Ninh Bình đang khẳng định vị thế là một trung tâm du lịch lớn của cả nước với chiến lược lấy văn hóa làm nền tảng. Việc khai thác các giá trị đặc sắc từ các lễ hội truyền thống không chỉ giúp bảo tồn bản sắc cố đô mà còn tạo ra sức bật mạnh mẽ cho ngành "công nghiệp không khói" tại địa phương.

Sản phẩm du lịch độc đáo

Các lễ hội văn hóa tại Ninh Bình, đặc biệt là vào dịp đầu xuân đang tạo điểm nhấn thu hút đông đảo khách thập phương, ghi dấu ấn qua các lễ hội tiêu biểu như Lễ hội Hoa Lư (9 - 11/3 âm lịch); Lễ hội chùa Bái Đính (từ mùng 6 tháng Giêng); Lễ hội Tràng An (18/3 âm lịch)...

Khởi đầu từ mùng 6 tháng Giêng, lễ hội Bái Đính khai màn, hướng về cội nguồn, tri ân các bậc tiền nhân và lan tỏa những giá trị văn hóa lịch sử tốt đẹp của dân tộc. Đây là một trong những lễ hội lớn thu hút hàng triệu lượt du khách mỗi năm.

Thượng tọa Thích Minh Quang, Phó Trụ trì chùa Bái Đính cho biết, Chùa Bái Đính có lịch sử hàng ngàn năm. Đây là nơi Đinh Tiên Hoàng đế lập đàn tế trời vào dịp đầu xuân hằng năm để cầu nguyện quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu; là nơi Vua Quang Trung chọn để thực hiện nghi lễ tế cờ, động viên tướng sĩ trước khi ra Thăng Long đại phá quân Thanh. Trải qua thăng trầm của lịch sử, danh lam Bái Đính vẫn được tăng ni, tín đồ phật tử và nhân dân địa phương trân trọng, giữ gìn cho đến ngày nay và mãi mãi về sau.

Lễ hội đền Trần diễn ra Khu Di tích lịch sử, văn hóa quốc gia đặc biệt Đền Trần – Chùa Tháp thuộc phường Nam Định bắt đầu từ ngày 15 tháng 8 âm lịch và kéo dài đến khoảng ngày 20 cùng tháng, trùng với ngày mất của vua Trần Nhân Tông – vị hoàng đế anh minh đã hai lần trực tiếp lãnh đạo nhân dân kháng chiến thắng lợi trước quân Nguyên, vị Phật hoàng khai sáng Thiền phái Trúc Lâm Yên Tử. Phần lễ nổi bật bởi sự trang trọng mang đậm dấu ấn lịch sử với nghi thức rước kiệu, tế lễ được tổ chức công phu với sự tham gia của đông đảo bô lão, chức sắc, thể hiện tinh thần tri ân các vua Trần và trung thần, nghĩa sĩ. Đặc biệt, nghi lễ khai ấn diễn ra vào đêm 14 tháng Giêng từ lâu đã trở thành nét đặc trưng được nhiều người chờ đợi.

Chị Hoàng Thanh Thủy, du khách Hải Phòng chia sẻ, thành thông lệ, gia đình chị có mặt tại đền Trần từ chiều 14 tháng Giêng âm lịch hằng năm để thắp nén nhang tưởng nhớ bậc tiền nhân và để xin ấn đền Trần. Với gia đình, lá ấn là biểu tượng của sự may mắn, là lời nhắc nhở con cháu phải nỗ lực phấn đấu trong học tập, lao động.

"Cú hích" kinh tế

Trong không gian phát triển mới sau sáp nhập, tỉnh Ninh Bình sở hữu hệ thống hơn 700 lễ hội phong phú, giàu bản sắc. Trong đó, có 20 lễ hội truyền thống được ghi vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Thông qua các hoạt động nghi lễ truyền thống, chương trình văn hóa nghệ thuật, trò chơi dân gian và hoạt động trải nghiệm, lễ hội không chỉ đáp ứng nhu cầu tâm linh của người dân mà còn tạo ra sản phẩm du lịch đặc sắc, kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng chi tiêu của du khách.

Để các lễ hội thực sự trở thành "đòn bẩy" kích cầu du lịch, ngành du lịch Ninh Bình đã và đang chủ động phối hợp chặt chẽ với các doanh nghiệp lữ hành, hệ thống cơ sở lưu trú, các khu điểm du lịch và chính quyền địa phương nhằm hình thành sản phẩm du lịch gắn với lễ hội theo hướng đồng bộ và chuyên nghiệp. Nhờ sự kết hợp giữa tài nguyên di sản, hệ thống lễ hội phong phú và các hoạt động quảng bá, du lịch của tỉnh tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực. Hai tháng đầu của năm 2026, số lượt khách đến các điểm thăm quan du lịch tại Ninh Bình đạt trên 5,4 triệu lượt khách, tăng 9,9% so với cùng kỳ, doanh thu hoạt động du lịch ước đạt gần 5.837 tỷ đồng, tăng 15,9% so với cùng kỳ. Riêng trong dịp Tết Bính Ngọ năm 2026, toàn tỉnh đón 2,38 triệu lượt, tăng 81,4% so với dịp Tết năm 2025 (xếp thứ 2 cả nước).

Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình Nguyễn Văn Trọng thông tin, lễ hội truyền thống là một nguồn tài nguyên văn hóa đặc sắc, có vai trò quan trọng trong việc hình thành sản phẩm du lịch đặc trưng, thu hút du khách và quảng bá bản sắc văn hóa địa phương. Để phát huy hiệu quả giá trị của các lễ hội, tạo sức hút bền vững cho du lịch, ngành du lịch sẽ phối hợp với các địa phương, ngành văn hóa và các đơn vị liên quan tăng cường công tác bảo tồn, gìn giữ các nghi lễ, phong tục truyền thống, bảo đảm tổ chức lễ hội trang nghiêm, đúng bản sắc văn hóa. Ngành chú trọng việc nghiên cứu, phục dựng và giới thiệu giá trị lịch sử, văn hóa gắn với các lễ hội tiêu biểu như Lễ hội Hoa Lư, Lễ hội Bái Đính, Lễ hội Tràng An, Lễ hội Đền Trần, Lễ hội Phủ Dầy, Lễ hội Tịch Điền Đọi Sơn..., nâng cao giá trị văn hóa và sức hấp dẫn đối với du khách.

Ngành tiếp tục xây dựng và hoàn thiện sản phẩm du lịch gắn với lễ hội, đặc biệt là du lịch văn hóa, du lịch tâm linh, du lịch trải nghiệm. Các lễ hội sẽ được kết nối với hệ thống di sản, danh lam thắng cảnh, làng nghề truyền thống, ẩm thực địa phương để hình thành các tour, tuyến du lịch hấp dẫn, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và tăng mức chi tiêu của du khách. Địa phương tăng cường quản lý nhà nước, phát triển du lịch xanh, bền vững gắn với cộng đồng địa phương, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về du lịch; phát huy vai trò của cộng đồng trong việc bảo tồn, khai thác các giá trị văn hóa lễ hội.

Lễ hội văn hóa tại Ninh Bình không chỉ là cầu nối quá khứ với hiện tại mà còn là động lực quan trọng để tỉnh hướng tới mục tiêu trở thành "Đô thị di sản thiên niên kỷ". Khi văn hóa được tôn trọng và khai thác đúng tầm, du lịch sẽ không chỉ là ngành kinh tế mũi nhọn mà còn là sứ giả bảo tồn các giá trị truyền thống cho mai sau.