Ẩm thực – một nét di sản tinh tế được hình thành trong dòng chảy hàng nghìn năm văn hóa Việt Nam. Các món ăn như phở, bún chả, nem, bánh mì, bánh cuốn, bánh xèo… không chỉ được yêu thích bởi người dân địa phương mà còn khiến du khách quốc tế say mê. 

Mới đây, Việt Nam lại vinh dự nhận giải thưởng “Điểm đến Ẩm thực tốt nhất châu Á 2025” và Thủ đô Hà Nội giành danh hiệu “Điểm đến Thành phố Ẩm thực mới nổi tốt nhất châu Á 2025”.

Hội chợ Mùa Thu lần thứ nhất năm 2025 được tổ chức với nhiều phân khu khác nhau, không gian Hội chợ được tổ chức như một hành trình xuyên Việt, trong đó Lễ hội "Thu Mỹ Vị” với điểm nhấn “Một vòng Việt Nam” thu hút rất đông người dân. Đây là dịp để du khách khám phá tinh hoa ẩm thực ba miền Bắc-Trung-Nam.

Khi món ăn mang hồn dân tộc

Việt Nam có 54 dân tộc gồm 3 vùng miền với sự đa dạng về văn hóa, tín ngưỡng và ẩm thực. Và thiên nhiên trù phú đã ban tặng cho đất Việt muôn vàng đặc sản tinh túy của đất trời. Có lẽ hiếm có một quốc gia nào trên thế giới có nền ẩm thực phong phú như Việt Nam. Món Việt không chỉ ngon về hương vị mà còn ngon mắt với sự kết hợp mượt mà của các nguyên liệu tươi ngon được mẹ thiên nhiên ban tặng.

Cố Giáo sư Trần Văn Khê khi từng chia sẻ rằng ông đã có cơ hội đi tới hơn 60 quốc gia và thấy mỗi nước có hương vị ẩm thực riêng, ẩm thực Việt thật sự có những điểm độc đáo, khác lạ. Theo Giáo sư, người Việt ăn toàn diện, không chỉ ăn bằng miệng, nếm bằng lưỡi mà bằng ngũ quan. Đã ăn thì mắt phải nhìn thấy màu sắc món ăn, cách trình bày món ăn đẹp, răng phải chạm vào món ăn, mũi phải ngửi được mùi vị hấp dẫn, lưỡi phải cảm nhận được, tai phải nghe được tiếng nhai thức ăn.

Ẩm thực Việt phong phú, đa dạng và hội tụ những nét tinh tế riêng biệt thông qua cách thức chọn lựa nguyên liệu, cách chế biến, cách bày biện và thưởng thức. Với những thực phẩm có sẵn, qua bàn tay các đầu bếp Việt có thể trở thành những món ăn rất thơm ngon, đặc sắc, vừa đẹp, lại đầy đủ dưỡng chất. Thậm chí, những món ăn nước ngoài khi du nhập vào nước Việt Nam cũng sẽ được biến tấu cho hợp với khẩu vị, mang đậm bản sắc Việt. Và điều làm nên nét khác biệt của ẩm thực Việt chính là sự cân bằng âm-dương, chua-cay-mặn-ngọt hài hòa, truyền tải trọn vẹn hương vị tự nhiên, cân bằng giá trị dinh dưỡng...

Ðược hình thành và trải dài cùng lịch sử dựng nước, giữ nước từ nghìn xưa đến nay, những nét đẹp trong văn hóa ẩm thực Việt Nam trở thành một phần hồn cốt dân tộc. Ẩm thực Việt được chia thành vùng miền theo vị trí địa lý, mỗi vùng miền đều có những món ngon nức tiếng đậm đà hương vị riêng nhưng vẫn chung nét hồn Việt.

Nền ẩm thực Việt Nam sở hữu hơn 3.000 món ăn mang tính đặc trưng cao. Những năm gần đây, với sự phát triển của du lịch và hội nhập quốc tế, ẩm thực Việt Nam ngày càng có vị trí cao trên “bản đồ ẩm thực” thế giới. Việt Nam nhiều lần nhận các giải thưởng danh giá, như: “Điểm đến ẩm thực tốt nhất châu Á 2022” của Giải thưởng Ẩm thực thế giới (thuộc hệ thống World Travel Awards); Hà Nội được vinh danh là "Thành phố ẩm thực hàng đầu thế giới" và "Thành phố ẩm thực hàng đầu châu Á" năm 2024; TasteAtlas xếp Việt Nam thứ 22 trong tốp 100 nền ẩm thực tuyệt vời nhất thế giới năm 2023…

Nhiều nguyên thủ các nước khi đến Việt Nam đã lựa chọn ẩm thực để khám phá và làm điểm nhấn cho chuyến đi. Cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama khi đến thăm Việt Nam năm 2016 đã chọn bún chả để thưởng thức. Thủ tướng Canada Justin Trudeau thưởng thức cà phê vỉa hè của Việt Nam khi ông đến Thành phố Hồ Chí Minh năm 2017. Cựu Thủ tướng Australia Malcolm Turnbull đã thưởng thức bánh mỳ vỉa hè tại Đà Nẵng trong dịp dự hội nghị APEC năm 2017...

Tinh tế, nhẹ nhàng ẩm thực miền Bắc

Bắc Bộ là nơi tổ tiên chúng ta định cư lâu đời nhất chính vì thế mà những món ăn cũng trở thành chuẩn mực. Đa phần những món ăn Miền Bắc thanh đạm, nhẹ nhàng, có vị chua nhẹ, ít ngọt, ít cay, nước mắm hay mắm tôm thường là các gia vị đi kèm trong mỗi món ăn. Cách chế biến những món ăn và cả gia vị cũng tinh tế và tỉ mỉ. Thủ đô Hà Nội có lẽ là nơi hội tụ đầy đủ nhất ẩm thực miền Bắc với rất nhiều món ăn nổi tiếng khắp đất nước, trong đó phải kể tới là phở Hà Nội.

Món phở Hà Nội được coi là món ăn đầu tiên của Việt Nam được quốc tế biết đến và vinh danh. Phở được giới thiệu trang trọng trên nhiều tạp chí ẩm thực thế giới, có mặt trong thực đơn của nhiều nhà hàng cao cấp. Vào năm 2011, Hãng CNN danh tiếng đã bình chọn phở của Việt Nam đứng vị trí thứ 28/50 món ăn ngon nhất thế giới. Năm 2013, trang Bussiness Insider đã xếp phở của Việt Nam đứng thứ nhất trong top 40 món ăn du khách nên thử một lần trong đời. Và phở bò lọt tốp 100 món ăn ngon nhất thế giới năm 2025. Ngoài ra, trên tạp chí The Huffing Post, du khách nước ngoài còn dùng mỹ từ đặc biệt cho phở Việt Nam là “món ăn của thiên đường"...

Cùng với phở, bún chả Hà Nội cũng là một trong những món ăn được báo nước ngoài ca ngợi và được nhiều du khách trên thế giới biết đến. Bún chả nằm trong danh sách 10 món ăn đường phố tuyệt nhất thế giới năm 2014 của trang National Geographic.

Không chỉ có phở và bún chả, món ăn đại diện cho tinh hoa ẩm thực hà thành còn là chả cá Lã Vọng, là bún ốc, bún thang, là món thịt đông, là xôi cốm… Tất cả, đều là những món ăn đặc sắc, để lại dấu ấn mạnh mẽ với bạn bè quốc tế.

Đậm đà ẩm thực miền Trung

Dù không được thiên nhiên ưu ái như các vùng đất khác, nhưng mảnh đất miền Trung vẫn là quê hương của nhiều sản vật tuyệt vời. Ẩm thực của miền Trung mang những hương vị rất riêng, mà nếu đã thử một lần thì sẽ không thể nào quên.

Không đa dạng và cầu kỳ như ẩm thực miền Bắc, ẩm thực miền Trung có một chiều sâu riêng, mỗi địa phương đều có những đặc sản riêng góp phần tạo nên sự phong phú trong nét văn hóa ẩm thực vùng miền. Người dân nơi đây luôn trân trọng từng loại nguyên liệu, thực phẩm từ thiên nhiên để kết hợp khéo léo chúng lại với nhau một cách tài tình. Hầu hết các tỉnh Trung Bộ đều tiếp xúc với biển nên hải sản là nguyên liệu đặc trưng góp mặt trong nhiều món ăn của người dân nơi đây. Và đây cũng là lý do vì sao các món ăn của người miền Trung đều nhiều ớt. Vị cay nồng của ớt làm giảm vị tanh của hải sản, giữ ấm cho bao tử người dân vùng biển.

Nếu Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, ẩm thực của Bắc Bộ trong nghìn năm lịch sử Thăng Long, thì xứ Huế mộng mơ chính là tinh hoa của ẩm thực miền Trung. Văn hóa ẩm thực Huế được chia thành hai loại là ẩm thực cung đình và ẩm thực dân gian. Ẩm thực cung đình Huế nổi tiếng bởi sự cầu kỳ, tỉ mỉ. Dù là nguyên liệu quý hiếm hay mộc mạc, đơn sơ cũng được người Huế chế biến thành những món ăn tinh tế. Chỉ cần một lần thưởng thức món Huế, thực khách sẽ dễ dàng nhận ra chất Huế đậm đà không lẫn vào đâu được. Nó nên thơ, trữ tình, nền nã nhưng đầy vấn vương như bức tranh phong cảnh hữu tình.

Nhắc đến Huế người ta thường nghĩ tới món bún bò Huế, cơm hến, bánh xèo, chả ram, bún cá… Còn khi tới Quảng Nam, lại không thể quên món mì Quảng đậm đà phong vị hay món cơm gà thơm thảo đất Tam Kỳ... Bấy nhiêu vậy cũng có thể thấy ẩm thực ở các vùng miền Trung cũng thật phong phú và hấp dẫn.

Đa dạng của ẩm thực miền Nam

Nếu ẩm thực miền Bắc in dấu một nền văn hóa lâu đời, ẩm thực miền Trung mang đậm nét đặc trưng của một vùng đất đầy nắng gió thì ẩm thực miền Nam lại khiến người ta thích thú bởi sự giao thoa, hòa trộn của nhiều nền ẩm thực khác nhau. Một “bức tranh” ẩm thực đa dạng, sôi động mang đầy sức trẻ của vùng đất mới.

Ẩm thực miền Nam đơn giản, không cầu kỳ như chính con người nơi đây. Những món ăn được chế biến theo nhiều cách, thường có vị ngọt, cay, béo. Ngoài ra, chính bởi đặc điểm địa hình sông nước, nên thực phẩm chủ yếu ở miền Nam là  lúa, cá và rau quả. Từ những nguyên liệu ấy đã tạo nên những món ăn mang hương vị đặc trưng của miền Nam – hương vị ngọt ngào của sông rạch dâng tràn mùa lũ. Bên cạnh đó, do đặc điểm khí hậu thuận lợi, cá tôm, cây trái sum suê quanh năm, nên mâm cơm người miền Nam rất phong phú.

Không chú trọng kiểu cách, món Nam Bộ mang hương vị đơn sơ, mộc mạc, chân chất, nhưng có sức hấp dẫn rất đặc biệt nhờ sự phối hợp nguyên liệu đa dạng với hương vị riêng được hình thành từ sự giao thoa ẩm thực của các vùng trong quá trình chung sống lâu dài. Trong những món của người miền Nam đều thấy có sự sửa đổi khác hơn “bản gốc”...Ví như miền Bắc, miền Trung đều có món canh chua, nhưng tô canh chua miền Nam khác hẳn về chất và lượng, thể hiện sự trù phú vô cùng của miền đất mới: nước thật chua, cá cắt khúc lớn, nhiều loại rau được gia giảm trong món canh này là quả thơm (quả dứa của miền Bắc), cà chua, giá, đậu bắp, các loại rau thơm và nêm ớt thật cay.

Ẩm thực miền Nam du nhập rộng rãi các món ăn từ mọi miền, nhưng cái hồn Việt vẫn sâu đậm trong mọi món ăn, rất dễ dàng cảm nhận.

Trong dòng chảy văn hóa dân tộc, ẩm thực được xác định là một trong những yếu tố để gìn giữ văn hóa - con người Việt Nam. Cũng chính ẩm thực sẽ góp phần đưa văn hóa Việt Nam ra thế giới và văn hóa Việt Nam sẽ “đẩy” ẩm thực đi nhanh hơn, xa hơn.