Trong bối cảnh du lịch hiện đại không ngừng tìm kiếm những giá trị mới mẻ và sâu sắc, mô hình "Craft-Tourism" (du lịch nghề thủ công) nổi lên như một điểm sáng, mang đến cho du khách cơ hội khám phá văn hóa địa phương một cách chân thực và ý nghĩa. 

Tại Việt Nam, làng mộc Kim Bồng (Hội An) là một ví dụ điển hình cho tiềm năng phát triển của loại hình du lịch độc đáo này, không chỉ thu hút đông đảo khách du lịch mà còn được vinh danh là di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Điều này khẳng định tầm quan trọng của làng nghề truyền thống trong bức tranh du lịch và văn hóa Việt Nam.

Nằm bên bờ sông Thu Bồn thơ mộng, làng mộc Kim Bồng thuộc xã Cẩm Kim, thành phố Hội An, Quảng Nam (nay là TP Đà Nẵng), từ lâu đã nổi tiếng với nghề chạm khắc gỗ tinh xảo. Lịch sử của làng nghề này bắt nguồn từ thế kỷ XV, do những cư dân đồng bằng Bắc Bộ và vùng Thanh Nghệ Tĩnh mang vào trong quá trình khai khẩn vùng đất mới. Đến thế kỷ XVIII, nghề mộc tại đây phát triển mạnh mẽ và thịnh vượng với 3 nhóm nghề gồm mộc xây dựng các công trình kiến trúc đô thị, mộc dân dụng và nghề đóng sửa tàu thuyền.

Trải qua hàng thế kỷ, bàn tay tài hoa của thợ mộc Kim Bồng đã góp phần tạo nên vẻ đẹp kiến trúc cổ kính của Phố cổ Hội An, từ những ngôi nhà truyền thống đến các công trình đình chùa, miếu mạo, chùa Cầu nổi tiếng.

Làng mộc Kim Bồng đang nhận được sự quan tâm và đầu tư đáng kể, khẳng định vị thế trong chiến lược mở rộng không gian phát triển du lịch của Hội An. Minh chứng rõ nét là việc thành phố Hội An đã thông qua nghị quyết chuyên đề về đề án "Xây dựng làng quê - làng nghề sinh thái xã Cẩm Kim giai đoạn 2017 - 2025". Đề án đặt ra mục tiêu đến năm 2025, Cẩm Kim sẽ trở thành một mô hình làng sinh thái, văn hóa, du lịch phát triển bền vững theo định hướng "Làng quê - làng nghề sinh thái", qua đó trở thành sản phẩm du lịch đặc trưng của Hội An.

Gần đây hơn, sau khi Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn phê duyệt danh mục các mô hình thí điểm thuộc Chương trình phát triển du lịch nông thôn trong xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021 - 2025 (đợt 1) – trong đó có Kim Bồng – TP. Hội An cũng nhanh chóng phê duyệt dự án "Phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn giá trị văn hóa bản địa và hệ sinh thái tự nhiên tại làng mộc Kim Bồng".

Những dự án này thể hiện một tầm nhìn chiến lược sâu sắc từ chính quyền địa phương. Phát triển du lịch không chỉ đơn thuần vì mục tiêu kinh tế mà còn hướng tới cải thiện sinh kế, nâng cao thu nhập và tạo ra giá trị gia tăng cho người dân ngay tại làng nghề của họ. Đồng thời, các dự án này còn nhấn mạnh việc bảo tồn văn hóa, thích ứng với biến đổi khí hậu và xây dựng một "Ngôi làng hạnh phúc". Rõ ràng, đây là cách làm bền vững, góp phần đa dạng hóa sản phẩm trải nghiệm cho du khách khi ghé thăm Hội An.

Đối với du khách yêu thích khám phá và mong muốn có những trải nghiệm khác biệt, Kim Bồng mang đến một hành trình du lịch nghề thủ công đầy cuốn hút. Từ trung tâm phố cổ Hội An, du khách có thể dễ dàng di chuyển theo hướng qua cầu Cẩm Kim với chiều dài khoảng 620m qua con sông Thu Bồn. Cứ đi theo con đường từ cầu xuống, du khách sẽ tới làng mộc Kim Bồng. Nếu muốn trải nghiệm sông nước, hãy đi thuyền hay đò ngang từ bến đối diện khu phố cổ Hội An. Cách tiếp cận đa dạng này giúp du khách dễ dàng hòa mình vào không gian làng nghề, bắt đầu cuộc hành trình khám phá.

Chuyến tham quan xưởng mộc sẽ đưa bạn đi sâu vào quy trình chế tác. Du khách sẽ được dẫn dắt qua từng công đoạn, từ việc chọn lựa nguyên liệu thô, cưa xẻ, đục chạm tỉ mỉ, cho đến công đoạn đánh bóng hoàn thiện sản phẩm. Từng bước trong quy trình đều thể hiện sự tỉ mỉ, khéo léo và óc sáng tạo của người thợ mộc, giúp bạn hình dung rõ hơn về hành trình để tạo ra một tác phẩm gỗ tinh xảo.

Xu hướng "Craft-Tourism" không chỉ phổ biến ở Việt Nam mà còn được nhiều quốc gia trên thế giới đón nhận. Mô hình này mang lại nhiều lợi ích to lớn: Đối với du khách, họ được trải nghiệm sâu sắc văn hóa địa phương, học hỏi các kỹ năng thủ công truyền thống, và tạo ra những kỷ niệm độc đáo không thể tìm thấy trong các tour du lịch thông thường. Đối với địa phương, góp phần quan trọng vào việc bảo tồn các làng nghề truyền thống đang đứng trước nguy cơ mai một, tạo thêm nguồn thu nhập bền vững cho người dân và quảng bá hình ảnh, văn hóa của vùng đất.

Du khách trải nghiệm điêu khắc gỗ tại làng nghề Kim Bồng. 

Tuy nhiên, "Craft-Tourism" cũng đối mặt với không ít thách thức. Việc duy trì tính chân thực của trải nghiệm, đảm bảo chất lượng sản phẩm thủ công và thu hút du khách trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt là những vấn đề cần được quan tâm. Ngoài ra, việc cân bằng giữa phát triển du lịch và bảo tồn các giá trị văn hóa, môi trường cũng là một bài toán cần lời giải. Làm thế nào để vừa khai thác tiềm năng du lịch mà vẫn giữ gìn được "linh hồn" của làng nghề là một câu hỏi then chốt đòi hỏi sự nhạy bén và tầm nhìn dài hạn.

Nhìn về tương lai, tiềm năng phát triển của "Craft-Tourism" tại Việt Nam là rất lớn. Ngoài làng mộc Kim Bồng, chúng ta còn có vô số làng nghề truyền thống khác cũng đã và đang khai thác loại hình du lịch này như gốm Bát Tràng (Hà Nội), lụa Vạn Phúc (Hà Nội), nón lá Chuông (Hà Tây cũ), tranh Đông Hồ (Bắc Giang),... Mỗi làng nghề đều mang trong mình một câu chuyện riêng, một nét văn hóa độc đáo chờ đợi du khách khám phá. 

Để phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền địa phương, các doanh nghiệp du lịch và chính những người nghệ nhân. Việc đầu tư vào cơ sở vật chất, nâng cao chất lượng dịch vụ, và đặc biệt là xây dựng các tour du lịch "Craft-Tourism" chuyên nghiệp, sáng tạo sẽ là chìa khóa để Việt Nam khẳng định vị thế trên bản đồ du lịch trải nghiệm thế giới. Chắc chắn rằng, với định hướng đúng đắn và sự chung tay của cộng đồng, "Craft-Tourism" sẽ không chỉ là một xu hướng mà còn là một động lực mạnh mẽ cho sự phát triển bền vững của các làng nghề truyền thống Việt Nam.