Ngày 27/4/2026, tại trụ sở Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) ở thành phố Paris, Cộng hòa Pháp đã diễn ra Lễ trao Bằng công nhận cho 12 Công viên địa chất toàn cầu mới và cho 44 công viên vượt qua quy trình tái thẩm định và tiếp tục được công nhận là Công viên địa chất toàn cầu, trong đó có Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng của Việt Nam. 

Đây là lần thứ hai UNESCO tổ chức Lễ trao Bằng công nhận cho các Công viên địa chất toàn cầu mới và đặc biệt đây là lần đầu tiên UNESCO tổ chức Lễ trao Bằng công nhận cho các Công viên địa chất toàn cầu vượt qua quy trình tái thẩm định.

Nơi hội tụ di sản đa dạng và phong phú

Được UNESCO công nhận lần đầu vào ngày 12/4/2018, Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng là một trong những khu vực có lịch sử phát triển địa chất đặc biệt, kéo dài hơn 500 triệu năm. Với diện tích trên 3.683 km2, bao gồm toàn bộ hoặc một phần diện tích của 36 xã, phường của tỉnh Cao Bằng, đây là nơi hội tụ nhiều danh lam, thắng cảnh, di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng trong nước và quốc tế.

Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng có nhiều giá trị về địa chất. Theo đánh giá các nhà khoa học, hiện đã phát hiện trên 130 điểm di sản địa chất độc đáo với các dạng địa hình, cảnh quan đá vôi phong phú, đa dạng như các tháp đá, nón, hang động, thung lũng, các sông hồ, hang ngầm… tạo thành cảnh quan đẹp nổi tiếng như thác Cúc đá tay cuộn, Kéo Yên, thác Bản Giốc, Động Ngườm Ngao, Mắt Thần núi, sông Quây Sơn, Hang Pác Pó… Thêm vào đó là rất nhiều kiểu loại di sản địa chất khác như các hóa thạch cổ sinh, ranh giới giữa các phân vị địa chất, đứt gãy, các loại hình khoáng sản..., tất cả cùng minh chứng cho lịch sử phát triển địa chất phức tạp, kéo dài đến hơn 500 triệu năm ở vùng đất này.

Cùng đó là những giá trị đa dạng sinh học, các hệ sinh thái, giống loài động thực vật đặc hữu, nhiều loài có tên trong sách Đỏ Việt Nam như: nghiến, bách vàng, hoàng liên chân gà, vượn cao vít, khỉ mặt đỏ…

Đây còn là vùng đất giàu trầm tích lịch sử-văn hóa với hơn 215 di tích được xếp hạng, trong đó có 3 Khu di tích quốc gia đặc biệt, đó là: Khu Di tích Quốc gia Đặc biệt Pác Bó - nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh trở về nước năm 1941 lãnh đạo phong trào cách mạng Việt Nam sau hơn 30 năm bôn ba ở nước ngoài; Khu Di tích Quốc gia Đặc biệt rừng Trần Hưng Đạo - nơi năm 1944 Đại tướng Võ Nguyên Giáp thành lập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân, tiền thân của Quân đội Nhân dân Việt Nam ngày nay; Khu di tích quốc gia đặc biệt Địa điểm Chiến thắng Biên giới năm 1950.

Đồng thời, đây cũng là không gian cư trú lâu đời của hơn 95% đồng bào dân tộc thiểu số với nét sinh hoạt văn hoá riêng tạo nên bức tranh văn hoá đa màu sắc chứa đựng kho tàng di sản độc đáo. Các dân tộc ở Cao Bằng có nhiều lễ hội truyền thống đặc sắc, như lễ hội Lồng Tông của người Tày, lễ hội Gầu Tào của người Mông, lễ cấp sắc của người Dao… Các lễ hội này không chỉ là dịp để cầu mong mùa màng bội thu, cuộc sống ấm no hạnh phúc mà còn là dịp để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống. Ẩm thực Cao Bằng mang đậm hương vị núi rừng với những món ăn đặc sản như bánh khảo, bánh cuốn nóng, phở chua, thịt lợn quay…

Nhờ sự kết hợp hài hoà giữa giá trị địa chất, địa mạo, cảnh quan cùng bề dày lịch sử - văn hoá, công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng được ví như một "kho báu" địa chất có giá trị khoa học quan trọng của Việt Nam, trở thành điểm đến độc đáo, hấp dẫn đối với nhiều du khách trong và ngoài nước. Đồng thời, hệ thống di sản công viên địa chất Non nước Cao Bằng cũng là tài nguyên to lớn, góp phần quan trọng thúc đẩy kinh tế - xã hội của địa phương phát triển theo hướng bền vững.

Bảo tồn và phát huy giá trị di sản

Những năm qua, công tác xây dựng và phát huy danh hiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng được thực hiện đảm bảo theo các tiêu chí và 6 khuyến nghị của chuyên gia UNESCO trong đợt tái thẩm định Danh hiệu giai đoạn 2022-2025.

Tỉnh Cao Bằng đã xây dựng các chương trình, nội dung tuyên truyền, nâng cao nhận thức nhân dân về bảo vệ và phát huy giá trị công viên địa chất, phát triển du lịch bền vững, hợp tác quốc tế… với nhiều hoạt động đa dạng, hiệu quả. Tổ chức tập huấn, hội thảo, khảo sát thực địa nâng cao năng lực, tuyên truyền giáo dục cho cá nhân, cộng đồng dân cư, đối tác công viên địa chất, nhiều cuộc thi được tổ chức mang tính lan tỏa, đạt được hiệu quả cao về truyền thông; các clip truyền thông được sản xuất liên tục và được hưởng ứng, chia sẻ trên mạng xã hội, đưa hình ảnh miền non nước Cao Bằng đến gần hơn với du khách.

Bên cạnh đó, Cao Bằng tích cực tham gia các hoạt động hợp tác và đóng góp cho các hoạt động chung của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu và Mạng lưới Công viên địa chất khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Tiêu biểu, trong năm 2024, UBND tỉnh Cao Bằng phối hợp Ủy ban quốc gia UNESCO Việt Nam và Bộ Ngoại giao tổ chức thành công Hội nghị quốc tế lần thứ 8 của Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO khu vực châu Á-Thái Bình Dương.

Từ năm 2018 đến nay, tỉnh chủ động xây dựng chiến lược phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn tài nguyên địa chất và đa dạng sinh học. Bốn tuyến du lịch kết nối 57 điểm di sản trải nghiệm công viên địa chất được hình thành, mỗi tuyến là một câu chuyện riêng.

Tuyến phía Bắc "Hành trình về nguồn cội" du khách sẽ được tìm hiểu về di tích lịch sử Pác Bó, "thả mình" nơi suối Lê-nin trong xanh như ký ức lịch sử; tuyến phía Tây "Khám phá Phja Oắc - Vùng núi của những đổi thay" du khách được trải nghiệm không gian sinh thái mát lành, nơi rừng nguyên sinh thì thầm câu chuyện bảo tồn; tuyến phía Đông "Trải nghiệm văn hóa bản địa ở xứ sở thần tiên" du khách sẽ bị mê hoặc bằng cảnh sắc thiên nhiên hùng vĩ như thác Bản Giốc, động Ngườm Ngao, hồ Thang Hen; tuyến phía Nam "Một thời hoa lửa" du khách sẽ được gợi nhớ những năm tháng lịch sử hào hùng nơi phía Nam tỉnh Cao Bằng.

Đặc biệt, tuyến du lịch thứ 5 kết nối Công viên địa chất Non nước Cao Bằng với Công viên địa chất Cao nguyên đá Đồng Văn (Tuyên Quang) đang được xây dựng, hứa hẹn là mô hình tuyến trải nghiệm giữa hai công viên địa chất toàn cầu đầu tiên trên thế giới.

Cùng với đó, nhiều mô hình và sản phẩm du lịch cộng đồng, du lịch văn hoá, sinh thái, trải nghiệm được phát triển tại các làng bản, nơi du khách có thể khám phá đời sống sinh hoạt, ẩm thực, lễ hội và nghề truyền thống của đồng bào các dân tộc Tày, Nùng, Mông, Dao, Lô Lô, Sán Chỉ. Các làn điệu dân ca, nghệ thuật trình diễn của đồng bào các dân tộc được bảo tồn và phục hồi. Chú trọng khôi phục các nghề thủ công truyền thống như dệt thổ cẩm, rèn nông cụ, làm hương, đan lát, nhuộm vải chàm…, dựa trên tri thức bản địa và giá trị truyền thống mang đến nhiều trải nghiệm thú vị cho du khách, quảng bá văn hóa bản địa, tạo việc làm, tăng thu nhập, cải thiện sinh kế cho người dân khi "lấy di sản làm trung tâm, cộng đồng làm chủ thể".

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng cũng triển khai nhiều chương trình đảm bảo cảnh quan và khoanh vùng bảo vệ các điểm di sản, thực hiện bàn giao sản phẩm của Dự án "Khoanh vùng di sản và đề xuất phương án bảo tồn, phát huy giá trị tổng thể các loại hình di sản trong Công viên địa chất Non nước Cao Bằng". Thông qua việc thực hiện các dự án, đề tài nghiên cứu khoa học về sưu tầm, nghiên cứu các giá trị văn hóa, văn học nghệ thuật dân ca, dân nhạc, dân vũ và các dự án về phát triển du lịch tại tỉnh, đặc biệt là trong phạm vi công viên địa chất, như: sưu tầm, nghiên cứu các làn điệu Dá Hai, nghệ thuật hát Then, đàn tính, dân ca, dân vũ của người Sán Chỉ, Dao Đỏ…; phục dựng các lễ hội: Lễ hội Nàng Hai, nghiên cứu nghi lễ đám cưới của người Lô Lô; Dự án bảo tồn làng văn hóa truyền thống dân tộc Tày xóm Khuổi Ky, xã Đàm Thủy (Trùng Khánh)…

Nhờ sự nỗ lực ấy, du lịch Cao Bằng đã ghi nhận sự tăng trưởng tích cực, giai đoạn 2021-2025, lượng khách đến tham quan du lịch tại Cao Bằng ước đạt 7,8 triệu lượt người, tăng trên 50%; tổng thu nhập từ khách du lịch đạt 5.500 tỷ đồng (tăng gấp 3 lần giai đoạn 2016-2020)1.

Đầu năm 2026, Cao Bằng tiếp tục lọt Top 10 những điểm đến thân thiện nhất Việt Nam năm 2026 trong khuôn khổ giải thưởng Traveller Review Awards lần thứ 14 - 2026. Đây là lần thứ 3 liên tiếp Cao Bằng được nằm trong danh sách của giải thưởng này kể từ năm 2024.

Những sự kiện nổi bật ấy đã khẳng định mạnh mẽ thương hiệu và vị thế của Non nước Cao Bằng, trở thành động lực thúc đẩy Cao Bằng phát triển du lịch xanh, xây dựng hình ảnh một điểm đến hấp dẫn, thân thiện và giàu bản sắc.

Bà Nông Thị Tuyến, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Cao Bằng cho biết việc Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng tiếp tục được UNESCO công nhận sau kỳ tái thẩm định lần 2 là minh chứng cho những nỗ lực của tỉnh trong những năm qua trong công tác bảo tồn và phát huy các loại hình di sản, gắn với phát triển bền vững và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Trên cơ sở những kết quả đã đạt được, trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục tập trung triển khai các nhiệm vụ đối với công viên. Trong đó, trọng tâm là tăng cường công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản, gắn với bảo vệ môi trường và phát triển bền vững; đồng thời đẩy mạnh các hoạt động giáo dục, truyền thông quảng bá; phát triển du lịch bền vững, đảm bảo chia sẻ lợi ích hài hòa trong cộng đồng; đầu tư cơ sở hạ tầng; thiết thực phát triển Công viên địa chất toàn cầu Non nước Cao Bằng gắn với thực hiện các mục tiêu, nhiệm vụ Chương trình phát triển du lịch bền vững của tỉnh giai đoạn 2025-2030.