Từ Songkran, Loi Krathong đến các thành phố sáng tạo UNESCO, Thái Lan đang cho thấy cách một quốc gia có thể đưa di sản, lễ hội và văn hóa địa phương vào dòng chảy kinh tế du lịch, nhưng vẫn phải đối diện bài toán cân bằng giữa khai thác và bảo tồn.

Ở Thái Lan, du lịch không còn được kể chủ yếu bằng bãi biển, khách sạn, trung tâm mua sắm hay những con phố đêm. Trong chiến lược mới, nước này đang đưa di sản, lễ hội và văn hóa địa phương thành một phần quan trọng của kinh tế trải nghiệm.

Một lễ hội truyền thống có thể trở thành mùa du lịch. Một thành phố cổ có thể trở thành sân khấu ký ức. Một món ăn, nghề thủ công hay nghi lễ cộng đồng có thể được tổ chức thành sản phẩm du lịch có khả năng tạo doanh thu.

Lễ hội Loi Krathong và Nến Sukhothai tại Công viên Lịch sử Sukhothai, Sukhothai, Thái Lan. Ảnh: tatnews.org

Cách tiếp cận này thể hiện rõ trong chiến lược du lịch 2026 của Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT). Với tầm nhìn "The New Thailand", TAT xác định du lịch Thái Lan cần phát triển theo hướng chất lượng, cân bằng, bền vững và dựa nhiều hơn vào trải nghiệm. Trong chiến lược ấy, các tuyến di sản, thành phố sáng tạo UNESCO, lễ hội đặc trưng và sản phẩm địa phương được xem là thành phần quan trọng để nâng giá trị chuyến đi, kéo dài thời gian lưu trú và phân bổ lợi ích tới nhiều địa phương hơn.

Trường hợp tiêu biểu nhất là Songkran. Năm 2023, "Songkran in Thailand, traditional Thai New Year festival" được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Theo UNESCO, Songkran là dịp cộng đồng thể hiện sự tôn kính với người cao tuổi, thực hành nghi lễ gột rửa điều không may, cầu chúc thịnh vượng, đồng thời củng cố tinh thần hợp tác, đoàn kết và tha thứ trong cộng đồng.

Lễ hội Loi Krathong tại kênh Phadung Krung Kasem. Ảnh: tatnews.org

Từ một lễ hội năm mới truyền thống, Songkran được Thái Lan tổ chức thành sản phẩm du lịch quy mô quốc gia. Năm 2026, TAT tổ chức Maha Songkran World Water Festival tại Công viên Benchakitti, Bangkok, từ ngày 11 đến 15/4, kết hợp di sản văn hóa, trình diễn nghệ thuật, âm nhạc, hoạt động nước và các không gian trải nghiệm vùng miền. TAT mô tả sự kiện này là một trong những điểm nhấn nhằm củng cố vị thế toàn cầu của Songkran sau khi được UNESCO ghi danh.

Những con số ấy cho thấy cách Thái Lan biến một sự kiện văn hóa thành chuỗi tiêu dùng rộng hơn. Du khách đến để tham gia lễ hội, nhưng chi tiêu phát sinh ở nhiều lớp: lưu trú, ăn uống, vận chuyển, mua sắm, biểu diễn, sản phẩm thủ công, dịch vụ số, tour nội đô, tour vùng lân cận. Khi lễ hội được kéo dài nhiều ngày và tổ chức tại nhiều điểm, nó tạo thêm lý do để du khách ở lại lâu hơn, di chuyển rộng hơn, tiếp xúc nhiều hơn với văn hóa địa phương.

Đáng chú ý, Thái Lan không chỉ tập trung vào Songkran. Lịch sự kiện du lịch của nước này cho thấy một nỗ lực "lịch hóa" văn hóa địa phương thành sản phẩm thường niên.

Lễ hội Yi Peng ở Chiang Mai

Trong tháng 5/2026, TAT giới thiệu nhiều sự kiện gắn với truyền thống, thủ công, ẩm thực và bản sắc vùng miền như Nang-Yai & Kala Fire Festival ở Rayong, tôn vinh nghệ thuật múa rối bóng Nang Yai; Satun Halal Street gắn với ẩm thực Nam Thái và bản sắc Công viên địa chất Satun; Southern Talung Festival & Travel Fair ở Phatthalung, khai thác nghệ thuật rối bóng Nang Talung; hay Boon Klang Ban & Phanat Nikhom Basketry Festival ở Chon Buri, gắn với nghề đan lát địa phương.

Ở đây, lễ hội được tổ chức như một "điểm hẹn tiêu dùng văn hóa". Người dân địa phương có không gian bán hàng, trình diễn nghề, giới thiệu ẩm thực, kể câu chuyện cộng đồng. Du khách có lý do để đến những địa phương ít nổi tiếng hơn Bangkok, Phuket hay Pattaya. Cách làm này phù hợp với định hướng phân bổ dòng khách theo vùng và theo mùa, giảm áp lực cho các điểm đến quá quen thuộc, đồng thời mở rộng lợi ích du lịch ra ngoài các trung tâm lớn.

Lễ hội ánh sáng Loi Krathong và Yi Peng là một điểm nhấn văn hóa ấn tượng và truyền cảm hứng cho hàng ngàn du khách từ khắp nơi trên thế giới mỗi năm

Lễ hội ánh sáng Loi Krathong là một trường hợp khác. TAT giới thiệu Loi Krathong 2025 như chuỗi sự kiện diễn ra trên nhiều địa phương, từ Sukhothai, Ayutthaya, Tak, Phitsanulok đến Krabi, Phuket, Ko Samui. Riêng Sukhothai Loi Krathong and Candle Festival được tổ chức trong không gian Công viên lịch sử Sukhothai, kết hợp nghi lễ thả krathong, ánh sáng, trình diễn văn hóa và ký ức lịch sử.

Danh mục di sản thế giới cũng tạo nền tảng cho kinh tế trải nghiệm của Thái Lan

Danh mục di sản thế giới cũng tạo nền tảng cho kinh tế trải nghiệm của Thái Lan. Theo Trung tâm Di sản thế giới UNESCO, Thái Lan hiện có các di sản như Ayutthaya, Sukhothai, Ban Chiang, Si Thep, Phu Phrabat, cùng các khu di sản thiên nhiên như Thungyai-Huai Kha Khaeng, Dong Phayayen-Khao Yai và Kaeng Krachan. Riêng Ancient Town of Si Thep được Bộ Ngoại giao Thái Lan thông tin là di sản thế giới thứ 7 của nước này khi được ghi danh năm 2023, trước khi Phu Phrabat được bổ sung vào danh sách năm 2024.

Một hướng phát triển khác là gắn di sản và bản sắc với mạng lưới thành phố sáng tạo UNESCO. TAT cho biết Phetchaburi được công nhận là Thành phố sáng tạo UNESCO về ẩm thực vào năm 2021. Đến năm 2023, Chiang Rai và Suphan Buri gia nhập mạng lưới này, bên cạnh các thành phố Thái Lan đã được công nhận trước đó như Phuket, Chiang Mai, Bangkok, Sukhothai và Phetchaburi. Năm 2025, Nan và Songkhla tiếp tục được công nhận trong các lĩnh vực thủ công - nghệ thuật dân gian và ẩm thực.

Mạng lưới thành phố sáng tạo giúp Thái Lan chuyển câu chuyện văn hóa từ "điểm đến đẹp" sang "điểm đến có năng lực kể chuyện". Phuket có thể kể bằng ẩm thực; Chiang Mai bằng thủ công và thiết kế; Bangkok bằng thiết kế; Sukhothai bằng thủ công - nghệ thuật dân gian; Phetchaburi bằng ẩm thực... Trong bài viết về Songkhla, TAT nhấn mạnh khu phố cổ, bếp ăn di sản và hải sản địa phương như những chất liệu tạo nên bản sắc ẩm thực của tỉnh này.

Mạng lưới thành phố sáng tạo giúp Thái Lan chuyển câu chuyện văn hóa từ "điểm đến đẹp" sang "điểm đến có năng lực kể chuyện"

Nhìn từ kinh tế địa phương, giá trị của mô hình này nằm ở khả năng kéo du khách vào chuỗi tiêu dùng nhỏ nhưng rộng: một bữa ăn bản địa, một lớp học làm món truyền thống, một tour phố cổ, một đêm ở homestay, một món đồ thủ công, một buổi biểu diễn, một phiên chợ cuối tuần. 

Mỗi khoản chi có thể không lớn như khách sạn cao cấp hay vé máy bay quốc tế, nhưng chúng lan tỏa trực tiếp tới cộng đồng, hộ kinh doanh nhỏ, nghệ nhân, người làm dịch vụ và các doanh nghiệp địa phương.

Nhìn chung, Thái Lan có lợi thế vì đã xây dựng được thói quen tổ chức văn hóa thành sản phẩm du lịch. Song điều đáng chú ý hơn nằm ở phương pháp: xác định tài nguyên văn hóa, đặt nó vào lịch tiêu dùng, gắn với địa phương, mở rộng thành trải nghiệm, rồi đo bằng doanh thu, thời gian lưu trú và lợi ích cộng đồng.

Đó là cách một lễ hội truyền thống có thể trở thành mùa du lịch, một món ăn thành thương hiệu điểm đến, một thành phố cổ thành sân khấu ký ức, và một cộng đồng địa phương thành chủ thể của kinh tế trải nghiệm.