Đến với Côn Đảo vào những ngày của tháng 7 là tìm về một “địa chỉ đỏ” linh thiêng của Tổ quốc. Hòn đảo với vẻ đẹp biển xanh, cát trắng từng là “địa ngục trần gian”, nơi giam cầm, đày ải và chứng kiến sự hy sinh của hàng vạn chiến sĩ cách mạng và đồng bào yêu nước. Mỗi tấc đất nơi đây đều thấm đẫm máu xương của các thế hệ tiền nhân. Hành trình đến Côn Đảo trong dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7 mang một ý nghĩa tâm linh và giáo dục sâu sắc.

Côn Đảo - chứng tích lịch sử

Nghĩa trang Hàng Dương, nơi yên nghỉ hơn hai vạn anh linh, những người con đã ngã xuống vì nền độc lập, tự do của dân tộc. Dưới bóng rợp của những hàng phi lao, hàng nghìn ngôi mộ nằm san sát, giản dị và lặng lẽ. Không khí tại Hàng Dương luôn trang nghiêm, trầm mặc.

Dòng người từ khắp mọi miền đất nước tìm về đây, mang theo nén hương thơm, những đóa cúc trắng, lặng lẽ viếng từng ngôi mộ. Ánh nến lung linh được thắp lên trên khắp các phần mộ, xua tan màn đêm tĩnh mịch, sưởi ấm linh hồn các anh hùng liệt sĩ. Trong không gian thiêng liêng ấy, người dân đến với mộ phần của chị Võ Thị Sáu, nhà yêu nước Nguyễn An Ninh, Tổng Bí thư Lê Hồng Phong... và hàng nghìn người con ưu tú khác, không chỉ để cầu nguyện mà còn để kể về cuộc sống hôm nay - thành quả đổi mới của đất nước mà những người con ưu tú đã hy sinh để giành lấy.

Tiến sỹ Vũ Ngọc Long, nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái học miền Nam (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) chia sẻ: Đến Nghĩa trang Hàng Dương vào dịp tháng 7, ông trào dâng bao cảm xúc. Nơi đây, mỗi tấc đất đều thấm đẫm máu xương của những người con ưu tú đã ngã xuống vì độc lập, tự do của Tổ quốc. Vào dịp 27/7, chúng ta tưởng nhớ đến sự hi sinh vô bờ bến của các anh hùng liệt sĩ, những người chiến sĩ vô danh. Nghĩa trang Hàng Dương còn đặc biệt hơn khi nằm giữa một đại dương, trong lòng của Vườn quốc gia Côn Đảo với những kỳ quan của thiên nhiên và đa dạng sinh học; nằm giữa một quần thể của các di tích và bảo tàng lịch sử mà muôn đời sau các con cháu sẽ luôn ghi nhớ.

Rời Nghĩa trang Hàng Dương, du khách không thể bỏ qua hệ thống Nhà tù Côn Đảo, một minh chứng sống động cho tội ác của thực dân, đế quốc và cũng là biểu tượng cho tinh thần bất khuất của những người cộng sản. Những địa danh như “chuồng cọp”, “chuồng bò”, trại Phú Hải, trại Phú Sơn... vẫn còn đó, gợi lại một thời kỳ lịch sử đau thương nhưng vô cùng oanh liệt. Chúng ta càng khâm phục hơn ý chí sắt đá, tinh thần lạc quan cách mạng và sự hy sinh cao cả của những người tù chính trị.

Anh Nguyễn Văn Nam, du khách đến từ Tây Ninh bày tỏ cảm nhận sau khi tham quan chuồng cọp Pháp: "Sau khi đi tham quan và nghe các hướng dẫn viên thuyết minh, tôi nhận thấy sự tàn khốc của chiến tranh. Các chiến sĩ đã phải đấu tranh và hy sinh để bảo vệ nền hòa bình, độc lập tự do cho dân tộc. Thông qua câu chuyện lịch sử, tôi thấy bản thân cần phải cố gắng học tập và rèn luyện để tiếp bước cha anh xây dựng đất nước ngày càng hùng cường, không phụ lòng các bậc tiền nhân đã dày công vun đắp".

Trở lại Côn Đảo, khi cả nước hướng về Ngày Thương binh - Liệt sĩ, ký ức về một thời hoa lửa lại ùa về trong tâm trí những người cựu tù chính trị. Với bước chân chậm rãi, họ tìm về mảnh đất thấm đẫm máu xương của đồng đội, nơi những người con ưu tú của dân tộc đã hiến dâng tuổi thanh xuân cho độc lập, tự do.

Thăm nhà tù Côn Đảo vào những ngày tháng 7 này, ông Huỳnh Thiện Hòa (sinh năm 1945, cựu tù chính trị, nguyên Chủ tịch UBND huyện Côn Đảo từ năm 1991-2000, hiện sống ở phường Vũng Tàu, Thành phố Hồ Chí Minh), không khỏi bồi hồi xúc động. Điều ông nhớ nhất khi thăm lại nơi này chính là tinh thần đoàn kết, sự đùm bọc lẫn nhau giữa những người tù. Chính tình người cao đẹp ấy đã giúp ông và đồng đội vượt qua những thử thách khắc nghiệt nhất.

Nay ở tuổi 80, người tù chính trị năm xưa vẫn luôn trăn trở làm sao để Côn Đảo phát triển hơn nữa. Ông Huỳnh Thiện Hòa vui mừng trước thông tin Côn Đảo đang được kéo điện lưới quốc gia và đầu tư nhà máy xử lý rác; đồng thời mong muốn Đảng và Nhà nước có một cơ chế đặc biệt để hòn đảo ngọc phát triển xứng tầm, phát huy giá trị di sản văn hóa, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển du lịch xanh, bền vững.

Vững bước đi lên trong giai đoạn mới

Côn Đảo đang ngày càng khẳng định vị thế là một điểm đến du lịch hấp dẫn, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ lịch sử và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân trên đảo.

Tháng 7 là thời điểm người dân và du khách tổ chức nhiều chuyến “về nguồn” tại Côn Đảo. Bà Phạm Thị Tám, Phó Giám đốc Bảo tàng - Thư viện Bà Rịa - Vũng Tàu (Sở Văn hóa, Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh) cho biết, đơn vị đã chủ động chuẩn bị để đảm bảo tốt nhất điều kiện phục vụ các đoàn tri ân, về nguồn và đoàn đại biểu đến dâng hương, tưởng niệm tại khu di tích, góp phần lan tỏa giá trị truyền thống cách mạng, lòng biết ơn và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”.

Sau khi tổ chức lại bộ máy và đơn vị hành chính, Thành phố Hồ Chí Minh có nhiều chương trình và định hướng để phát triển Côn Đảo trở thành khu du lịch sinh thái và văn hóa chất lượng cao trong tương lai.

Ông Lê Anh Tú, Bí thư Đảng ủy Đặc khu Côn Đảo cho biết: Thời gian tới, Côn Đảo hướng tới phát triển thành một đặc khu du lịch sinh thái biển, đảo chất lượng cao, đẳng cấp khu vực và quốc tế, kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ lịch sử và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Định hướng này bao gồm việc, phát triển hạ tầng xanh, bảo tồn đa dạng sinh học, phát triển du lịch bền vững, và nâng cao đời sống người dân.

Để phát triển Đặc khu Côn Đảo trở thành một điểm đến du lịch hấp dẫn, sự kết hợp hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ giá trị lịch sử phải được xem là một quan điểm nhất quán, xuyên suốt quá trình phát triển Côn Đảo trong tương lai, không được xem nhẹ hai vấn đề này. Song song đó là phải xây dựng và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo.

Côn Đảo tăng cường trùng tu, tôn tạo, bảo tồn các di tích lịch sử, văn hóa, đặc biệt là khu di tích nhà tù Côn Đảo, coi đây là tài sản vô giá cần được bảo tồn, gìn giữ. Trong phát triển kinh tế xanh, Côn Đảo xây dựng hệ thống xử lý nước thải hiện đại, đảm bảo nước thải sau xử lý đạt tiêu chuẩn, không gây ô nhiễm môi trường, trong đó ưu tiên sử dụng năng lượng mặt trời và các nguồn năng lượng tái tạo khác để giảm thiểu tác động đến môi trường, hướng tới một Côn Đảo năng lượng sạch; đồng thời tăng cường bảo vệ các khu rừng tự nhiên, hệ sinh thái biển, đa dạng sinh học tại Côn Đảo; xây dựng các quy định, hướng dẫn cụ thể về hoạt động du lịch để đảm bảo không gây tác động tiêu cực đến môi trường, hệ sinh thái.

Theo ông Lê Anh Tú, để phát triển theo định hướng trên, trước hết phải tháo gỡ được điểm nghẽn của Côn Đảo về kết nối giao thông giữa đảo với trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh thành trong cả nước, với khu vực và quốc tế. Vì vậy, cần sớm xây dựng mở rộng sân bay có khả năng tiếp nhận các loại tàu bay lớn, nghiên cứu xây dựng cảng biển có thể tiếp nhận các tàu du lịch quốc tế cập cảng vào thăm Côn Đảo; có hệ thống điện lưới đáp ứng nhu cầu của nhà đầu tư, phát triển của doanh nghiệp và nhu cầu sử dụng của người dân Côn Đảo; phát triển đồng bộ hệ thống cung cấp nước sạch, phát triển y tế, giáo dục chất lượng cao đáp ứng yêu cầu chăm sóc sức khỏe, học tập của mọi người dân.

Hình ảnh Côn Đảo đọng lại trong lòng mỗi người không chỉ là biển xanh, nắng vàng mà còn là màu xanh của những cây bàng, hàng dương, hàng phi lao hiên ngang trong gió bão, như chính khí phách của những người đã nằm lại nơi đây. Về đất thiêng Côn Đảo là một hành trình để mỗi người soi lại mình, bồi đắp thêm tình yêu quê hương, đất nước và nhận ra rằng hòa bình, tự do mà chúng ta đang được thừa hưởng hôm nay đã được đánh đổi bằng máu và ý chí trung kiên của cả một thế hệ anh hùng.