Hội thảo "Phát triển du lịch Đô thị cổ Hội An - Di sản Văn hóa Thế giới trong kỷ nguyên mới" do Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng tổ chức diễn ra vào chiều 17/10 thu hút gần 200 đại biểu là nhà quản lý, chuyên gia, nhà nghiên cứu, doanh nghiệp và đại diện cộng đồng tham dự.

Khai mạc hội thảo, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng Tán Văn Vương cho biết, Hội An đang đứng trước những thách thức như lượng khách tập trung đông tại khu phố cổ vào một số thời điểm; nguy cơ thương mại hóa, suy giảm sự hiện diện của cư dân bản địa; yêu cầu bảo vệ môi trường và những tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, thiên tai đối với di sản. Vì vậy, tư duy phát triển cần chuyển từ khai thác những giá trị sẵn có sang bảo tồn để di sản tiếp tục sống, tạo ra giá trị; từ chú trọng số lượng sang chất lượng và hiệu quả trải nghiệm.

Theo Ban Tổ chức, khu vực bảo vệ Di sản Văn hóa Thế giới Đô thị cổ Hội An rộng 130 ha, trong đó khu vực I rộng 30 ha, tập trung 1.175 di tích. Giai đoạn 2012-2025, có 26 công trình trong khu di sản được đầu tư tu bổ, tôn tạo; Nhà nước hỗ trợ kinh phí cho hơn 150 di tích thuộc sở hữu tư nhân, tập thể. Từ năm 2012 đến tháng 7/2026, khu phố cổ ghi nhận khoảng 19,2 triệu lượt khách mua vé tham quan, doanh thu trên 2.000 tỷ đồng.

Tuy nhiên, sự tập trung khách vào một số tuyến phố, di tích và khung giờ đang gây nguy cơ quá tải cục bộ, tác động đến hạ tầng, môi trường, an toàn và chất lượng trải nghiệm. Sau sắp xếp đơn vị hành chính từ ngày 1/7/2025, không gian di sản và vùng đệm hiện thuộc các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã Tân Hiệp, đặt ra yêu cầu mới về phối hợp quản lý, quy hoạch và phân bổ nguồn lực.

Những yêu cầu đặt ra tại Hội thảo cũng gắn trực tiếp với định hướng lớn của Trung ương về phát triển văn hóa và du lịch trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị xác định văn hóa và con người là nguồn lực nội sinh quan trọng, đồng thời định hướng phát huy giá trị di sản gắn với phát triển kinh tế, công nghiệp văn hóa và các mô hình sáng tạo. Nghị quyết số 26-NQ/TW về phát triển du lịch Việt Nam trở thành ngành kinh tế mũi nhọn trong kỷ nguyên mới đặt ra nhiệm vụ phát triển sản phẩm du lịch văn hóa gắn với công nghiệp văn hóa, kinh tế di sản. Với Hội An, điều này đặt ra yêu cầu chuyển từ khai thác di sản theo chiều rộng sang nâng chất lượng trải nghiệm, tăng giá trị trên mỗi lượt khách, mở rộng không gian hưởng lợi và bảo đảm tính chân xác, xác thực của di sản.

Phó Giám đốc Sở Xây dựng thành phố Đà Nẵng Trần Bá Tú đã chỉ ra ba bất cập sau khi không gian Hội An được phân chia giữa bốn đơn vị hành chính cấp xã, gồm: thiếu đồng bộ trong quản lý kiến trúc, cảnh quan và trật tự đô thị; nguồn thu phí tham quan tập trung tại phường Hội An, trong khi áp lực môi trường, bãi đỗ xe và hạ tầng kỹ thuật dồn sang các phường Hội An Đông, Hội An Tây; thiếu cơ chế thống nhất điều tiết sức chứa du lịch.

Từ góc độ chuyên môn, Thạc sĩ, Kiến trúc sư Hoàng Đạo Bảo Cầm- Viện Văn hóa, Nghệ thuật, Thể thao và Du lịch Việt Nam đề xuất bốn nhóm giải pháp, gồm: điều phối điểm đến theo mô hình DMO; nâng chất lượng trải nghiệm; phát triển du lịch sáng tạo gắn với truyền nghề; quản lý sức chứa theo từng điểm và thời gian. Cơ chế DMO được đề xuất như một mô hình phối hợp giữa cơ quan quản lý văn hóa, đơn vị bảo tồn, các địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng, không hình thành thêm cấp hành chính.

Theo hướng này, quản trị điểm đến không chỉ là điều tiết khách mà còn phải tổ chức lịch tham quan, chia sẻ thông tin, nâng chất lượng dịch vụ và minh bạch trách nhiệm giữa các bên. Các hoạt động trải nghiệm cũng cần gắn với nghề truyền thống, nghệ nhân và cộng đồng; chẳng hạn kết nối nhà cổ với nghề mộc Kim Bồng để du khách tìm hiểu cấu trúc kiến trúc, kỹ thuật ghép gỗ và trải nghiệm thao tác trên mô hình thay vì tác động trực tiếp đến cấu kiện di tích.

Một hướng khác được đặt ra là mở rộng không gian du lịch ra ngoài khu phố cổ. Thời gian tới, Hội An sẽ tiếp tục phát triển các sản phẩm như "Dấu ấn Tuồng xưa", tour đêm tại Nhà lao Hội An, tuyến tham quan "Về Cẩm Thanh - Nghe dừa kể chuyện"; đồng thời kết nối phố cổ với làng nghề, làng quê, vùng sinh thái, sông nước và biển đảo. Chuyển đổi số cũng được đẩy mạnh thông qua số hóa 3D di tích, mã QR thông tin đa ngôn ngữ, bản đồ các không gian sáng tạo và nghệ thuật, hệ thống bán vé tự động và các nền tảng hỗ trợ trải nghiệm du lịch thông minh.

Tại hội thảo, các đại biểu cũng trao đổi về phát triển sản phẩm, không gian du lịch bền vững, vai trò của nghệ nhân trong gìn giữ làng nghề; đồng thời đề xuất giải pháp phân bổ dòng khách, mở rộng sinh kế cho cộng đồng và gia tăng giá trị chi tiêu dựa trên văn hóa bản địa.

Theo Ban Tổ chức, định hướng xuyên suốt để phát triển là lấy di sản làm nền tảng, cộng đồng làm chủ thể, chất lượng làm thước đo và bảo tồn bền vững làm giới hạn xuyên suốt. Trong không gian Đà Nẵng mới, Hội An được định hướng tăng cường liên kết với Mỹ Sơn, khu vực ven biển, phía Nam và phía Tây thành phố, từng bước hình thành chuỗi sản phẩm bổ trợ, kéo dài thời gian lưu trú và nâng giá trị mỗi lượt khách thay vì chỉ chạy theo số lượng.