Nằm cách Hội An khoảng 15 km, Cù Lao Chàm (xã đảo Tân Hiệp), thành phố Đà Nẵng là quần thể gồm 8 đảo nhỏ trải dài theo hình cánh cung xanh mướt giữa Biển Đông. 

Không chỉ là điểm đến du lịch, nơi đây còn được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới nhờ hệ sinh thái đa dạng và môi trường còn giữ được nét hoang sơ, thuần khiết.

Tiềm năng "viên ngọc thô" với hệ sinh thái độc đáo

Sau gần một thập kỷ mới có dịp trở lại Cù Lao Chàm, anh Đỗ Văn Trưởng, phường Tam Kỳ, thành phố Đà Nẵng không khỏi ngỡ ngàng trước sự thay đổi diện mạo đầy ngoạn mục của nơi đây. Trong tâm trí anh, ký ức về một vùng đảo hoang sơ, lặng lẽ giờ đây đã được thay thế bằng một sức sống mới căng tràn và hiện đại hơn nhưng vẫn giữ được "hồn" của biển cả.

Theo anh Trưởng, Cù Lao Chàm là "viên ngọc xanh" giữa lòng Biển Đông với sự hòa quyện giữa rừng nguyên sinh và làn nước biển trong xanh, tạo nên hệ sinh thái đặc sắc hiếm có. Nếu được quy hoạch và đầu tư bài bản hơn về hạ tầng, dịch vụ trải nghiệm chất lượng cao, nơi đây có thể trở thành điểm đến hấp dẫn đối với du khách trong và ngoài nước, điều mà hiếm nơi nào giữ được bền vững sau nhiều năm. "Nếu tiếp tục được quy hoạch và đầu tư bài bản, chuyên nghiệp hơn nữa về hạ tầng cũng như các dịch vụ trải nghiệm cao cấp, hòn đảo này chắc chắn sẽ là "thỏi nam châm" thu hút du khách trong và ngoài nước", anh Trưởng cảm nhận.

Dù đã đặt chân đến nhiều vùng đất, trải nghiệm nhiều nền văn hóa khác nhau trên thế giới nhưng đối với anh Michael Staffieri (du khách người Australia), đảo Cù Lao Chàm vẫn mang lại một sức hút vô cùng đặc biệt và đầy thú vị. Anh đánh giá rất cao ẩm thực tại đây, coi đó là một trong những điểm nhấn tuyệt vời nhất của chuyến hành trình. Anh Michael không khỏi ấn tượng trước nguồn hải sản dồi dào, tươi ngon, phong phú, đặc biệt là hương vị chế biến rất độc đáo, mang đậm nét đặc trưng riêng biệt của địa phương. Với anh Michael, Cù Lao Chàm không chỉ là một điểm dừng chân nghỉ dưỡng, mà là một trải nghiệm trọn vẹn và đầy phấn khích, nơi mà vẻ đẹp hoang sơ của thiên nhiên hòa quyện hoàn hảo với tinh túy ẩm thực biển đảo.

Theo những "thổ địa" ở đây chia sẻ, khác với sự nhộn nhịp của phố thị, Cù Lao Chàm đón chào du khách bằng làn nước biển xanh trong vắt, những bãi cát trắng mịn như Bãi Ông, Bãi Chồng và những cánh rừng nguyên sinh rậm rạp. Cù Lao Chàm nổi tiếng với chiến dịch nói "không" với túi nilon và rác thải nhựa, mang đến cho du khách một không gian nghỉ dưỡng thực sự sạch sẽ và gần gũi với thiên nhiên. Viên ngọc thô - Cù Lao Chàm còn là thiên đường cho những ai yêu thích lặn biển. Chỉ cần một chiếc kính lặn đơn giản, du khách đã có thể chiêm ngưỡng những rạn san hô đủ màu sắc và các loài cá nhiệt đới bơi lội tung tăng. Hòn đảo này lưu giữ nhiều di tích của nền văn hóa Chăm-pa và Đại Việt xưa như Giếng cổ Chăm, chùa Hải Tạng hay Miếu Tổ nghề Yến. Đến với Cù Lao Chàm, vị giác của du khách sẽ được đánh thức bởi những món hải sản tươi rói vừa đánh bắt trong ngày. Thời điểm lý tưởng nhất để du khách đến với Cù Lao Chàm là từ tháng 3 đến tháng 8. Lúc này, biển êm, nắng vàng rực rỡ, rất thích hợp cho các hoạt động vui chơi dưới nước.

Gỡ điểm nghẽn hạ tầng, cơ chế và sản phẩm để bứt phá

Với vị trí đặc thù, xã đảo Tân Hiệp có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế biển gắn với bảo đảm quốc phòng - an ninh và bảo vệ chủ quyền biển, đảo. Năm 2009, quần đảo Cù Lao Chàm được UNESCO công nhận là Khu dự trữ sinh quyển thế giới; địa phương duy trì hiệu quả mô hình "nói không với túi ni lông và sản phẩm nhựa dùng một lần", góp phần bảo vệ môi trường, xây dựng hình ảnh điểm đến du lịch xanh, thân thiện. Năm 2025, xã được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới kiểu mẫu. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng du lịch - dịch vụ là ngành chủ lực, gắn với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên; hàng năm thu hút lượng lớn khách tham quan. Chỉ trong 3 tháng đầu năm 2026, đảo Cù Lao Chàm đã đón gần 14.000 lượt du khách, chủ yếu là khách quốc tế đến tham quan, nghỉ dưỡng.

Bà Phạm Thị Mỹ Hương, Chủ tịch UBND xã Tân Hiệp cho biết, theo định hướng, địa phương phát triển kinh tế theo hướng du lịch sinh thái bền vững. Trong nhiều năm trước, du lịch Cù Lao Chàm được biết đến rộng rãi trong nước và quốc tế. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, do ảnh hưởng của dịch bệnh và các sự cố trong hoạt động vận tải du lịch, cùng với những vướng mắc về quy định pháp lý, hoạt động du lịch trên địa bàn bị ảnh hưởng đáng kể. Hiện nay, địa phương chưa được công bố vùng vui chơi giải trí dưới nước nên chưa thể tổ chức các dịch vụ du lịch trên biển; sản phẩm du lịch còn nghèo nàn, đơn điệu, chủ yếu là tham quan, tắm biển, lặn ngắm san hô; chưa có sản phẩm du lịch đặc trưng, đặc biệt là các sản phẩm du lịch ban đêm để giữ chân du khách. Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết là yếu tố mang tính quyết định đối với hoạt động đi lại, giao thương và phát triển du lịch của địa phương. Vào mùa biển động, hoạt động vận tải bị gián đoạn, ảnh hưởng trực tiếp đến lượng khách và nguồn thu. Hiện nay, cơ chế phân bổ nguồn thu từ phí tham quan Khu bảo tồn thiên nhiên còn bất cập, tỷ lệ trích lại cho địa phương thấp; phần lớn nguồn thu được ưu tiên cho công tác bảo tồn thiên nhiên. Trong khi đó, địa phương là nơi trực tiếp tổ chức hoạt động du lịch, chịu áp lực về hạ tầng, môi trường và dịch vụ nhưng lại thiếu nguồn lực để tái đầu tư, nâng cấp cơ sở vật chất và phát triển du lịch bền vững.

Cũng theo lãnh đạo xã Tân Hiệp, tuyến giao thông kết nối của xã còn nhiều khó khăn. Tuyến vận tải thủy Cửa Đại - Cù Lao Chàm khai thác còn hạn chế do luồng cửa biển Cửa Đại bị bồi lấp, mực nước phụ thuộc thủy triều và điều kiện sóng, gió, ảnh hưởng đến hoạt động của các phương tiện vận tải thủy. Bến thủy nội địa đã xuống cấp, hiện phải dừng hoạt động, địa phương đang sử dụng tạm bến lưỡng dụng phục vụ quốc phòng kết hợp dân sinh, chưa đảm bảo điều kiện khai thác lâu dài. Do chưa có cảng đủ điều kiện tiếp nhận các phương tiện có tải trọng lớn nên chưa thể mở rộng, khai thác các tuyến vận tải mới (trong đó có tuyến Sơn Trà - Cù Lao Chàm), ảnh hưởng đến khả năng kết nối và phát triển du lịch.

Cùng với đó, khu vực biển Cù Lao Chàm chịu ảnh hưởng lớn của thời tiết, nhất là mùa mưa bão và mùa đông, nên việc đi lại của nhân dân và du khách nhiều thời điểm bị gián đoạn, có thời điểm địa phương bị cô lập với đất liền trong thời gian dài, ảnh hưởng đến hoạt động du lịch và cung ứng hàng hóa, lương thực, thực phẩm và chăm sóc sức khỏe cho nhân dân.

Định hướng đến năm 2030, tổng lượng khách du lịch đến với Cù Lao Chàm đạt khoảng 350.000 - 400.000 lượt khách/năm; xây dựng xã Tân Hiệp phát triển theo mô hình kinh tế sinh thái - văn hóa - du lịch bền vững; trở thành điểm đến du lịch đặc thù, chất lượng cao; bảo tồn tài nguyên và giữ vững quốc phòng - an ninh, chủ quyền biển, đảo.

Để đạt được mục tiêu đó, lãnh đạo xã Tân Hiệp kiến nghị UBND thành phố chỉ đạo các sở, ngành, các đơn vị có liên quan hướng dẫn, tháo gỡ các vướng mắc hiện nay về công bố vùng hoạt động vui chơi, giải trí dưới nước và các thủ tục pháp lý liên quan, tạo cơ sở để địa phương tổ chức các dịch vụ vui chơi, giải trí trên biển, đa dạng hóa sản phẩm du lịch. Đồng thời tập trung nguồn lực để tiếp tục đầu tư phát triển du lịch tổng thể trên địa bàn xã Tân Hiệp một cách đồng bộ, gắn với bảo tồn sinh thái bền vững và chủ quyền biển đảo; tăng cường công tác xúc tiến, quảng bá du lịch Cù Lao Chàm.

"UBND thành phố cần làm việc dứt điểm đối với Dự án Khu du lịch sinh thái Bãi Bìm do Công ty Cổ phần Thương mại - Du lịch - Đầu tư Cù Lao Chàm làm chủ đầu tư, đã được UBND tỉnh Quảng Nam (cũ) chấp thuận chủ trương đầu tư năm 2004, tuy nhiên đến nay vẫn chưa hoàn thiện và đưa vào sử dụng làm ảnh hưởng chung đến việc phát triển kinh tế, cảnh quan tại địa phương", bà Phạm Thị Mỹ Hương đề xuất.

Ngoài ra, thành phố cần quan tâm xem xét, điều chỉnh cơ chế phân bổ nguồn thu từ phí tham quan Khu Bảo tồn thiên nhiên Cù Lao Chàm theo hướng tăng tỷ lệ để lại cho địa phương, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu bảo tồn và phát triển kinh tế - xã hội. Hỗ trợ kinh phí đặt hàng bản tin dự báo thời tiết chuyên đề riêng cho khu vực Cù Lao Chàm, bảo đảm phản ánh sát thực tế điều kiện thời tiết tại địa phương, làm cơ sở để các đơn vị liên quan thực hiện tốt công tác điều hành, xuất - nhập bến, phục vụ dân sinh và hoạt động du lịch.