường Thàng (Cao Phong), Mường Động (Kim Bôi) thể hiện lòng biết ơn đến các vị thần là người có công lập đất, lập mường cùng nền sản xuất nông nghiệp lúa nước, mang nhiều dấu ấn của nền văn minh Việt cổ. Đồng thời, người dân cũng thực hiện nghi thức xuống đồng cấy cày bắt đầu một mùa vụ mới.

Từ nhiều năm nay, đền chúa Thác Bờ (Hòa Bình) luôn được xem là địa điểm du lịch văn hóa tâm linh nổi tiếng của khu vực Tây Bắc, đồng thời là địa điểm du lịch sinh thái giữa lòng hồ Hòa Bình, phong cảnh non nước hữu tình, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài tỉnh về chiêm bái, vãn cảnh dịp đầu Xuân.

Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hòa Bình, hằng năm, lễ hội đền Thác Bờ diễn ra từ mùng 2 tháng Giêng đến hết tháng 3 âm lịch. Đầu năm 2025 có những ngày, điểm du lịch này đón hơn 4.000 du khách.

Hai xã Hang Kia và Pà Cò, huyện Mai Châu là nơi sinh sống của cộng đồng người Mông. Gầu tào là lễ hội văn hóa đặc trưng diễn ra hằng năm, mang đậm tính dân gian, tín ngưỡng truyền thống lâu đời đồng bào. Ngoài ra còn có lễ hội Xên Mường của dân tộc Thái được tổ chức hằng năm tại xã Chiềng Châu - nơi được coi là thủ phủ, điểm phát tích của người Thái.

Bà Bùi Kim Phúc, Trưởng phòng Quản lý Văn hóa, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hòa Bình cho biết, lễ hội mùa Xuân của đồng bào các dân tộc đã góp phần gìn giữ, phát huy bản sắc văn hóa, tăng cường quảng bá, giới thiệu lịch sử, tiềm năng du lịch đến du khách.

Cơ hội phát triển

Ngoài các lễ hội tiêu biểu kể trên, Hòa Bình vẫn còn lưu giữ nhiều lễ hội dân gian truyền thống độc đáo khác như: Chùa Tiên (Lạc Thủy), Cơm đe (Yên Thủy), đình Cổi xã Vũ Bình (Lạc Sơn), đình Ngòi (thành phố Hòa Bình), Tết nhảy của dân tộc Dao (Đà Bắc)...

Chị Sùng Y Múa, chủ homestay Y Múa tại xã Hang Kia cho biết, trong thời gian diễn ra Lễ hội Gầu tào, tất cả phòng lưu trú tại hai cơ sở homestay của gia đình chị đều được du khách đặt hết trước đó cả tháng. Các điểm lưu trú của xã hang Kia, Pà Cò lúc nào cũng hết phòng trống. Chị Múa mong muốn, tỉnh đầu tư nhiều hơn nữa về hạ tầng giao thông, lưu trú, các khu du lịch chất lượng nhằm góp phần nâng cao thu nhập người dân và phát triển kinh tế của tỉnh.

Lần đầu tiên tham dự Lễ hội Gầu tào của dân tộc Mông tại xã Pà Cò, chị Phạm Anh Thơ (du khách đến từ Thanh Hóa_ chia sẻ: “Tại lễ hội, tôi được trải nghiệm ném pao, đánh tu lu, đi cà kheo, học thổi khèn Mông... Tôi thực sự ấn tượng với những cô gái Mông xinh đẹp trong trang phục dân tộc rực rỡ sắc màu cùng tiếng khèn, tiếng leng keng của những chiếc vòng bạc. Đây là một kỷ niệm mùa Xuân thú vị, chắc chắn gia đình tôi sẽ quay trở lại vào mùa Xuân năm sau”.

Tháng 1/2025, dự án tuyến cáp treo Hương Bình với chiều dài toàn tuyến gần 3km, tổng mức đầu tư khoảng 1.700 tỷ đồng đã khánh thành, kết nối các vùng du lịch của chùa Hương (huyện Mỹ Đức, thành phố Hà Nội) với chùa Tiên (huyện Lạc Thủy) và chùa Tam Chúc (Hà Nam). Đây là điều kiện thuận lợi để du khách thưởng lãm trọn vẹn cảnh quan của các địa danh nổi tiếng của 3 địa phương.

Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hòa Bình Quách Thị Kiều cho biết, chính quyền tỉnh cùng các sở, ngành đang nỗ lực bảo tồn, gìn giữ toàn vẹn giá trị lịch sử, văn hóa của những lễ hội mùa Xuân, gắn với du lịch, góp phần phát triển kinh tế, xã hội.

Năm 2025, ngành Du lịch Hòa Bình sẽ nâng cao nhận thức cộng đồng về văn hóa trong phát triển kinh tế - xã hội, hướng đến xây dựng một nền văn hóa tiên tiến, giàu bản sắc, hòa nhập quốc tế, giữ vững tinh hoa dân tộc.

Dịp Tết Ất Tỵ, đã có trên 250.000 lượt khách đến tham quan, lưu trú tại các khu, điểm du lịch của Hòa Bình, với gần 6.000 lượt khách quốc tế và trên 244.200 lượt khách nội địa, tăng 25% so với cùng kỳ năm 2024. Tổng thu từ du lịch đạt 132 tỷ đồng, tăng 11,8% so với cùng kỳ.