Nhằm bảo vệ tính toàn vẹn và phát huy bền vững giá trị nổi bật toàn cầu của Quần thể danh thắng Tràng An, tỉnh Ninh Bình tiếp tục tăng cường quản lý, bảo tồn vùng di sản theo đúng quy định.

Cùng với đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, các cơ quan chức năng kiên quyết xử lý những hành vi xâm hại cảnh quan, xây dựng trái phép, gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái, góp phần gìn giữ giá trị di sản cho hôm nay và các thế hệ mai sau.

*Kiên quyết xử lý vi phạm trong vùng di sản

Là địa bàn trọng điểm có Di sản Tràng An đi qua, ngay sau khi thành lập, Đảng ủy phường Nam Hoa Lư đã ban hành Nghị quyết số 01-NQ/ĐU ngày 25/7/2025 về tăng cường lãnh đạo công tác quản lý quy hoạch, đất đai, trật tự xây dựng. Phường cũng thành lập Tổ công tác xử lý vi phạm trong vùng di sản, xây dựng cơ chế phối hợp từ cơ sở nhằm kịp thời phát hiện, xử lý các trường hợp vi phạm nhằm chủ động phát hiện, xử lý hàng trăm trường hợp vi phạm trong vùng lõi và vùng đệm, chủ yếu liên quan đến lấn chiếm, sử dụng đất sai mục đích và xây dựng không đúng hồ sơ được cấp phép.

Ông Bùi Đình Thành, Phó Trưởng phòng Kinh tế, Hạ tầng và Đô thị phường Nam Hoa Lư cho biết, quản lý đất đai, trật tự xây dựng trong vùng di sản còn nhiều khó khăn. Một số hộ dân trong vùng lõi dù đã được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nhưng theo quy định của Luật Di sản văn hóa mới không được xây dựng công trình mới mà chỉ được sửa chữa trên nền hiện trạng. Trong khi nhu cầu về nhà ở vẫn lớn, thực tế này đặt ra áp lực không nhỏ đối với công tác quản lý, bảo tồn di sản.

Thời gian tới, phường Nam Hoa Lư tiếp tục tăng cường kiểm tra, xử lý nghiêm vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng; đẩy mạnh phối hợp với các tổ chức ở cơ sở và tuyên truyền, hướng dẫn người dân chấp hành quy định. Việc này  nhằm kiểm soát chặt chẽ hoạt động xây dựng, bảo vệ cảnh quan di sản, từng bước tháo gỡ những khó khăn chính đáng và tạo đồng thuận trong cộng đồng cùng gìn giữ, phát huy giá trị Di sản Tràng An.

Ông Nguyễn Văn Cường, Chủ tịch UBND phường Nam Hoa Lư thông tin, phường tiếp tục chỉ đạo các cơ quan chuyên môn thực hiện tốt cơ chế phối hợp với Công an phường, Ban Quản lý Quần thể danh thắng Tràng An và các đơn vị có liên quan trong xử lý trường hợp vi phạm. Các cơ quan, tổ chức, cá nhân được phân công thường xuyên kiểm tra, rà soát, phân loại trường hợp vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng để tham mưu cho UBND phường xây dựng kế hoạch, phương án xử lý cụ thể trường hợp vi phạm.

Sau sáp nhập địa giới hành chính, Di sản Tràng An trải rộng chủ yếu trên địa bàn các phường Hoa Lư, Nam Hoa Lư, Tây Hoa Lư, một phần phường Yên Sơn và hai xã Quỳnh Lưu, Đại Hoàng với diện tích hơn 12.200ha, trong đó vùng lõi khoảng 6.226ha. Khoảng 50.000 người đang sinh sống trong vùng di sản, chủ yếu dựa vào nông nghiệp và dịch vụ du lịch. Sự phát triển du lịch tạo thêm việc làm, nâng cao thu nhập nhưng cũng làm gia tăng nhu cầu xây dựng, sử dụng đất và phát triển dịch vụ, gây áp lực lên công tác quản lý và bảo vệ cảnh quan.

Ông Nguyễn Cao Tấn, Phó Giám đốc Sở Du lịch tỉnh Ninh Bình nêu rõ, việc hoàn thiện cơ chế, chính sách và tăng cường phối hợp giữa các cấp, ngành là cơ sở quan trọng để nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước đối với khu di sản thế giới. Qua đó, các vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng có thể được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời, tạo sự thống nhất trong quản lý, bảo vệ và khai thác các giá trị của di sản.

*Gìn giữ vùng di sản trước yêu cầu phát triển mới

Đồ án Quy hoạch bảo quản, tu bổ và phục hồi danh lam thắng cảnh quốc gia đặc biệt Tràng An - Tam Cốc - Bích Động đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 705/QĐ-TTg ngày 21/4/2026 tạo cơ sở quan trọng cho công tác quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Quy hoạch góp phần cụ thể hóa yêu cầu bảo tồn, khắc phục những bất cập trong quản lý, đồng thời đáp ứng các khuyến nghị của UNESCO đối với Di sản thế giới Tràng An. Trong bối cảnh du lịch phát triển mạnh, quy hoạch cũng là căn cứ để Ninh Bình kiểm soát việc khai thác không gian di sản, tổ chức phát triển kinh tế - xã hội phù hợp, hạn chế tác động đến cảnh quan, môi trường và các giá trị văn hóa, lịch sử của Tràng An - Tam Cốc - Bích Động.

Cùng với hoàn thiện quy hoạch, Ninh Bình đang xây dựng Nghị quyết mới của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị Di sản Tràng An gắn với phát triển du lịch giai đoạn 2026-2030; xây dựng Kế hoạch quản lý và hoàn thiện Quy chế bảo vệ di sản phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và các quy định pháp luật hiện hành. Định hướng xuyên suốt là hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, thúc đẩy Tràng An trở thành động lực phát triển du lịch theo hướng tăng trưởng xanh.

Trong giai đoạn mới, Ninh Bình tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp, phân định rõ trách nhiệm giữa chính quyền, ngành chuyên môn và cộng đồng; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm vi phạm về đất đai, trật tự xây dựng và các hoạt động có nguy cơ ảnh hưởng đến cảnh quan, môi trường di sản. Cùng với đó, đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức và phát huy vai trò người dân trong bảo tồn, qua đó chủ động phòng ngừa, hạn chế vi phạm ngay từ cơ sở.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình Đặng Thanh Sơn đề nghị, thời gian tới, cùng với việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, cần tiếp tục đổi mới công tác tuyên truyền, vận động để tạo sự thống nhất trong nhận thức và hành động; phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc, tổ chức chính trị - xã hội, tổ dân phố trong giám sát, phản ánh, vận động nhân dân chấp hành nghiêm các quy định của pháp luật về đất đai, trật tự xây dựng và bảo vệ di sản.

Từ hoàn thiện quy hoạch, cơ chế, chính sách đến tăng cường kiểm tra, giám sát và phát huy vai trò cộng đồng, Ninh Bình đang từng bước nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn Di sản Tràng An. Mục tiêu là bảo vệ lâu dài các giá trị nổi bật toàn cầu, khai thác hợp lý tiềm năng di sản để phát triển du lịch bền vững, tạo sinh kế cho người dân và gìn giữ di sản cho thế hệ mai sau.