Chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 - 60 km, Vườn Quốc gia Ba Vì và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam từ lâu đã là những điểm đến nổi tiếng của vùng đất phía Tây. Một nơi được ví như "lá phổi xanh" của Thủ đô, một nơi là "ngôi nhà chung" của 54 dân tộc anh em. Khi chính thức thuộc quyền quản lý của Hà Nội, hai thiết chế này đã mở rộng không gian phát triển của thành phố và tạo nên một quần thể sinh thái - văn hóa đặc biệt hiếm có.

Chạm vào "kho báu xanh" giữa núi Ba Vì

Chỉ mất hơn một giờ di chuyển từ trung tâm Hà Nội, du khách đã có thể bước vào một thế giới hoàn toàn khác – nơi những cánh rừng nguyên sinh phủ xanh các sườn núi, mây trắng bảng lảng trên đỉnh cao và bầu không khí mát lành khiến người ta có cảm giác như đang ở một miền nghỉ dưỡng xa xôi. Đó là Vườn Quốc gia Ba Vì, một trong những khu rừng đặc dụng quan trọng nhất miền Bắc và cũng được xem là "lá phổi xanh" của vùng Thủ đô.

Trải rộng trên diện tích hơn 10.000 ha, Vườn Quốc gia Ba Vì nằm trên dãy núi Ba Vì huyền thoại với ba đỉnh núi nổi tiếng: đỉnh Vua cao 1.296 m, đỉnh Tản Viên cao 1.227 m và đỉnh Ngọc Hoa cao 1.131 m. Nơi đây sở hữu hệ sinh thái đa dạng với hàng nghìn loài thực vật, hàng trăm loài động vật, trong đó nhiều loài quý hiếm được ghi trong Sách đỏ Việt Nam. Khí hậu mát mẻ quanh năm, nhiệt độ luôn thấp hơn khu vực nội thành Hà Nội từ vài độ C, khiến Ba Vì trở thành điểm đến lý tưởng để nghỉ ngơi, tránh nóng và hòa mình vào thiên nhiên.

Nhưng sức hấp dẫn của Ba Vì không chỉ đến từ màu xanh của núi rừng.

Con đường uốn lượn dẫn lên núi, phủ bóng những hàng cây cổ thụ, từ lâu đã trở thành một trong những cung đường đẹp nhất vùng ngoại thành Hà Nội. Càng lên cao, không gian càng mờ ảo trong sương, tạo cảm giác như bước vào một thước phim cổ tích. Ẩn mình giữa rừng già là những biệt thự Pháp cổ hàng trăm năm tuổi, phủ kín rêu phong, những bức tường đá nhuốm màu thời gian hay nhà thờ cổ Ba Vì với vẻ đẹp vừa huyền bí vừa lãng mạn, trở thành địa điểm yêu thích của những người đam mê nhiếp ảnh và khám phá.

Không gian tâm linh của núi Ba Vì cũng mang đậm dấu ấn văn hóa Việt. Từ đền Hạ, đền Trung đến đền Thượng trên đỉnh Tản Viên đều gắn với truyền thuyết Sơn Tinh – vị thần đứng đầu "Tứ bất tử" trong tín ngưỡng dân gian. Trên đỉnh núi cao, đền thờ Chủ tịch Hồ Chí Minh nằm uy nghi giữa rừng xanh, tạo nên sự giao hòa đặc biệt giữa thiên nhiên và chiều sâu lịch sử, văn hóa.

Dưới chân núi, những điểm đến như Thiên Sơn - Suối Ngà, Ao Vua hay nhà kính xương rồng với hơn 1.200 loài xương rồng quý hiếm mang đến nhiều trải nghiệm độc đáo. Những khoảng đồi cỏ rộng, rừng thông xanh mướt cũng là địa điểm lý tưởng để cắm trại, dã ngoại vào dịp cuối tuần.

Mỗi mùa, Ba Vì lại khoác lên mình một vẻ đẹp khác nhau. Mùa xuân là màu xanh non của cây cỏ. Mùa hè, tiết trời dịu mát khiến nơi đây trở thành "máy điều hòa tự nhiên" của Thủ đô. Cuối thu, đầu đông, sắc vàng của hoa dã quỳ nở rộ dọc các triền núi biến Ba Vì thành một trong những điểm ngắm hoa đẹp nhất miền Bắc.

Có lẽ bởi vậy mà nhiều người vẫn trìu mến gọi Ba Vì là "Đà Lạt của Hà Nội" – nơi thiên nhiên, lịch sử và những huyền thoại dân gian hòa quyện trong một không gian thanh bình hiếm có. Và giờ đây, khi chính thức trở thành một phần của Hà Nội, "kho báu xanh" ấy không chỉ là điểm đến hấp dẫn của du khách mà còn được kỳ vọng trở thành hạt nhân của không gian phát triển sinh thái phía Tây Thủ đô trong tương lai.

Đi một ngày, gặp cả 54 dân tộc Việt Nam

Nếu Vườn Quốc gia Ba Vì là món quà của thiên nhiên dành cho vùng đất phía Tây Hà Nội, thì Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam ở Đồng Mô, Sơn Tây lại giống như một hành trình xuyên Việt thu nhỏ, nơi chỉ trong một ngày, du khách có thể chạm đến những sắc màu văn hóa đặc sắc của cộng đồng 54 dân tộc anh em.

Nằm cách trung tâm Hà Nội khoảng 40 km, quần thể rộng hơn 1.500 ha này được xây dựng với sứ mệnh bảo tồn, gìn giữ và lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc Việt Nam. Giữa không gian hồ Đồng Mô thơ mộng và những triền đồi xanh mát, từng nếp nhà, từng công trình kiến trúc được phục dựng theo đúng nguyên mẫu như mang cả đất nước thu nhỏ về giữa lòng Thủ đô.

Từ những ngôi nhà rông cao vút của đồng bào Tây Nguyên, nhà dài Ê Đê, nhà sàn của người Tày, Thái, Mường đến tháp Chăm, chùa Khmer hay những mái trình tường đặc trưng của người Mông…, mỗi công trình đều chứa đựng câu chuyện về lịch sử, phong tục và lối sống của từng cộng đồng dân tộc. Khu làng dân tộc rộng gần 200 ha được chia thành nhiều cụm theo vùng miền, tái hiện chân thực không gian sinh hoạt của đồng bào từ miền núi phía Bắc, Tây Nguyên đến Nam Bộ.

Điều làm nên nét độc đáo của nơi đây nhiều hơn những công trình kiến trúc. Khác với một bảo tàng thông thường, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam được ví như một "bảo tàng sống", bởi nhiều nghệ nhân, già làng và đồng bào các dân tộc vẫn thường xuyên sinh sống, biểu diễn và giới thiệu văn hóa truyền thống tại đây. Du khách vừa được ngắm nhìn vừa có cơ hội trực tiếp trò chuyện với những người gìn giữ di sản, nghe tiếng đàn tính của người Tày, tiếng khèn Mông ngân vang giữa núi đồi hay hòa vào âm thanh cồng chiêng Tây Nguyên rộn rã.

Vào những dịp lễ, Tết hay các sự kiện văn hóa thường niên, không gian nơi đây trở nên đặc biệt sôi động với hàng loạt hoạt động tái hiện lễ hội truyền thống như lễ cầu mưa của người Cor, lễ dâng y Kathina của đồng bào Khmer, chợ phiên vùng cao, các điệu múa xòe Tây Bắc, nhảy sạp, ném còn, đi cà kheo hay tiếng trống, tiếng chiêng vang vọng từ những ngôi nhà rông Tây Nguyên. Những giá trị văn hóa không nằm yên sau lớp kính trưng bày mà hiện diện sống động trong đời sống thường ngày.

Một trong những trải nghiệm hấp dẫn nhất là khám phá văn hóa ẩm thực. Chỉ trong một chuyến đi, du khách có thể thưởng thức xôi ngũ sắc, khâu nhục, thịt trâu gác bếp của đồng bào vùng cao, những món ăn đặc trưng của người Chăm, người Khmer hay các loại rau rừng, bánh truyền thống được chính đồng bào chế biến.

Bao quanh quần thể là mặt nước rộng lớn của hồ Đồng Mô cùng những khoảng xanh yên bình, tạo nên không gian nghỉ dưỡng, dã ngoại lý tưởng cho các gia đình và du khách vào dịp cuối tuần. Không quá ồn ào, hiện đại, nơi đây mang đến cảm giác thư thái và sự kết nối với những giá trị cội nguồn.

Có lẽ vì thế mà nhiều người gọi Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam là "Việt Nam thu nhỏ giữa lòng Hà Nội". Và giờ đây, khi chính thức thuộc quyền quản lý của Thủ đô, "ngôi nhà chung" của 54 dân tộc chính là điểm đến du lịch hấp dẫn, được kỳ vọng trở thành trung tâm bảo tồn, quảng bá bản sắc văn hóa dân tộc, góp phần tạo nên không gian phát triển văn hóa đặc sắc ở phía Tây Hà Nội trong tương lai.

Một hành trình, hai trải nghiệm độc đáo

Hiếm nơi nào ở Việt Nam mà chỉ trong một chuyến đi ngắn, du khách có thể buổi sáng đi giữa rừng nguyên sinh, chạm tay vào những tầng mây trên đỉnh Tản Viên, hít căng lồng ngực bầu không khí trong lành của "lá phổi xanh" Ba Vì, rồi chiều lại hòa mình vào tiếng cồng chiêng Tây Nguyên, ghé thăm những ngôi nhà sàn của người Tày, Mường, Dao, nghe tiếng khèn Mông hay ngắm những ngọn tháp Chăm giữa không gian hồ Đồng Mô thơ mộng.

Sự hiện diện của Vườn Quốc gia Ba Vì và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã tạo nên một quần thể sinh thái - văn hóa đặc biệt hiếm có, nơi thiên nhiên, lịch sử và bản sắc dân tộc giao hòa trong cùng một không gian. Chỉ cách trung tâm Hà Nội khoảng một giờ di chuyển, du khách có thể trải nghiệm gần như trọn vẹn những giá trị đặc sắc nhất của đất nước: từ rừng già, núi thiêng, những dấu tích kiến trúc Pháp cổ đến đời sống văn hóa phong phú của cộng đồng 54 dân tộc anh em.

Điều đặc biệt hơn cả là hai địa chỉ này vừa chính thức được chuyển giao về UBND thành phố Hà Nội quản lý. Sự kiện là một thay đổi về mặt hành chính, mở ra một chương mới trong việc khai thác, bảo tồn và phát huy những giá trị đặc biệt của vùng đất phía Tây Thủ đô.

Trong nhiều năm qua, Hà Nội vẫn được biết đến với chiều sâu văn hiến, hệ thống di tích dày đặc và không gian đô thị đang phát triển mạnh mẽ. Tuy nhiên, việc tiếp nhận Vườn Quốc gia Ba Vì và Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam đã bổ sung thêm hai mảnh ghép quan trọng, giúp mở rộng không gian phát triển của Thủ đô theo hướng sinh thái, văn hóa và bền vững.

Ba Vì với hệ sinh thái đa dạng, khí hậu trong lành và những giá trị lịch sử - tâm linh đặc sắc được kỳ vọng trở thành trung tâm của kinh tế xanh, du lịch nghỉ dưỡng và bảo tồn thiên nhiên. Trong khi đó, Làng Văn hóa - Du lịch các dân tộc Việt Nam vừa là điểm đến du lịch mà còn là không gian lưu giữ, trình diễn và lan tỏa bản sắc văn hóa của cộng đồng 54 dân tộc, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa - một trong những trụ cột tăng trưởng mới mà Hà Nội đang hướng tới.

Đặt cạnh nhau trên bản đồ, hai thiết chế này cùng hồ Đồng Mô, Thành cổ Sơn Tây, xứ Đoài và hệ thống làng cổ, làng nghề truyền thống tạo nên một vành đai sinh thái - văn hóa độc đáo ở phía Tây Thủ đô. Đây cũng chính là nền tảng để hiện thực hóa định hướng xây dựng không gian phát triển sinh thái - văn hóa - công nghệ cao phía Tây Hà Nội, tạo ra những lợi thế cạnh tranh riêng có mà ít đô thị nào trong khu vực sở hữu.

Việc Hà Nội vừa tiếp nhận hơn 10.000 ha rừng nguyên sinh hay một quần thể rộng 1.500 ha lưu giữ văn hóa các dân tộc chính là cơ hội để Thủ đô sở hữu một "kho báu kép" của thiên nhiên và văn hóa, nơi những giá trị ngàn đời được bảo tồn, nuôi dưỡng và chuyển hóa thành động lực phát triển cho tương lai.

Và biết đâu, trong tương lai không xa, khi nhắc tới Hà Nội, bên cạnh Hồ Gươm, Văn Miếu hay phố cổ, người ta sẽ nghĩ đến một vùng đất phía Tây xanh mát, nơi có núi Ba Vì huyền thoại và "ngôi nhà chung" của 54 dân tộc Việt Nam - một biểu tượng mới cho sự giao hòa giữa thiên nhiên, văn hóa và khát vọng phát triển của Thủ đô.