Sau gần nữa giờ rời cảng ở đất liền, đảo Lý Sơn hiện lên. Đập vào mắt là hòn đảo xanh, với đủ cảnh sắc, trầm tích và những câu chuyện để kể.

Níu chân du khách

Phó Chủ tịch thường trực UBND đặc khu Lý Sơn, ông Nguyễn Đạo chia sẻ: Năm nay, chính quyền và nhân dân Lý Sơn kỳ vọng du lịch trên đảo sẽ khởi sắc. Đến giữa tháng 7/2026, du khách đến Lý Sơn đạt hơn 143.000 lượt, khách quốc tế đạt gần 4.000 lượt. Lý Sơn với tổng diện tích khoảng 10,4km2, dân số khoảng 22.000 người; hiện có 100 cơ sở lưu trú với 1.069 phòng, đủ khả năng phục vụ 3.000 du khách mỗi ngày. Nếu tính tỉ lệ, từ đầu năm đến nay, số du khách đến Lý Sơn gấp 6,5 lần số lượng người dân trên đảo.

Gia đình chị Hoàng Thị Mai, du khách đến từ Quảng Trị, vùng đất có rất nhiều biển, nhưng chị cho biết vẫn cực kỳ ấn tượng với biển đảo Lý Sơn. Chị kể, lần đầu tiên đặt vé cả nhà đến đây chỉ book 2 ngày. "Nhưng đến đây rồi, biển như xanh hơn, gió như mát hơn, cảnh quan tuyệt đẹp, con người ở đây tuyệt vời. Tôi phải đặt cho gia đình ở thêm mấy ngày nữa. Thật sự yêu thích nơi này".

Trên núi lửa Thới Lới lúc 4 giờ 30 phút sáng, chị Nguyễn Thị Hải Yến, du khách đến từ Hưng Yên, đã ngạc nhiên trước cảnh sắc tuyệt đẹp của Lý Sơn lúc bình minh. Chị cho biết mình từng đi qua rất nhiều vùng biển đảo của đất nước, nhưng thật sự ấn tượng với Lý Sơn.

Theo bà Võ Thị Hường, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND đặc khu Lý Sơn, định hướng phát triển du lịch của địa phương không chỉ hướng đến tăng lượng khách mà còn tập trung xây dựng Lý Sơn trở thành điểm đến biển đảo xanh, giàu bản sắc và phát triển bền vững. Trong đó, tài nguyên thiên nhiên, di sản văn hóa và giá trị chủ quyền biển đảo được xác định là nền tảng; người dân là chủ thể tham gia phát triển du lịch.

Kể chuyện di sản

Những vách đá bazan ở Hang Câu xếp tầng như những trang địa sử khổng lồ, ghi dấu các đợt phun trào núi lửa đã kiến tạo nên đảo. Dưới làn nước trong vắt, những khối đá bazan tiếp tục kéo dài xuống đáy biển, tạo nền cho các rạn san hô và hệ sinh thái biển phong phú phát triển.

Ở phía Tây đảo, Cổng Tò Vò - vòm đá bazan tự nhiên được sóng biển và thời gian bào mòn qua hàng triệu năm - vẫn là nơi mỗi buổi chiều hàng trăm du khách tìm đến ngắm hoàng hôn. Còn ở đảo Bé, mặt nước xanh ngọc ôm lấy những bãi cát trắng và rạn san hô đầy màu sắc, trở thành điểm đến yêu thích của những người muốn chèo SUP, lặn biển hay đơn giản chỉ để ngắm nhìn vẻ đẹp nguyên sơ của biển đảo.

Hệ thống di sản địa chất, địa mạo được hình thành từ hoạt động phun trào núi lửa cách đây hàng triệu năm, cùng hệ sinh thái biển đa dạng đã tạo nên một trong những lợi thế cạnh tranh đặc biệt của du lịch Lý Sơn. Ông Nguyễn Đạo, Phó Chủ tịch thường trực UBND đặc khu Lý Sơn khẳng định rằng, rạn san hô độc đáo, được bảo vệ nghiêm ngặt là di sản thu hút du khách bậc nhất khi đến Lý Sơn.

Nhưng ở Lý Sơn, di sản không chỉ nằm trong những vách đá, rạn san hô, mà còn hiện diện trong những ngôi đình, miếu thờ, những ngôi mộ gió, trong Lễ Khao lề thế lính Hoàng Sa được gìn giữ qua nhiều thế hệ và trong ký ức của mỗi người dân trên đảo. Lý Sơn được nhiều nhà nghiên cứu xem như một "bảo tàng sống" về lịch sử xác lập và thực thi chủ quyền của Việt Nam trên Biển Đông.

Những câu chuyện về Hải đội Hoàng Sa không chỉ hiện diện trong Nhà trưng bày mà còn được kể ngay tại các đình làng, miếu thờ và trong ký ức của những bậc cao niên trên đảo... khi kể cho con cháu và trong niềm tự hào của cư dân đảo.

Đó là lý do nhiều du khách sau khi ngắm biển lại tìm đến Âm Linh tự, Nhà trưng bày Hải đội Hoàng Sa, Đình làng An Hải hay những di tích trên đảo để hiểu thêm về vùng đất mình đang đặt chân tới.

Bà Võ Thị Hường, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội, UBND đặc khu Lý Sơn nhấn mạnh, với một đảo tiền tiêu như Lý Sơn, phát triển du lịch luôn phải gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển đảo. Mọi quy hoạch, dự án và hoạt động du lịch đều phải hài hòa giữa mục tiêu phát triển kinh tế với gìn giữ di sản, bảo vệ môi trường sinh thái và phát huy giá trị lịch sử của vùng đất gắn với Hải đội Hoàng Sa.

Trong định hướng quy hoạch phát triển thời gian ngắn sắp tới đây, Lý Sơn sẽ giảm mạnh diện tích đất nông nghiệp để chuyển sang dịch vụ, khách sạn lưu trú. Chỉ giữ lại khoảng 20% đất nông nghiệp để làm nông nghiệp phục vụ du lịch. Ông Nguyễn Đạo, Phó Chủ tịch thường trực UBND đặc khu Lý Sơn  cho rằng, hướng đi đó đã được Đảng ủy, chính quyền các cấp tỉnh Quảng Ngãi xác định phát triển phù hợp với Nghị quyết 26-NQ/TW ngày 3/11/2022 của Bộ Chính trị, phát triển vùng Bắc Trung Bộ và duyên hải Trung Bộ trở thành vùng phát triển nhanh, bền vững, mạnh về kinh tế biển; khai thác hiệu quả tài nguyên biển gắn với bảo vệ môi trường và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Lý Sơn thì đang thực hiện những phong trào "Du khách xanh - Doanh nghiệp xanh - Cộng đồng xanh", khuyến khích sự tham gia của toàn xã hội trong bảo vệ môi trường và gìn giữ các giá trị tự nhiên của đảo; mỗi người dân là một địa sứ du lịch.