Brazil, đất nước của những bãi biển vàng, rừng Amazon hùng vĩ và một nền văn hóa sôi động, được cả thế giới biết đến qua Carnival và samba – hai biểu tượng văn hóa rực rỡ đã làm nên danh tiếng của quốc gia Nam Mỹ này.

Trong không khí sôi động của thành phố Rio de Janeiro, nơi Carnival bùng nổ mỗi năm, hãy cùng khám phá Carnival và samba, những linh hồn văn hóa đã định hình bản sắc Brazil và lan tỏa khắp thế giới.

Carnival là lễ hội lớn nhất và nổi tiếng nhất của Brazil, được tổ chức hàng năm vào tháng Hai hoặc tháng Ba, trước mùa Chay của Công giáo. Đây là thời điểm người Brazil tạm gác lại những lo toan thường nhật để hòa mình vào không khí của âm nhạc, vũ điệu, và những màn trình diễn đường phố ngoạn mục. Carnival không chỉ là một sự kiện văn hóa mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, nơi mọi tầng lớp xã hội – từ người giàu đến người nghèo – cùng nhau ăn mừng trong niềm vui chung.

Carnival ở Brazil bắt nguồn từ Entrudo, một truyền thống Bồ Đào Nha được du nhập vào thế kỷ 17, với các trò chơi đường phố như ném bóng nước hoặc bột. Tuy nhiên, sự đóng góp của người châu Phi, bị đưa đến Brazil làm nô lệ, đã biến Carnival thành một lễ hội đa văn hóa. Họ mang theo các điệu nhảy, nhịp trống và nghi lễ châu Phi, hòa quyện với âm nhạc bản địa và châu Âu, tạo nên một Carnival độc đáo. Lễ hội này từng là không gian hiếm hoi để người nô lệ thể hiện bản thân, và ngày nay, nó vẫn là biểu tượng của sự bình đẳng và tự do.

Trong các Carnival thì phiên bản ở Rio de Janeiro là nổi bật nhất, thu hút hàng triệu du khách toàn cầu. Tại Sambadrome, một sân khấu ngoài trời khổng lồ, các escolas de samba (trường dạy samba) trình diễn những màn diễu hành đỉnh cao. Mỗi trường, thường đến từ các khu vực nghèo hơn của Rio, chuẩn bị cả năm để tạo ra những tiết mục hoành tráng, cạnh tranh giành danh hiệu vô địch. Các màn trình diễn được đánh giá dựa trên vũ đạo, trang phục, xe hoa, và câu chuyện chủ đề.

Mỗi trường samba kể một câu chuyện riêng, có thể về lịch sử Brazil, văn hóa bản địa, hoặc các vấn đề xã hội như bảo vệ môi trường. Trang phục Carnival là những kiệt tác nghệ thuật, được trang trí bằng lông vũ, sequin lấp lánh, và màu sắc rực rỡ. Xe hoa, đôi khi cao đến vài mét, được thiết kế tỉ mỉ để minh họa câu chuyện, tạo nên một bức tranh sống động trên đường phố Rio.

Ngoài Rio, Carnival ở Salvador (Bahia) mang đậm dấu ấn châu Phi với các "bloco afro" - những nhóm biểu diễn đường phố chơi nhạc axé, một thể loại sôi động với nhịp trống mạnh mẽ. Ở Recife và Olinda, Carnival nổi bật với frevo, một điệu nhảy nhanh, vui nhộn, với các vũ công cầm ô màu sắc và thực hiện những động tác nhào lộn đầy năng lượng. Mỗi vùng mang đến một góc nhìn riêng, nhưng tất cả đều thể hiện tinh thần tự do và sáng tạo của Carnival.

Samba là linh hồn của Carnival và là biểu tượng âm nhạc nổi bật nhất của Brazil. Được mệnh danh là "nhịp đập của trái tim Brazil", samba không chỉ là một điệu nhảy hay thể loại âm nhạc mà còn là câu chuyện về lịch sử, văn hóa và tinh thần kiên cường của người dân Brazil.

Samba ra đời từ cộng đồng người châu Phi bị đưa đến Brazil làm nô lệ vào thế kỷ 16 và 17. Họ mang theo các điệu nhảy và nhịp trống truyền thống như jongo và batuque, vốn được sử dụng trong các nghi lễ tôn giáo. Những nhịp điệu này dần hòa quyện với âm nhạc dân gian Bồ Đào Nha và bản địa, hình thành samba. Từ những khu ổ chuột ở Rio, samba lan tỏa khắp Brazil và thế giới, trở thành biểu tượng của niềm vui và sức sống.

Samba được đặc trưng bởi nhịp điệu nhanh, mạnh mẽ, với các nhạc cụ như surdo (trống lớn tạo nhịp nền), pandeiro (trống tambourine), cuíca (trống ma sát tạo âm thanh giống tiếng kêu), và agogô (chuông đôi). Sự kết hợp này tạo ra một âm thanh sôi động, khiến người nghe không thể ngồi yên.

Samba có nhiều biến thể, mỗi loại mang một phong cách riêng. Cụ thể, Samba de roda là hình thức truyền thống từ Bahia, với các vũ công biểu diễn trong một vòng tròn, kèm theo bài hát. Đây là hình thức gần gũi nhất với nguồn gốc châu Phi.

Trong khi đó, Samba enredo là loại samba được sử dụng trong Carnival, với lời bài hát kể một câu chuyện cụ thể, thường liên quan đến chủ đề của trường samba.

Còn Pagode là một phong cách samba hiện đại, phổ biến trong các buổi tụ họp thân mật, với âm nhạc nhẹ nhàng và ca từ giàu cảm xúc.

Trong Carnival, samba là trái tim của mọi màn trình diễn. Các trường samba ở Rio biểu diễn những bài samba enredo kéo dài hàng giờ, với hàng trăm nhạc công và vũ công phối hợp nhịp nhàng. Vũ điệu samba đi kèm là sự kết hợp của những bước chân nhanh nhẹn, lắc hông uyển chuyển, và sự phóng khoáng đầy đam mê. Những vũ công, thường mặc trang phục lộng lẫy nhưng tối giản, thể hiện tinh thần tự do và niềm vui sống của Brazil.

Carnival và samba đã vượt qua biên giới Brazil để trở thành hiện tượng văn hóa toàn cầu. Các lễ hội lấy cảm hứng từ Carnival được tổ chức ở nhiều nơi, từ New Orleans (Mardi Gras) đến Venice (Italia), nhưng không nơi nào sánh được với quy mô và sự cuồng nhiệt của Brazil. Samba đã truyền cảm hứng cho nhiều thể loại âm nhạc quốc tế, từ jazz đến pop, và các trường dạy samba đã xuất hiện ở Tokyo (Nhật Bản), London (Anh) và Sydney (Australia).

Sức ảnh hưởng của chúng nằm ở khả năng truyền tải niềm vui và sự kết nối. Samba là một ngôn ngữ của cảm xúc, còn Carnival là không gian để mọi người cùng chia sẻ niềm hạnh phúc, bất kể xuất thân.

Carnival và samba không chỉ là nghệ thuật mà còn là biểu hiện của "jeitinho brasileiro" – tinh thần ứng biến, sáng tạo và lạc quan của người Brazil. Trong lịch sử đầy khó khăn, từ thời nô lệ đến những thách thức xã hội hiện nay, Carnival và samba là cách người Brazil tìm thấy niềm vui và sức mạnh. Chúng là lời tuyên ngôn rằng cuộc sống, dù khó khăn đến đâu, vẫn đáng để ăn mừng.

Carnival và samba là trái tim của văn hóa Brazil, nơi lịch sử, sự sáng tạo và niềm vui hòa quyện. Carnival là sân khấu của sự đoàn kết và tự do, trong khi samba là nhịp điệu kể câu chuyện về nguồn gốc đa dạng của đất nước. Chuyến công tác của Thủ tướng Phạm Minh Chính đến Brazil vào tháng 7 năm 2025 không chỉ củng cố quan hệ song phương mà còn là dịp để cảm nhận sức sống mãnh liệt của Carnival và samba.

Nếu có cơ hội, hãy một lần hòa mình vào Carnival ở Rio hoặc Salvador, để cảm nhận nhịp đập của samba và tinh thần bất diệt của Brazil – một trải nghiệm văn hóa không thể nào quên.